Truyền thông hình ảnh trong định hướng dư luận xã hội hiện nay

Vai trò của truyền thông hình ảnh trong định hướng dư luận xã hội

Dư luận xã hội giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc ổn định chính trị - xã hội, tạo sự đồng thuận trong nhân dân và bảo đảm phát triển bền vững của đất nước. Trên suốt chặng đường lịch sử, báo chí cách mạng Việt Nam luôn là lực lượng nòng cốt trong việc cung cấp thông tin, định hướng nhận thức và dẫn dắt dư luận xã hội theo đúng chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.   

Trước sự phát triển nhanh chóng của các phương tiện truyền thông xã hội, hình ảnh càng trở thành dạng thức thông tin có sức lan tỏa mạnh mẽ. Với ưu thế về tính trực quan, khả năng ghi nhớ và tác động tới cảm xúc, hình ảnh tham gia trực tiếp vào quá trình hình thành nhận thức, thái độ cùng phản ứng xã hội của công chúng. Trong hoạt động báo chí hiện đại, truyền thông hình ảnh được thể hiện qua nhiều định dạng như ảnh báo chí, video, đồ họa và các sản phẩm thị giác trên nền tảng số. Qua đó, hình ảnh tạo ấn tượng rõ nét ngay từ lần tiếp nhận đầu tiên, ảnh hưởng trực tiếp đến cách công chúng nhìn nhận và đánh giá các vấn đề chính trị - xã hội.

Dư luận xã hội phản ánh trạng thái nhận thức, thái độ và tâm trạng của các tầng lớp nhân dân trước những vấn đề diễn ra của đời sống. Trong quá trình hình thành, vận động đó, báo chí cách mạng Việt Nam luôn khẳng định vị thế khởi nguồn, khơi gợi niềm tin và quy tụ sức mạnh đồng thuận trong các tầng lớp nhân dân. Vai trò này ngày càng được khẳng định rõ nét trong môi trường truyền thông đa nền tảng, khi báo chí thực hiện nhiệm vụ định hướng qua nhiều hình thức thể hiện. Trong đó, các sản phẩm truyền thông hình ảnh có khả năng tổ chức và dẫn dắt cảm xúc công chúng, tạo sự cộng hưởng mạnh mẽ trong dư luận xã hội.

Truyền thông hình ảnh góp phần lan tỏa thông tin một cách trực quan, sinh động và dễ tiếp nhận. Các hình ảnh phản ánh chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước không chỉ giúp công chúng nắm bắt nội dung cốt lõi mà còn rút ngắn khoảng cách giữa thông tin chính sách và đời sống xã hội. Nhờ đó, hiệu quả tiếp nhận và mức độ ghi nhớ được nâng cao, tạo điều kiện thuận lợi để báo chí kiến tạo dòng thông tin tích cực, chủ lưu, có sức lan tỏa và khả năng dẫn dắt dư luận xã hội theo những giá trị đúng đắn⁽¹⁾. Bằng cách tổ chức, lựa chọn và trình bày hình ảnh, báo chí góp phần định hình nhận thức của công chúng đối với các vấn đề chính trị - xã hội, làm rõ các điểm mấu chốt, qua đó tạo nên sự gắn kết chặt chẽ giữa các tầng lớp nhân dân.

Truyền thông hình ảnh tham gia trực tiếp vào quá trình tạo dựng nhận thức, củng cố niềm tin và hình thành thái độ xã hội thông qua việc quảng bá các giá trị về đất nước, con người và văn hóa⁽²⁾. Khi được sử dụng đúng định hướng, loại hình này trở thành công cụ quan trọng hỗ trợ báo chí hình thành dòng thông tin chủ lưu, góp phần giữ vững sự ổn định về tư tưởng và tạo môi trường dư luận xã hội lành mạnh. Thực tiễn hoạt động báo chí, truyền thông cho thấy, sức mạnh của hình ảnh là “cánh tay nối dài” giúp lan tỏa sâu rộng các giá trị tích cực, bồi đắp lòng tin và kiến tạo sự đồng thuận vững chắc trong nhân dân.

Truyền thông hình ảnh trong bối cảnh hiện nay

Sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông xã hội và các nền tảng số đã làm thay đổi sâu sắc không gian hình thành và vận động của dư luận xã hội. Trong môi trường truyền thông đa nền tảng, hình ảnh trở thành dạng thức thông tin có mức độ hiện diện cao, khả năng lan tỏa nhanh và tác động trực tiếp đến cảm xúc, tâm lý công chúng. Việc sản xuất, chia sẻ và tiếp nhận hình ảnh diễn ra với tốc độ lớn, vượt ra ngoài khuôn khổ kiểm soát truyền thống của báo chí, đặt ra một số vấn đề mới đối với công tác định hướng dư luận xã hội.

Thứ nhất, cần chú trọng kiểm soát ngữ cảnh và ý nghĩa của hình ảnh. Khác với thông tin chữ viết, hình ảnh thường được tiếp nhận thông qua ấn tượng trực quan ban đầu, dễ tạo cảm xúc mạnh, nhưng thiếu chiều sâu lý giải nếu không được đặt trong chỉnh thể thông tin đầy đủ. Khi hình ảnh tách rời khỏi bối cảnh, thiếu sự dẫn dắt cần thiết, công chúng có thể hình thành cách hiểu giản lược hoặc phiến diện đối với sự kiện, vấn đề chính trị - xã hội. Việc tiếp nhận hình ảnh theo cảm xúc tức thời, trong nhiều trường hợp, làm suy giảm khả năng phân tích, đánh giá lý tính, từ đó ảnh hưởng đến tính ổn định và tính định hướng của dư luận xã hội.

Thứ hai, truyền thông hình ảnh đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Bên cạnh chức năng truyền tải thông tin, hình ảnh còn gắn trực tiếp với các giá trị văn hóa, chuẩn mực xã hội và tâm lý cộng đồng. Trong môi trường truyền thông số, áp lực cạnh tranh về tốc độ, mức độ lan tỏa và khả năng thu hút công chúng khiến việc lựa chọn và sử dụng hình ảnh trở nên nhạy cảm hơn. Nếu thiếu sự cân nhắc thận trọng, hình ảnh có thể gây tác động tiêu cực đến tâm lý xã hội, làm suy giảm tính nhân văn của báo chí và ảnh hưởng đến niềm tin của công chúng.

Thứ ba, năng lực tổ chức, biên tập và kiểm soát hình ảnh của báo chí trong môi trường truyền thông đa nền tảng vẫn còn nhiều hạn chế. Thực tế, hình ảnh có thể lan truyền rộng rãi trên các phương tiện truyền thông xã hội trước khi báo chí kịp thời tiếp cận, xác minh và định hướng. Khoảng trống thông tin xuất hiện trong giai đoạn đầu của sự kiện làm gia tăng áp lực đối với hoạt động “gác cổng”, đồng thời đặt báo chí trước yêu cầu phải thích ứng nhanh hơn với nhịp độ lan truyền của thông tin thị giác, tăng cường ứng dụng công nghệ trong quy trình sản xuất - phân phối nội dung để giữ vai trò chủ động trong không gian thông tin⁽³⁾. Việc kiểm chứng nguồn gốc, xác định bối cảnh và tổ chức lại hình ảnh theo định hướng phù hợp trở thành nhiệm vụ ngày càng phức tạp trong điều kiện công nghệ số phát triển nhanh chóng.

Thứ tư, sự đa dạng về chủ thể tham gia sản xuất và lan truyền hình ảnh cũng làm gia tăng tính phức tạp của không gian dư luận. Công chúng không chỉ là đối tượng tiếp nhận mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình tạo lập và khuếch tán hình ảnh. Điều này làm thay đổi tương quan giữa báo chí và các nguồn thông tin khác, khiến vai trò dẫn dắt của báo chí trong một số thời điểm gặp nhiều thách thức. Việc thiếu các cơ chế phối hợp hiệu quả giữa công nghệ, nghiệp vụ báo chí và công tác định hướng tư tưởng có thể làm giảm hiệu quả định hướng dư luận xã hội thông qua truyền thông hình ảnh.

Như vậy, truyền thông hình ảnh ngày càng gắn chặt với yêu cầu đổi mới tư duy tổ chức thông tin và nâng cao năng lực định hướng dư luận xã hội. Việc nhận diện đầy đủ các thách thức này là cơ sở quan trọng để đề xuất một số giải pháp phù hợp, góp phần phát huy vai trò tích cực của truyền thông hình ảnh trong công tác tư tưởng và trong việc giữ vững sự ổn định xã hội.

Nâng cao hiệu quả truyền thông hình ảnh trong định hướng dư luận xã hội

Trong kỷ nguyên số, việc nâng cao hiệu quả truyền thông hình ảnh trong định hướng dư luận xã hội cần được đặt vào tổng thể nhiệm vụ công tác tư tưởng và hoạt động báo chí cách mạng Việt Nam. Đâylà phương thức quan trọng tham gia trực tiếp vào quá trình tổ chức thông tin, định hướng nhận thức và củng cố sự đồng thuận xã hội. Do đó, việc tổ chức thông tin bằng hình ảnh trong môi trường truyền thông số đòi hỏi sự chủ động, kịp thời, chuẩn mực, nhằm thực hiện nhiệm vụ Đại hội XIII của Đảng xác định “chú trọng nắm bắt, định hướng dư luận xã hội, bảo đảm thống nhất tư tưởng trong Đảng, đồng thuận cao trong xã hội”⁽⁴⁾.

Thứ nhất, cần tiếp tục tăng cường vai trò lãnh đạo, định hướng của các cơ quan quản lý và hệ thống tuyên giáo đối với hoạt động truyền thông hình ảnh. Sự thống nhất về nhận thức và định hướng sử dụng hình ảnh giúp bảo đảm tính đồng bộ trong tổ chức thông tin, góp phần hình thành dòng thông tin chủ lưu, tích cực và có định hướng rõ ràng trong đời sống truyền thông. Truyền thông hình ảnh cần được đặt trong khuôn khổ định hướng chung, gắn với yêu cầu giữ vững ổn định tư tưởng và tăng cường niềm tin xã hội.

Thứ hai, các cơ quan báo chí cần chú trọng hoàn thiện cơ chế tổ chức sản xuất và phân phối sản phẩm phù hợp với môi trường truyền thông đa nền tảng. Việc chủ động xây dựng kế hoạch và phương thức tổ chức truyền thông hình ảnh cho các vấn đề chính trị - xã hội quan trọng giúp báo chí phát huy vai trò dẫn dắt, bảo đảm sự thống nhất giữa hình ảnh và nội dung truyền tải. Đồng thời, hình ảnh cần được tích hợp chặt chẽ với các hình thức thể hiện khác, tạo nên sự nhất quán trong định hướng dư luận xã hội.

Thứ ba, ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát và đánh giá hiệu quả truyền thông. Các công cụ công nghệ hỗ trợ theo dõi mức độ lan tỏa, phản hồi và tác động của hình ảnh đối với dư luận xã hội giúp các cơ quan báo chí kịp thời điều chỉnh nội dung và hình thức truyền tải, từ đó góp phần nâng cao tính chủ động của báo chí trong không gian truyền thông số.

Thứ tư, cần triển khai thường xuyên công tác bồi dưỡng năng lực về truyền thông hình ảnh cho đội ngũ báo chí. Trong đó, trọng tâm là đào tạo người làm báo có bản lĩnh chính trị vững vàng, ý thức trách nhiệm xã hội cao và khả năng tổ chức thông tin bằng hình ảnh một cách chuẩn mực. Đây là điều kiện quan trọng để truyền thông hình ảnh phát huy hiệu quả trong định hướng dư luận xã hội, góp phần củng cố sự ổn định về tư tưởng và tạo đồng thuận trong xã hội hiện nay.

Trong kỷ nguyên số, việc nâng cao hiệu quả truyền thông hình ảnh để định hướng dư luận xã hội là yêu cầu cấp thiết, gắn với nhiệm vụ trọng tâm của công tác tư tưởng. Việc tổ chức, quản lý và sử dụng hình ảnh một cách chủ động, chuẩn mực, có định hướng rõ ràng sẽ góp phần lan tỏa thông tin chính thống, củng cố niềm tin xã hội và giữ vững sự ổn định về tư tưởng trong đời sống hiện nay./.

-----------------

(1) PGS, TS Đinh Thị Thúy Hằng: “Xây dựng nền báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại trong kỷ nguyên số theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng”, Tạp chí Cộng sản điện tử, https://tapchicongsan.org.vn/web/guest/van_hoa_xa_hoi/-/2018/908202/xay-dung-nen-bao-chi%2C-truyen-thong-chuyen-nghiep%2C-nhan-van-va-hien-dai-trong-ky-nguyen-so-theo-tinh-than-nghi-quyet-dai-hoi-xiii-cua-dang.aspx, ngày 02-04-2024
(2) PGS, TS Nguyễn Thị Thu Vân: “Truyền thông hình ảnh quốc gia và địa phương - Năng lực cần thiết của công chức làm việc trong môi trường quốc tế”, Tạp chí Quản lý Nhà nước, https://www.quanlynhanuoc.vn/2021/12/20/truyen-thong-hinh-anh-quoc-gia-va-dia-phuong-nang-luc-can-thiet-cua-cong-chuc-lam-viec-trong-moi-truong-quoc-te/, ngày 20-12-2021
(3) PGS, TS Trần Quang Diệu: “Vai trò của công nghệ đối với báo chí cách mạng Việt Nam”, Tạp chí Cộng sản điện tử, https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/kinh-te/-/2018/1094502/vai-tro-cua-cong-nghe-doi-voi-bao-chi-cach-mang-viet-nam.aspx, ngày 19-06-2025
(4) Lê Hồng Quang: “Nắm bắt và định hướng dư luận xã hội trong tình hình mới: Một số kinh nghiệm của tỉnh An Giang”, Tạp chí Cộng sản điện tử, https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/gop-y-du-thao-cac-van-kien-trinh-dai-hoi-xiii-cua-dang/-/2018/824957/view_content, ngày 17-02-2022