Thế “kiềng ba chân” trong phát triển kinh tế nông nghiệp của huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình

Thế “kiềng ba chân” vững chắc được tạo dựng từ việc phát triển tập trung 3 lĩnh vực mũi nhọn: kinh tế trang trại; cụm công nghiệp - thương mại - dịch vụ ở các xã, thị trấn; thiết lập mạng lưới tiêu thụ nông sản phẩm, tiểu thủ công nghiệp giúp Hưng Hà hội tụ đủ thế và lực để bước đầu thực hiện hiệu quả quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.

Hưng Hà có truyền thống sản xuất nông nghiệp, trong quá khứ là một trong những địa phương đạt năm tấn thóc trên một héc-ta đầu tiên của miền Bắc. Hiện nay, nền kinh tế huyện tăng trưởng tương đối toàn diện, nông nghiệp vẫn giữ một vị trí quan trọng. Tuy nhiên, trong điều kiện mới, sản xuất nông nghiệp của Hưng Hà bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt là việc quy hoạch dàn trải, thiếu cụ thể; chưa hình thành được vùng sản xuất hàng hóa tập trung lớn; áp dụng khoa học - công nghệ, cơ giới hóa hạn chế, bị động ứng phó trước những bất thường của thiên tai, thời tiết....

Xác định sản xuất nông nghiệp là bàn đạp thúc đẩy kinh tế, song phải ở một trình độ cao hơn của sản xuất hàng hóa, khắc phục dần những yếu kém, Hưng Hà tập trung nguồn lực đầu tư vào 3 lĩnh vực mũi nhọn: Kinh tế trang trại; cụm công nghiệp - thương mại - dịch vụ; mạng lưới tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, tiểu, thủ công nghiệp.

Phát triển kinh tế trang trại, gia trại tập trung

Phát triển trang trại là đòi hỏi bức thiết để đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế, khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, hiệu quả thấp hiện nay. Năm 2007, toàn huyện có trên 1.000 trang trại, với nhiều mô hình sản xuất mới, hiệu quả, trong đó chủ yếu là trang trại chăn nuôi tổng hợp, thực hiện theo phương thức ao, chuồng, kết hợp trồng cây ăn quả, hoa màu.

Kinh tế trang trại ở Hưng Hà đã đánh dấu một bước phát triển mới của kinh tế hộ gia đình, gắn với mục tiêu sản xuất hàng hóa và tạo điều kiện tích tụ ruộng đất, vốn, lao động, phát triển công nghiệp chế biến, mở rộng các ngành nghề, dịch vụ ở nông thôn. Các chủ trang trại tổ chức sản xuất trên cơ sở lấy ngắn nuôi dài, tận dụng sản phẩm từng loại cây, con để giảm chi phí, nâng cao hiệu quả kinh tế. Gia trại quy mô nhỏ chủ yếu sử dụng lao động trong gia đình; trang trại quy mô vừa và lớn thuê thêm lao động bên ngoài, khai thác vốn, tay nghề và những nguồn lực tiềm ẩn trong nhân dân, qua đó tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn.

Tuy nhiên, việc phát triển kinh tế trang trại, gia trại của Hưng Hà cũng gặp phải nhiều vướng mắc. Các hộ nông dân có điều kiện muốn mở rộng quy mô trang trại khó khăn về đất đai, chưa kể hạ tầng như: đường giao thông, điện, nước, thông tin liên lạc... không đồng bộ; việc dồn điền, đổi thửa chủ yếu làm tự phát, nhỏ lẻ. Đa số thiếu vốn để đầu tư phát triển; áp dụng kỹ thuật truyền thống nên năng suất, chất lượng sản phẩm không đạt yêu cầu; khả năng quản lý, tìm kiếm, cũng như nắm bắt kịp thời nhu cầu thị trường để tổ chức sản xuất cho phù hợp còn hạn chế. Ngoài ra là những vướng mắc trong triển khai chính sách của Nhà nước về giao đất, cho thuê đất, vay vốn, hỗ trợ kỹ thuật...

Trong chiến lược phát triển, mục tiêu đến năm 2010, toàn huyện phấn đấu có 3.000 trang trại, gia trại, trước mắt, chủ yếu phát triển mô hình trang trại tổng hợp; về lâu dài, tiến đến sản xuất chuyên cây hoặc chuyên con gắn với du lịch sinh thái.

Để đạt hiệu quả cao, phải chủ động thực hiện công tác quy hoạch cụ thể phù hợp. Chỉ có như thế mới phát huy tốt tiềm năng, thế mạnh riêng có của mỗi vùng, từng cơ sở.

Hưng Hà đang triển khai quy hoạch trang trại, gia trại tách ra khỏi khu dân cư, hình thành các vùng tập trung, mỗi vùng từ 5 ha trở lên, đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật. Huyện hình thành 2 vùng: vùng 1 gồm 14 xã ven sông: Thị trấn Hưng Nhân, Tân Lễ, Hồng An... phát triển trang trại, gia trại theo hướng chuyên con, đặc biệt chú trọng tận dụng địa hình nhiều ao, đầm lớn để nuôi trồng thủy sản. ở những xã có nhiều diện tích đất bãi nằm trong đê bối và diện tích đất trong nội đồng có thành phần cơ giới là cát pha ở địa hình cao, khó khăn về thủy lợi, tập trung chăn nuôi, đặc biệt là bò lai Sin, trồng các loại cỏ chuyên dùng trên đất cấy lúa năng suất thấp để chủ động thức ăn. Vùng 2 gồm 21 xã trong nội đồng, phát triển trang trại, gia trại nuôi gia cầm, gia súc, thủy sản, trồng các loại cây ăn quả, dược liệu, cây cảnh.

Hưng Hà chủ trương xã hội hóa nhằm huy động mọi thành phần kinh tế đầu tư, phát triển trang trại, gia trại ở vùng được quy hoạch với các hình thức liên doanh, liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ, trên cơ sở hình thành các tổ hợp tác, hợp tác xã hoạt động chuyên biệt: Hợp tác xã cung ứng con giống, thức ăn, dịch vụ thú y, tiêu thụ sản phẩm... Xây dựng cơ sở sản xuất giống cây, con để cung ứng chủ động, trước mắt đầu tư nâng cấp, cải tạo 2 trang trại cá giống hiện có: Trại cá giống xã Tân Lễ, Duyên Hải. Tập huấn cho các chủ thể sản xuất kiến thức về quản lý, thị trường, kỹ thuật chăn nuôi, thú y; hỗ trợ lãi suất tiền vay và làm hầm bi-ô-ga xử lý chất thải, giải quyết ô nhiễm môi trường. ứng dụng công nghệ mới, phương thức chăn nuôicông nghiệp, bán công nghiệp để sản phẩm làm ra có khối lượng lớn, kết tinh hàm lượng khoa học, kỹ thuật cao.

Hiện nay, các mô hình sản xuất chủ yếu từ kinh tế hộ gia đình, phần lớn mới đạt trình độ gia trại, do đó, việc hình thành các trang trại quy mô lớn, hoạt động chuyên nghiệp và hiệu quả là hướng phát triển chính yếu trong thời gian tới.

Xây dựng cụm công nghiệp - thương mại - dịch vụ ở các xã, thị trấn

Hưng Hà khôi phục các nghề thủ công truyền thống, trên cơ sở quy hoạch làng nghề theo vòng tròn đồng tâm, trong đó có một hạt nhân tạo lực hút những khu vực xung quanh. Vùng nghề dệt chiếu lấy xã Tân Lễ làm trung tâm; dệt khăn vải lấy xã Thái Phương; sản xuất đồ gỗ lấy xã Canh Tân; vùng nuôi tơ tằm, ươm tơ lấy xã Hồng Minh, Tiến Đức... Sản xuất từng bước đổi mới và hiện đại hóa trên cơ sở áp dụng khoa học - kỹ thuật, xây dựng thương hiệu để cạnh tranh trên thị trường. Nhiều nghề thủ công không những được khôi phục mà còn nhanh chóng thích ứng với cơ chế thị trường, được mở rộng và phát triển ngày càng hiệu quả. Làng chiếu Tân Lễ là một minh chứng sống động. Từ nghề dệt chiếu Hới cách đây gần một nghìn năm, Tân Lễ tiếp thu những nét tinh xảo trong nghệ thuật chế tác truyền thống, gìn giữ những sản phẩm quý như: chiếu đậu, chiếu cói hoa, từng là vật phẩm cung tiến vua, đồng thời phát triển thêm các mặt hàng phong phú về kiểu dáng, màu sắc khác, đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng. Nhiều cơ sở sản xuất, doanh nghiệp hình thành, khép kín quy trình từ cung ứng nguyên liệu, tổ chức sản xuất, bao tiêu sản phẩm. Mỗi năm, Tân Lễ dệt khoảng 4 triệu chiếc chiếu, doanh thu đạt gần 40 tỉ đồng.

Năm 2006, huyện có 74 dự án đầu tư với tổng vốn là 312 tỉ đồng; năm 2007 đã phê duyệt quy hoạch các cụm, điểm công nghiệp ở 2 thị trấn, 11 thị tứ; trong năm 2008, tất cả các xã, thị trấn sẽ hoàn thành việc quy hoạch trên, mỗi cụm có từ 5 - 7 ha trở lên, tổng diện tích đạt 175 ha. Củng cố, phát triển theo chiều sâu các cụm đã hoạt động, ưu tiên những xã, thị trấn nằm ven trục đường quốc lộ, tỉnh lộ, có giao thông thuận lợi, chú trọng xử lý chất thải, bảo vệ môi trường. Việc xây dựng cụm công nghiệp - thương mại - dịch vụ được gắn với quy hoạch thị trấn, thị tứ, điểm dân cư nông thôn chi tiết, cùng một lộ trình thực hiện cụ thể.

Sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp bước đầu đã phát huy thế mạnh, khai thác hiệu quả nguồn nhân lực, vật lực, đạt tốc độ tăng trưởng 16%/năm, cao nhất trong các huyện của Thái Bình. Đây là sự chuyển hướng mạnh mẽ sang sản xuất phi nông nghiệp, nhằm gia tăng giá trị kinh tế.

Tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp

Tiêu thụ sản phẩm có ý nghĩa quyết định phát triển sản xuất hàng hóa, là khâu kết nối các mũi nhọn kinh tế khác. Hoạt động thương mại- dịch vụ của Hưng Hà phát triển với khối lượng và giá trị hàng hóa luân chuyển, lưu thông tăng nhanh, thông qua các kênh chủ yếu: doanh nghiệp sản xuất có bộ phận phân phối riêng; doanh nghiệp thương mại; hệ thống chợ... Năm 2007, tổng giá trị thương mại - dịch vụ đạt 344 tỉ đồng, chiếm 20% trong cơ cấu kinh tế, tăng trên 16% so với năm 2006.

Muốn tập trung trung sức mạnh, tạo khâu đột phá nhất định phải tổ chức một cách hợp lý sức mạnh từng đơn vị, cơ sở để tạo nên sức mạnh tổng thể.

Hệ thống cơ sở vật chất và lực lượng hoạt động tiêu thụ hàng hóa khá phong phú, bao gồm trên 10 nghìn hộ gia đình bán buôn, bán lẻ tổng hợp các mặt hàng phục vụ sản xuất và đời sống nhân dân, cùng nhiều doanh nghiệp thương mại; 28 chợ, trong đó có 8 chợ được quy hoạch đầu tư nâng cấp, 5 chợ quy hoạch xây mới; phương tiện vận chuyển với 200 ô-tô khách, ô-tô tải, 50 tàu thủy, 10 bãi bốc xếp..., hình thành một mạng lưới tiêu thụ rộng khắp.

Tuy nhiên, hoạt động thương mại của Hưng Hà cũng còn nhiều hạn chế. Tổ chức tiêu thụ sản phẩm có quy mô lớn còn thiếu, chủ yếu vẫn là lực lượng tư nhân với cách làm manh mún, tự phát. Chưa tạo được thị trường ổn định và bền vững; sản phẩm ở dạng thô, ít chế biến, giá trị thấp. Hệ thống giao thông yếu kém nên khó vận chuyển; không có siêu thị, cửa hàng thương mại lớn; sự phối hợp, liên kết với các doanh nghiệp bên ngoài hạn chế.

Mạng lưới tiêu thụ chưa được thiết lập và hoạt động chuyên nghiệp sẽ là lực cản rất lớn đối với hai lĩnh vực kinh tế mũi nhọn còn lại và nền kinh tế của huyện Để tăng cường và hoàn thiện mạng lưới trên, Hưng Hà đầu tư củng cố hệ thống các chợ đầu mối, xây dựng mới trung tâm thương mại tại các thị trấn, trên cơ sở đa dạng hóa hình thức đầu tư: Xã, thị trấn tự đầu tư; cho các chủ hộ đăng ký kinh doanh tại chợ góp vốn cổ phần; giao cho đơn vị xây dựng bỏ vốn theo hình thức BOT, thu lệ phí 10 - 20 năm.

Mở rộng loại hình tiêu thụ trên cơ sở phát triển các hình thức doanh nghiệp, hợp tác xã dịch vụ thương mại, thiết lập hệ thống bán buôn, bán lẻ ở các thị trấn, thị tứ, cụm dân cư nông thôn. Xây dựng thương hiệu những mặt hàng thế mạnh của địa phương như: chiếu Hới, rượu Đô Kỳ, long nhãn Hồng An như những nguồn tài sản quý để quảng bá và xúc tiến thương mại; đẩy mạnh thâm nhập thị trường các tỉnh và xuất khẩu ra nước ngoài. Lập những trang Web trên mạng, hình thành các chợ điện tử như một kênh quảng bá, phân phối, tiêu thụ sản phẩm quan trọng.

Ba mũi nhọn kinh tế Hưng Hà tập trung phát triển độc lập tương đối, đồng thời có quan hệ bổ trợ tích cực cho nhau, hình thành quy trình từ khâu sản xuất, chế biến đến tiêu thụ, hướng dần tới phương thức sản xuất nông nghiệp hàng hóa mang tính chuyên nghiệp. Ba lĩnh vực tạo thành thế kiềng vững chắc, đặt trên nền tảng của hạ tầng kỹ thuật nông thôn được đầu tư ngày càng đồng bộ sẽ là tiền đề để Hưng Hà phát triển vững chắc trên con đường thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn./.