I-ran và Thổ Nhĩ Kỳ tăng cường hợp tác chính trị và kinh tế

TCCSĐT - Tại cuộc họp báo chung ở Cai-rô với người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ Áp-đu-la Gun (Abdullah Gül), hiện đang thăm chính thức I-ran, Tổng thống Ma-mút A-ma-đi-nê-giát (Mahmoud Ahmadinejad) ngày 14-2-2011 tuyên bố I-ran và Thổ Nhĩ Kỳ xác định tăng cường hợp tác chính trị và kinh tế.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Áp-đu-la Gun dẫn đầu một phái đoàn gồm 135 quan chức và trên 100 doanh nhân trong chuyến thăm I-ran 4 ngày bắt đầu từ 13-2-2011. Hai nước láng giềng này dự kiến tăng kim ngạch thương mại lên 30 tỉ USD trong 5 năm tới.

I-ran là nước có tiềm năng kinh tế lớn, nguồn thu nhập chính là dầu lửa (quốc hữu hoá năm 1951) với trữ lượng dầu khoảng 138 tỉ thùng, sản lượng khai thác 3,8 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, I-ran xuất khẩu chủ yếu dầu thô và phải nhập khẩu 40% xăng để phục vụ nhu cầu nội địa. Trữ lượng khí đốt của I-ran khoảng 24.800 tỉ m3 (đứng thứ 2 thế giới). Các khoáng sản chính của I-ran gồm có thiếc, than đá, sắt, đồng, u-ra-ni-um. Nông sản có lúa mì, gạo, bông, củ cải đường..., trồng trọt và chăn nuôi khá phát triển.

I-ran xuất khẩu dầu khí, thảm, hoa quả, da, giầy, hàng dệt, ô tô, sắt, thép và quặng kim loại (thảm I-ran thuộc loại nổi tiếng bậc nhất trên thế giới), nhập khẩu nguyên liệu công nghiệp, thiết bị cơ bản, thực phẩm, và các hàng tiêu dùng khác. GDP/đầu người 2009 năm khoảng 4989 USD, tăng trưởng GDP cùng kỳ 2009 đạt 2,6 %.

Trong khi đó, là nền kinh tế lớn thứ 17 và có tốc độ tăng trưởng nhanh trên thế giới, Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, công nghiệp khai khoáng phát triển, khai thác 900.000 tấn crôm/năm (đứng đầu thế giới).Với trữ lượng dầu lửa 139 triệu tấn, sản lượng dầu khoảng 3 triệu tấn/năm nhưng Thổ Nhĩ Kỳ lại luôn nhập khẩu dầu thô, chiếm 10,5% tổng giá trị nhập khẩu. Ngoài ra còn có than đá, đồng, bo.

Mặt hàng xuất khẩu chính của Thổ Nhĩ Kỳ là rau, quả, hàng dệt may, sắt, thép, thiết bị vận tải. Mặt hàng nhập khẩu chính là máy, hóa chất, hàng bán thành phẩm, nhiên liệu, thiết bị vận tải. Năm 2008, GDP của Thổ Nhĩ Kỳ đạt 798,9 tỉ USD; tăng trưởng bình quân GDP đạt 4,5%; thu nhập bình quân đầu người khoảng: 12.900 USD: lạm phát khoảng 10,2%; tỷ lệ thất nghiệp: 7,9% và nợ nước ngoài khoảng 294,3 tỉ USD.

Năm 2010, Tập đoàn khí đốt quốc gia I-ran (National I-ranien Gas Company) và công ty ASB của Thổ Nhĩ Kỳ đã kí hợp đồng xây dựng một đường ống dẫn khí đốt có chiều dài 660km, tổng vốn đầu tư 1,3 tỉ USD.

Theo Thứ trưởng Bộ Dầu mỏ I-ran kiêm Giám đốc Tập đoàn Khí đốt quốc gia I-ran Gia-vát U-gi (Javad Ouji), với việc xây dựng đường ống khí đốt mới này, I-ran có khả năng xuất khẩu từ 50 đến 60 triệu m3 khí/ngày cho Thổ Nhĩ Kỳ và châu Âu trong vòng 3 năm tới.

Hiện tại, mỗi ngày I-ran chỉ có thể cung cấp cho Thổ Nhĩ kỳ từ 15 đến 18 triệu m3 khí thông qua đường ống dẫn khí nối thành phố Tabrít (Tabriz), phía Tây Bắc I-ran tới thủ đô An-ca-ra (Ankara) của Thổ Nhĩ Kỳ.

Trước đó, tháng 6-2010 I-ran đã khởi công xây dựng tuyến đường ống dẫn khí đốt xuất khẩu sang châu Âu, công suất 110 triệu m3 khí/ngày. Theo Đài Truyền hình nhà nước I-ran, tuyến đường ống này xuất phát từ thị trấn Át-xa-lui-ê (Assalouyeh, miền Nam I-ran) đi qua Thổ Nhĩ Kỳ vào châu Âu. Công trình này dự kiến sẽ hoàn tất trong ba năm, tổng kinh phí khoảng 1,58 tỉ USD.

Những dự án trên cho thấy nỗ lực của I-ran nhằm tăng cường xuất khẩu khí đốt sau khi bị loại khỏi dự án tuyến đường ống dẫn khí đốt Na-buc-co - dự án do Mỹ hậu thuẫn, vận chuyển khí đốt từ khu vực biển Ca-xpi tới châu Âu không đi qua Nga. I-ran cũng đã từng đề nghị cung cấp khí đốt cho châu Âu khi xảy ra tranh cãi liên quan đến giá khí đốt giữa Nga và U-crai-na khiến phần lớn "châu lục già" thiếu hụt nhiên liệu trong mùa đông./.