Hiệp thương lựa chọn, giới thiệu người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XIII

TCCSĐT - Hiệp thương giới thiệu, lựa chọn những người có bản lĩnh, có đủ tiêu chuẩn đại biểu Quốc hội ở trình độ cao, phù hợp với số lượng và cơ cấu để bầu vào Quốc hội là nhiệm vụ trọng tâm nhất của công tác chuẩn bị mà các cơ quan, tổ chức, đơn vị ở Trung ương hay ở địa phương đều cần đặc biệt quan tâm trong quá trình thực hiện.

Trong kế hoạch triển khai bầu cử đại biểu Quốc hội (ĐBQH) khóa XIII và bầu cử đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2011 - 2016 được thông qua tại Hội nghị toàn quốc (ngày 10 và 11-2-2011) do Bộ chính trị, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Hội đồng bầu cử chủ trì, lộ trình bầu cử ĐBQH khóa XIII gồm 32 công đoạn lớn và thời gian ấn định cho mỗi công đoạn là “bất di bất dịch”. Do vậy nếu xảy ra sơ xuất, sai sót ở bất kỳ khâu nào đều gây ảnh hưởng dây chuyền đến các công đoạn sau mà việc khắc phục khó có thể thực hiện được một cách nhanh chóng. Điều đó yêu cầu các cơ quan hữu quan luôn phải sát sao, chặt chẽ trong chỉ đạo thực hiện; đồng thời việc tác nghiệp, thực thi cụ thể cũng cần thật chính xác.

Trong toàn bộ lịch trình công tác bầu cử ĐBQH, có ba hội nghị để hiệp thương lựa chọn, giới thiệu người ứng cử ĐBQH khóa XIII là quan trọng nhất.

Hội nghị hiệp thương lần thứ nhất được tổ chức từ ngày 26-2 đến hết tháng 2-2011. Hội nghị diễn ra theo từng cấp nhằm thỏa thuận cơ cấu, thành phần, số lượng ĐBQH được bầu tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị, trên cơ sở dự kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH). Ở cấp Trung ương, Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc (UBTƯMTTQ) Việt Nam phụ trách; ở địa phương do Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (UBMTTQ) tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, đảm nhận. Để tạo thuận lợi cho các lần hiệp thương, nhất là hiệp thương lần đầu, UBTVQH, Ban Thường trực UBTƯMTTQ Việt Nam và đại diện các tổ chức chính trị - xã hội cần trao đổi, bàn bạc kỹ lưỡng nhằm dự kiến đúng cơ cấu, thành phần ĐBQH, số lượng ĐBQH được bầu của tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng vũ trang nhân dân, cơ quan nhà nước ở Trung ương và địa phương theo đúng Điều 9 của Luật bầu cử ĐBQH. Trong cuộc bầu cử ĐBQH khóa XI, sau hiệp thương lần thứ nhất, số người ứng cử cao gấp 1,7 lần so với số đại biểu được bầu; con số tương ứng ở bầu cử ĐBQH khóa XII là 2,23 lần. Tại kỳ bầu cử lần này, hy vọng tỷ lệ ứng cử sẽ đạt cao hơn so với khóa XII.

Hội nghị hiệp thương lần thứ hai sẽ diễn ra từ ngày 20-3 đến 23-3-2011, do Đoàn Chủ tịch UBTƯMTTQ Việt Nam tổ chức ở cấp Trung ương. Căn cứ tiêu chuẩn ĐBQH, cơ cấu, thành phần và số lượng đại biểu được bầu của các cơ quan, tổ chức, đơn vị ở Trung ương sẽ được UBTVQH điều chỉnh lần thứ nhất nếu thấy cần thiết, để lập danh sách sơ bộ những người ứng cử ĐBQH ở Trung ương, gửi lấy ý kiến cử tri nơi cư trú.

Ở cấp tỉnh, hiệp thương lần thứ hai do Ban Thường trực UBMTTQ tổ chức. Cũng như cấp Trung ương, danh sách sơ bộ những người ứng cử ĐBQH ở tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương sẽ được gửi lấy ý kiến cử tri nơi người ứng cử cư trú; đối với người tự ứng cử thì còn phải gửi lấy ý kiến cử tri nơi người đó làm việc (nếu có).

Theo Điều 28 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và theo lịch trình bầu cử lần này, 17 giờ ngày 18-3-2011 là hạn cuối cùng nhận hồ sơ của những người ứng cử và tự ứng cử.

Thực tiễn tại các cuộc bầu cử ĐBQH trước đây cho thấy, việc lập danh sách sơ bộ các ứng cử viên của địa phương được thực hiện tương đối rộng rãi. Thí dụ, sau lần hiệp thương thứ hai của cuộc bầu cử ĐBQH khóa XI, số người ứng cử so với số đại biểu được bầu gấp 1,93 lần; con số tương ứng của cuộc bầu cử ĐBQH khóa XII là 2,64 lần. Tuy nhiên, ở cả hai cuộc bầu cử nói trên, sau lần hiệp thương thứ ba và sau khi UBTVQH quyết nghị danh sách số người ứng cử ở các đơn vị bầu cử trong cả nước, vẫn xảy ra tình trạng một số đơn vị bầu cử thiếu người ứng cử. Khi đó, số lượng đại biểu được bầu đã buộc phải rút ít đi để bảo đảm số người ứng cử phải nhiều hơn số đại biểu được bầu, bởi trong lần hiệp thương thứ ba, không thể bổ sung thêm người ứng cử (vì nếu được bổ sung, mặc nhiên người đó không phải qua các lần hiệp thương trước, đó là điều bất bình đẳng mà Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội không cho phép).

Hội nghị hiệp thương lần thứ ba sẽ diễn ra từ ngày 13-4 đến 17-4-2011 do đoàn Chủ tịch UBTƯMTTQ Việt Nam đảm nhận ở cấp Trung ương. Hội nghị sẽ thảo luận và biểu quyết thống nhất danh sách chính thức những người ứng cử ĐBQH ở Trung ương. Ở cấp tỉnh, Ban Thường trực UBMTTQ tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tổ chức thảo luận, thống nhất lập danh sách chính thức những người ứng cử ĐBQH tại địa phương.

Theo quy định của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội, sau khi kết thúc hội nghị hiệp thương lần thứ ba, Ban Thường trực UBTƯMTTQ Việt Nam và Ban Thường trực UBMTTQ các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải hoàn tất biên bản hội nghị và lập danh sách chính thức những người ứng cử ĐBQH gửi về Hội đồng bầu cử (Trung ương) và Ủy ban bầu cử (địa phương). Thực tế cho thấy đây là thời điểm vẫn có thể xảy ra “sự cố”. Chẳng hạn như tại cuộc bầu cử ĐBQH khóa XII, khi danh sách chính thức đã được lập cho tất cả các đơn vị bầu cử trong cả nước thì vẫn còn 4 người có đơn xin rút khỏi danh sách và được Hội đồng bầu cử chấp thuận; 1 người bị Hội đồng bầu cử quyết nghị xóa tên trong danh sách ứng cử do không đủ tiêu chuẩn.

Còn một thực tế nữa là tại cuộc bầu cử ĐBQH khóa XII, số người tự ứng cử rất đông, nhưng tỷ lệ trúng cử rất thấp. Vào đầu hội nghị hiệp thương lần thứ hai, tổng hợp danh sách sơ bộ có 238 người tự ứng cử, sau hiệp thương lần này còn 207 người; kết thúc hiệp thương lần thứ ba, số người tự ứng cử chỉ còn 30 người, và trong số 30 người đó chỉ có duy nhất một người trúng cử. Có tình trạng đó là do phần lớn cử tri cho rằng, có quá nhiều người tự ứng cử không bảo đảm tiêu chuẩn của ĐBQH. Tại nhiều tỉnh và thành phố, số phiếu tín nhiệm của cử tri đối với những người tự ứng cử rất thấp, thậm chí, ở một số tỉnh, thành phố tất cả những người tự ứng cử đều có số phiếu tín nhiệm là 0%.

Một vấn đề nữa cũng cần được quan tâm để góp phần bảo đảm đúng tiến độ lập danh sách chính thức những người ứng cử, đó là các tổ chức giải quyết khiếu nại, tố cáo cần nhanh chóng xử lý các loại đơn thư (thường là rất nhiều) trong thời hạn quy định.

Chất lượng và bản lĩnh của ĐBQH có ảnh hưởng trực tiếp, chủ yếu đến hiệu lực và hiệu quả hoạt động của Quốc hội, bởi vậy, hiệp thương giới thiệu, lựa chọn được những người có bản lĩnh, có đủ tiêu chuẩn ĐBQH ở trình độ cao, phù hợp với cơ cấu để bầu vào Quốc hội là nhiệm vụ trọng tâm nhất của công tác chuẩn bị mà các cơ quan, tổ chức, đơn vị ở Trung ương hay ở địa phương cần đặc biệt quan tâm trong quá trình thực hiện./.