Phát huy vai trò của tổ chức công đoàn trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh ở Bình Định

TCCS - Phát huy vai trò của Công đoàn, nhất là tổ chức công đoàn cơ sở tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trong việc tăng cường xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa người sử dụng lao động với người lao động đã và đang có tác động tích cực nhằm giải quyết những vấn đề mới mẻ, bức xúc nảy sinh trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội ở tỉnh Bình Định.

Thắt chặt mối quan hệ giữa người sử dụng lao động và người lao động

Thực hiện đường lối đổi mới của Đảng về phát triển kinh tế nhiều thành phần, hội nhập kinh tế quốc tế, trong những năm qua, Bình Định đã có nhiều chính sách thu hút đầu tư phát triển kinh tế. Hàng chục khu công nghiệp, cụm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp hình thành, với nhiều loại hình doanh nghiệp như: công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp liên doanh liên kết với nước ngoài, doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, v.v... thu hút và giải quyết việc làm cho hàng chục ngàn lao động. Tiêu biểu là: Khu Công nghiệp Phú Tài, Khu Công nghiệp Long Mỹ, Cụm Công nghiệp Nhơn Bình, Cụm Công nghiệp Quang Trung và gần đây là Khu Kinh tế Nhơn Hội bắt đầu thu hút doanh nghiệp trong và ngoài nước vào đầu tư, sản xuất.

Tuy nhiên, cùng với sự đầu tư phát triển kinh tế, quan hệ giữa người sử dụng lao động và người lao động nảy sinh nhiều vấn đề mới mẻ, bức xúc, đòi hỏi cần phải có sự giải quyết hài hòa, trước hết về lợi ích. Vì vậy, việc thương lượng, ký kết và thực hiện thỏa ước lao động tập thể (TƯLĐTT) ở các hoại hình doanh nghiệp, có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết hài hòa quan hệ lao động và hoạt động của Công đoàn, nhất là tổ chức công đoàn cơ sở tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh.

Trước tầm quan trọng và ý nghĩa của vấn đề trên, Liên đoàn Lao động Bình Định tích cực chỉ đạo, hướng dẫn các cấp công đoàn và tham gia với các ngành chức năng thực hiện có hiệu quả bước đầu. Do có sự cạnh tranh, nhiều doanh nghiệp mở chính sách ưu đãi thu hút nhân tài, lao động có tay nghề cao, tạo sự gắn bó giữa người lao động với doanh nghiệp; duy trì việc ký TƯLĐTT, thường xuyên bổ sung sửa đổi phù hợp với chính sách mới của Nhà nước có liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ người lao động. Nội dung của TƯLĐTT ở doanh nghiệp có nhiều quyền lợi của người lao động được thực hiện cao hơn quy định của Bộ luật Lao động như: chế độ hiếu, hỉ, bảo đảm việc làm, nâng mức lương tối thiểu, giảm giờ làm, bồi dưỡng sức khỏe, học tập, trợ cấp thêm khi chấm dứt hợp đồng lao động, nâng mức ăn giữa ca, phụ cấp tiền tàu xe,... Chính vì thế, TƯLĐTT đã có tác dụng khuyến khích phát huy dân chủ trong doanh nghiệp; phát huy vai trò, vị trí của Ban Chấp hành Công đoàn với tư cách là người đại diện để thương lượng, ký kết TƯLĐTT nhằm đạt được những thỏa thuận với người sử dụng lao động về quyền lợi và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ lao động. Đến nay, có 187 doanh nghiệp ký TƯLĐTT, trong đó trực thuộc Trung ương 27 đơn vị, trực thuộc tỉnh 160 đơn vị; chia theo loại hình doanh nghiệp: có 60 doanh nghiệp nhà nước, 124 doanh nghiệp ngoài Nhà nước và 3 doanh nghiệp đầu tư nước ngoài; riêng Khu Công nghiệp Phú Tài - Long Mỹ có 31/97 doanh nghiệp đã ký TƯLĐTT.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp ký TƯLĐTT còn mang tính hình thức, đối phó với cơ quan quản lý nhà nước về lao động hoặc chạy theo thành tích. Nội dung TƯLĐTT còn mang tính chất sao chép một số điều khoản quy định của Bộ luật Lao động, chưa cụ thể hóa vào tình hình của đơn vị, làm giảm ý nghĩa và tác dụng. Nhiều doanh nghiệp ngoài nhà nước hoạt động theo Luật Doanh nghiệp chưa có tổ chức công đoàn, nên việc ký TƯLĐTT chưa được thực hiện, quyền lợi của người lao động chưa được bảo đảm, nhất là việc chủ doanh nghiệp né tránh đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế...

Nỗ lực thực hiện chức năng và nhiệm vụ giáo dục, bảo vệ lợi ích chính đáng của người lao động

Trong những năm qua, công đoàn các cấp trong tỉnh thực hiện có hiệu quả các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thương lượng, ký kết và thực hiện TƯLĐTT, tạo nên mối quan hệ hài hòa giữa người lao động và người sử dụng lao động, cụ thể:

Quán triệt sâu sắc quan điểm của Chỉ thị số 22/CT-TW, ngày 5-6-2008, của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo việc xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ trong doanh nghiệp và Thông tri số 09 của Tỉnh ủy về thực hiện Chỉ thị 22 của Ban Bí thư Trung ương Đảng, các cấp công đoàn xác định rõ vai trò và tầm quan trọng của TƯLĐTT trong việc xây dựng quan hệ lao động, là cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên và công nhân viên chức, người lao động.

Tăng cường vai trò của Công đoàn cấp trên cơ sở trong việc hỗ trợ công đoàn cơ sở ký kết TƯLĐTT bằng việc đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng, thường xuyên cung cấp tài liệu và tập huấn cho cán bộ công đoàn cơ sở về việc tổ chức đàm phán, thương lượng; thành lập các tổ công tác của Liên đoàn Lao động tỉnh, công đoàn khu kinh tế.

Chỉ đạo rà soát tình hình thương lượng, ký kết, đánh giá, phân loại mức độ thực hiện TƯLĐTT. Những đơn vị ký TƯLĐTT nhưng không đáp ứng yêu cầu, phải xây dựng lại, đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước về lao động. Công đoàn cơ sở có nhiệm vụ theo dõi, đôn đốc thực hiện, phản ánh kịp thời lên cấp trên và người sử dụng lao động uốn nắn kịp thời những vi phạm khi thực hiện TƯLĐTT.

Công đoàn nắm bắt tình hình, kiến nghị với Nhà nước kịp thời sửa đổi những bất hợp lý, nội dung quy định về TƯLĐTT theo hướng dễ hiểu, dễ thực hiện, tập trung vào những nội dung thiết thực, các quy định về quyền và lợi ích của người lao động được bảo đảm có lợi hơn so với quy định của pháp luật hiện hành.

Công đoàn các cấp trong tỉnh xây dựng kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 01/NQ-ĐCT, ngày 18-6-2009, của Đoàn Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam về “Đổi mới, nâng cao chất lượng thương lượng, ký kết và thực hiện TƯLĐTT” để kịp thời bảo vệ lợi ích chính đáng của người lao động, tạo mối quan hệ hài hòa, tiến bộ trong các doanh nghiệp, góp phần ổn định sản xuất và phát triển kinh tế địa phương.

Để phát triển tổ chức công đoàn và Công đoàn vươn lên hoạt động hiệu quả hơn nữa

Thực hiện chương trình phát triển đoàn viên giai đoạn 2008 - 2013 của Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (Khóa X) và Nghị quyết Đại hội XI của Liên đoàn Lao động tỉnh về phát triển 16.000 đoàn viên công đoàn trong nhiệm kỳ mới, phấn đấu khu vực kinh tế ngoài nhà nước có khoảng 75% số doanh nghiệp có đủ điều kiện thành lập công đoàn cơ sở và bình quân mỗi công đoàn cơ sở thu hút khoảng 65% số lao động của doanh nghiệp tham gia. Đây được coi là một trong những chỉ tiêu thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Ban Chấp hành Liên đoàn Lao động tỉnh.

Trong những năm qua, Liên đoàn Lao động tỉnh có nhiều nỗ lực vận động phát triển đoàn viên, thành lập công đoàn cơ sở ở khu vực kinh tế ngoài Nhà nước và đạt được một số kết quả khả quan. Tuy nhiên, đến nay, số công đoàn cơ sở khu vực này chỉ mới đạt khoảng 45%, số lượng đoàn viên công đoàn đạt tỷ lệ thấp so với tổng số công nhân lao động ở các khu công nghiệp, cụm công nghiệp. Số doanh nghiệp khu vực kinh tế ngoài Nhà nước đủ điều kiện để thành lập công đoàn cơ sở trên địa bàn tỉnh khá nhiều và thu hút đông lực lượng lao động, dẫn đến quan hệ lao động trong các doanh nghiệp ngày càng diễn biến đa dạng và phức tạp. Hoạt động công đoàn ở khu vực kinh tế ngoài Nhà nước trên địa bàn tỉnh gặp khó khăn thách thức ngay từ khâu vận động thành lập, phát triển đoàn viên và cả trong quá trình tổ chức, chỉ đạo hoạt động. Trở ngại đầu tiên xuất phát từ sự nhận thức hạn chế của người lao động và người sử dụng lao động. Mặt khác, cán bộ công đoàn chưa có cơ chế được bảo vệ hữu hiệu và kỹ năng hoạt động công đoàn còn nhiều hạn chế. Công đoàn cơ sở chưa độc lập trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của tổ chức công đoàn trong doanh nghiệp.

Có thể nhận thấy, tình trạng người sử dụng lao động lách luật, lẩn tránh đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho người lao động bằng cách liên tục ký “hợp đồng ngắn hạn” tương đối phổ biến. Việc đăng ký thang, bảng lương, nội quy lao động, ký kết TƯLĐTT, bảo đảm an toàn vệ sinh lao động... còn nhiều bất cập. Bên cạnh những vướng mắc, hạn chế từ phía người sử dụng lao động, có nguyên nhân từ phía người lao động. Đa phần công nhân xuất thân từ nông dân, trình độ học vấn, tay nghề, nhất là trình độ hiểu biết về pháp luật còn hạn chế... Đây là cơ sở xã hội để tổ chức công đoàn xác định mục tiêu, nhiệm vụ trước mắt và lâu dài đối với việc tổ chức hoạt động, thực hiện vai trò, vị trí, chức năng của mình trong khu vực kinh tế ngoài Nhà nước.

Để làm tròn trách nhiệm của mình, thiết nghĩ Công đoàn các cấp cần đẩy mạnh thực hiện có hiệu quả một số giải pháp sau:

Một là, tập trung nguồn lực để đẩy mạnh công tác vận động, tập hợp, phát triển đoàn viên, thành lập công đoàn cơ sở, nhất là Công đoàn ở cơ sở khu vực kinh tế ngoài Nhà nước.

Hai là, chú trọng nâng cao chất lượng hoạt động công đoàn thông qua việc tăng cường chỉ đạo, bám sát cơ sở. Liên đoàn Lao động tỉnh tiếp tục thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn nghiệp vụ, đầu tư đúng mức cho việc đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng hoạt động cho cán bộ công đoàn cơ sở; đề xuất chính sách đãi ngộ phù hợp đối với cán bộ công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp. Đồng thời có những chế độ chính sách cụ thể, phù hợp thực tiễn để sẵn sàng bênh vực và bảo vệ cho các cán bộ công đoàn ở khu vực kinh tế ngoài Nhà nước, tránh tình trạng như trước đây khi cán bộ công đoàn bênh vực, bảo vệ quyền lợi cho người lao động thì bị chủ doanh nghiệp trù dập, hoặc cho nghỉ việc.

Ba là, đổi mới và tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục, nâng cao trình độ mọi mặt, nhất là nhận thức chính trị và hiểu biết pháp luật cho người lao động và người sử dụng lao động, tạo mối quan hệ lao động hài hòa trong doanh nghiệp.

Bốn là, các cấp, các ngành phối hợp chặt chẽ hơn nữa trong tuyên truyền vận động chủ doanh nghiệp quan tâm hơn nữa đến người lao động, chấp hành Bộ luật Lao động và Luật Công đoàn. Tuyên truyền cho người lao động thấy được sự cần thiết và quan trọng khi gia nhập Công đoàn./.