Kinh nghiệm phát triển đoàn viên và tổ chức công đoàn cơ sở tại các doanh nghiệp khu vực ngoài nhà nước ở thành phố Đà Nẵng

TCCS - Nghị quyết số 20-NQ/TW, được thông qua tại Hội nghị Trung ương 6 (khóa X), về Xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, chỉ rõ: "Không ngừng nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của công đoàn cơ sở, để công đoàn thực sự là chỗ dựa vững chắc của công nhân tại doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, có sức hấp dẫn đối với người lao động và tạo được sự đồng tình, ủng hộ của người sử dụng lao động".

Thực hiện chủ trương đó, những năm qua, Liên đoàn Lao động thành phố Đà Nẵng luôn đưa công tác phát triển đoàn viên, thành lập công đoàn cơ sở (CĐCS) vào nội dung kế hoạch hoạt động và xem đây là nhiệm vụ hàng đầu để thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 20 của Ban Chấp hành Trung ương (khóa X).

Trong xu thế toàn cầu hóa đang diễn ra nhanh chóng, các thành phần kinh tế phát triển mạnh mẽ tạo ra những biến đổi sâu sắc về số lượng, cơ cấu và chất lượng đội ngũ công nhân, viên chức, lao động vừa đa dạng về loại hình vừa không thuần nhất về trình độ mọi mặt. Đội ngũ công nhân lao động trong khu vực ngoài nhà nước ngày càng tăng và chiếm tỷ lệ cao, một bộ phận chưa thích nghi với tác phong lao động công nghiệp, nhận thức về pháp luật lao động chưa cao... đòi hỏi tính cần thiết của tổ chức công đoàn cũng như việc vận động, tuyên truyền, giáo dục công nhân lao động tham gia vào Công đoàn tại các doanh nghiệp trên địa bàn trở nên bức thiết hơn bao giờ hết.

Theo số liệu thống kê từ năm 1998 đến nay, thành phố đã phát triển mới gần 35.000 đoàn viên (tăng 250%), thành lập mới trên 800 công đoàn cơ sở (tăng gấp 800%), trong đó khu vực ngoài nhà nước phát triển mới trên 50.000 đoàn viên (lúc đầu chỉ có trên 1.500 đoàn viên) và thành lập mới 545 công đoàn cơ sở (lúc đầu chỉ có 20 CĐCS)... Những con số trên ghi nhận sự nỗ lực của thành phố Đà Nẵng, trước hết trong việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức về Bộ luật Lao động, Luật Công đoàn, Điều lệ Công đoàn. Hơn hai năm qua, LĐLĐ thành phố đã phát hành hơn 100.000 tờ rơi, tổ chức hàng trăm cuộc đối thoại, giao lưu với công nhân, lao động và tập huấn cho ủy viên BCH CĐCS về nghiệp vụ công tác phát triển đoàn viên để tuyên truyền nâng cao nhận thức cho công nhân lao động và người sử dụng lao động để tổ chức có kết quả việc thành lập CĐCS và phát triển đoàn viên. Đặc biệt, để triển khai tổ chức thực hiện có hiệu quả Nghị quyết 20-NQ/TW, ngày 29-4-2008, Thành ủy Đà Nẵng ban hành Chương trình hành động số 26-CTr/TU, ngày 25-10-2008, UBND thành phố ban hành Kế hoạch thực hiện số 6442/KH-UBND với những nhiệm vụ cụ thể đưa Nghị quyết nhanh chóng đi vào cuộc sống. Đồng thời, cũng trong ngày này, ủy ban nhân dân thành phố ban hành Quyết định số 8832/QĐUB "Về việc ban hành Kế hoạch triển khai Chỉ thị số 22/CT-TW ngày 05/6/2008 của Ban Bí thư về tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo việc xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ trong doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Đà Nẵng". Và gần đây, ngày 13-6-2009, UBND thành phố lại ban hành Chỉ thị số 08/2009/CT-UBND "Về tăng cường công tác xây dựng và củng cố công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp ngoài nhà nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn thành phố Đà Nẵng" tạo điều kiện thuận lợi để các cấp công đoàn thành phố triển khai thực hiện công tác phát triển đoàn viên và công đoàn cơ sở có hiệu quả.

Trên cơ sở lãnh đạo, chỉ đạo và hỗ trợ đó, LĐLĐ thành phố thành lập Ban Chỉ đạo phát triển đoàn viên, xây dựng CĐCS vững mạnh; giao chỉ tiêu cụ thể cho LĐLĐ quận, huyện, công đoàn ngành, cấp trên cơ sở về phát triển đoàn viên, xây dựng CĐCS, tổ chức các hội nghị, tọa đàm trao đổi kinh nghiệm về phát triển đoàn viên và thành lập CĐCS cho cán bộ chuyên trách công đoàn, đẩy mạnh phát triển đoàn viên và thành lập CĐCS khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước... Tính đến nay, thành phố đã thành lập mới được 110 CĐCS (trong đó có 64 doanh nghiệp), phát triển mới 15.926 đoàn viên (trong đó gần 10.000 đoàn viên khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước).

Hiện nay, trên địa bàn thành phố có hơn 9.616 doanh nghiệp với quy mô từ 10 người lao động trở lên, trong đó có 1.256 doanh nghiệp có quy mô từ 20 lao động trở lên (theo quy định phải thành lập tổ chức công đoàn cơ sở), Các tổ chức công đoàn cấp trên hướng trọng tâm công tác vào việc cho người sử dụng lao động hiểu và phối hợp thành lập CĐCS và người lao động tự giác, tự nguyện tham gia vào tổ chức công đoàn để CĐCS thực hiện chức năng của mình là chăm lo bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của công nhân, viên chức, người lao động. Qua khảo sát, đến nay, có 655 CĐCS doanh nghiệp với trên 50.000 đoàn viên được thành lập theo quy định (trên 20 lao động) thuộc quản lý của các cấp công đoàn thành phố; số còn lại một phần khá lớn đã có tổ chức công đoàn trực thuộc ngành Trung ương và nhìn chung hoạt động khá hiệu quả. Nhưng còn một bộ phận chưa thành lập tổ chức công đoàn, cho nên khi cần thiết kịp thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của mình thì người lao động chưa biết phải dựa vào đâu tại cơ sở.

Do đó, khó khăn lớn nhất mà Đà Nẵng đang gặp phải, là nhiều lần cán bộ công đoàn đến doanh nghiệp đặt vấn đề thành lập CĐCS, chỉ nhận được lời hứa là sẽ phối hợp tổ chức thành lập CĐCS từ lãnh đạo đơn vị, còn bao giờ thành lập thì đang là... việc bỏ ngỏ. Với người lao động tại các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp thuộc các khu công nghiệp và chế xuất Đà Nẵng, đa phần khi giao kết hợp đồng lao động với doanh nghiệp đều thực hiện đơn phương không tham khảo ý kiến CĐCS, do chưa hiểu hết vai trò, vị trí của tổ chức công đoàn; nhất là chưa thấy được quyền lợi của mình khi tham gia vào Công đoàn. Trong khi đó, cơ chế bảo đảm cho cán bộ công đoàn và tổ chức công đoàn phát huy vai trò của mình tại doanh nghiệp còn bất cập. Thậm chí một số nơi đã có quyết định thành lập CĐCS nhưng việc công bố quyết định và ra mắt BCH CĐCS lâm thời lại bị trì hoãn, chậm triển khai; một số khác tuy đã ra mắt BCH và công bố quyết định thành lập CĐCS nhưng quá trình tổ chức hoạt động vẫn gặp nhiều khó khăn từ phía doanh nghiệp.

Những bất cập trên đang được LĐLĐ thành phố từng bước phối hợp tháo gỡ và phấn đấu đến hết năm 2013 có 70% số doanh nghiệp đủ điều kiện theo quy định của Điều lệ Công đoàn Việt Nam, thành lập được công đoàn cơ sở và tập hợp từ 60% trở lên số công nhân lao động trong doanh nghiệp gia nhập Công đoàn theo Nghị quyết Đại hội Công đoàn thành phố Đà Nẵng lần thứ XIV.

Từ kết quả bước đầu, có thể rút ra một số vấn đề sau:

1. Các cấp công đoàn thường xuyên chủ động xin ý kiến lãnh đạo của cấp ủy và có hệ thống quy chế phối hợp với chính quyền (hệ thống này được bổ sung theo thực tế đơn vị). Khi có chủ trương của cấp ủy và thống nhất của chính quyền trong tổ chức thực hiện, cần chỉ đạo quyết liệt, có kiểm tra, giám sát thường xuyên.

2. Công tác tuyên truyền, phổ biến đến công nhân lao động về đường lối chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, của Công đoàn, nhất là các chủ trương, chính sách có liên quan đến nghĩa vụ, quyền lợi người lao động cần được duy trì thường xuyên, linh hoạt với nhiều phương thức khác nhau để người lao động hiểu, tự giác thực hiện; biết được vai trò, vị trí, chức năng của CĐCS tại doanh nghiệp để tham gia xây dựng.

3. Việc vận động thành lập CĐCS tại doanh nghiệp được tiến hành theo phương châm "mưa dầm thấm lâu", làm cho người sử dụng lao động nhận thức được tính cần thiết của tổ chức công đoàn, CĐCS hoạt động tốt sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển. Hồ sơ, thủ tục, các biểu mẫu thành lập CĐCS cần được chuẩn bị trước, tránh các thủ tục rườm rà không cần thiết, một khi đã thống nhất thì có thể tiến hành thành lập ngay.

4. Với các doanh nghiệp đã có CĐCS, cần phát huy tính đại diện của mình cho tập thể người lao động tại doanh nghiệp, thường xuyên phối hợp giúp đỡ, chăm lo bảo vệ lợi ích người lao động để người lao động gắn bó với tổ chức và phát huy vai trò của mình tại CĐCS.Một trong các phương pháp hoạt động của Công đoàn là tổ chức cho quần chúng hoạt động, cần sáng tạo trong tổ chức hoạt động nhằm thu hút đông đảo người lao động tham gia, góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh, nâng cao thu nhập, qua đó tạo lòng tin với người sử dụng lao động trong phối hợp hoạt động./.