Phát huy vai trò của truyền thông số gắn với mục tiêu xây dựng con người Quảng Ninh trong kỷ nguyên mới

Truyền thông số kết nối, lan tỏa, định hướng dư luận

Truyền thông số (tiếng Anh là Digital Media) được xem là lĩnh vực liên quan đến việc tạo ra, quản lý và phân phối nội dung số qua các kênh truyền thông kỹ thuật số. Hiểu một cách đơn giản, khác với truyền thông truyền thống là thông qua các hình thức trên giấy, biển hiệu, loa/ đài phát thanh, truyền hình trên tivi để chuyển tải thông tin; truyền thông số gắn chặt việc tạo lập, quản lý, phân phối nội dung thông tin, cả chữ viết, hình ảnh, âm thanh qua các kênh truyền thông kỹ thuật số. Điều này có nghĩa rằng, các thông tin truyền thống trở thành thông tin số.

Truyền thông số bao gồm nhiều khía cạnh như tiếp thị kỹ thuật số, truyền thông xã hội, báo chí số, và các hình thức truyền thông trực tuyến khác. Ở phạm vi bài viết này, chỉ xin đề cập đến báo chí số (Digital Journalism) và truyền thông xã hội (Social Media), nhất là các mạng xã hội phổ biến ở Việt Nam như Facebook, YouTube, TikTok, Zalo...

Với báo chí số, các nhà báo, cơ quan báo chí không còn bị giới hạn về diện tích “đất” được đăng (trên báo, tạp chí in) nên tin, bài không phải lựa sao cho vừa “đất”, diện tích trang báo, số lượng trang của tờ báo; các nhà báo không chỉ thuần túy thông thạo một loại hình báo chí là báo in, hoặc phát thanh, truyền hình, báo mạng điện tử. Trong bối cảnh chuyển đổi số báo chí, mỗi nhà báo không chỉ làm nhiệm vụ viết bài, mà còn phải thành thạo các công cụ kỹ thuật số để tạo nội dung đa phương tiện như video, podcast, infographic (đồ họa thông tin), Emagazine, long-form, megastory...

Mỗi nhà báo cần hội tụ các chức năng, nhiệm vụ của một nhà báo thông thạo nhiều loại hình báo chí trong quá trình tác nghiệp, hành nghề. Tuy nhiên, không phải môi trường số giàu tài nguyên mà nhà báo, cơ quan báo chí có thể dễ dãi trong việc sản xuất, phân phối thông tin trên các nền tảng số, mà cần có sự đầu tư bài bản, có lựa chọn phù hợp, thích ứng với từng nền tảng số, với từng đối tượng công chúng tiếp nhận, sao cho thông tin số được chuyển tải, tiếp nhận một cách hiệu quả, có đóng góp tích cực vào sự phát triển chung xã hội.

Với truyền thông xã hội, các nhà báo, cơ quan báo chí cần tận dụng môi trường thu hút sự quan tâm đặc biệt của công chúng này để phân phối, chuyển tải thông tin đúng thời điểm, đúng đối tượng, phù hợp với từng nền tảng xã hội khác nhau. Với truyền thông xã hội, không chỉ các nhà báo, cơ quan báo chí mà mỗi cán bộ, viên chức, người lao động, mỗi cơ quan, đơn vị hành chính sự nghiệp đều có trách nhiệm trong việc cung cấp, chuyển tải, lan tỏa, chia sẻ thông tin... một cách kịp thời, phù hợp, hiệu quả với vai trò, vị trí của cá nhân cũng như đơn vị.

Có thể khẳng định rằng, truyền thông số đóng vai trò hết sức quan trọng bởi nó không bị giới hạn về không gian, thời gian, có thể kết nối, tiếp cận công chúng ở bất kỳ đâu trên thế giới, vào bất kỳ thời điểm nào. Nghĩa là không có sự hạn chế, trói buộc nào về mặt khoảng cách địa lý, thời gian tiếp cận công chúng. Thông tin cũng không bị hạn chế về thời lượng, tần suất, chu kỳ xuất bản.

Truyền thông số cũng đồng nghĩa với việc xuất hiện mọi lúc, mọi nơi, cho mọi đối tượng công chúng, không phân biệt quốc gia, dân tộc, tôn giáo, giới tính, thành phần, địa vị... Bên cạnh đó, truyền thông số còn tạo ra sự tương tác hai chiều, thu nhận ý kiến phản hồi, trao đổi, góp ý, phản biện... của công chúng một cách hết sức thuận tiện, dễ dàng. Không chỉ với những vai trò quan trọng, thế mạnh vượt trội đó, truyền thông số còn giúp tối ưu hóa chi phí cho vấn đề truyền thông.

Tóm lại, những vai trò nổi bật của truyền thông số đó là: Kết nối, tiếp cận đối tượng rộng rãi, chính xác, nhanh chóng, kịp thời, trực tiếp; các hình thức truyền thông đa dạng, hiện đại như video, hình ảnh, podcast, infographic...; không có sự giới hạn về phạm vi không gian và thời gian; tối ưu hóa chi phí; tạo ra sự tương tác hai chiều; cá nhân hóa nội dung...

Hệ giá trị con người Quảng Ninh

Để phát huy vai trò của truyền thông số gắn với mục tiêu xây dựng con người Quảng Ninh trong kỷ nguyên mới, mỗi nhà báo cần phải hiểu rõ hệ giá trị con người Quảng Ninh.

Cụ thể hoá quan điểm, định hướng, nhiệm vụ phát triển văn hóa, con người theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30-10-2023 “Về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững”. Trong đó đã định vị 6 giá trị đặc trưng của tỉnh Quảng Ninh “Thiên nhiên tươi đẹp, văn hóa đặc sắc, xã hội văn minh, hành chính minh bạch, kinh tế phát triển, nhân dân hạnh phúc” và hệ giá trị con người Quảng Ninh với 8 phẩm chất “Bản lĩnh, Tự cường, Kỷ cương, Đoàn kết, Nghĩa tình, Hào sảng, Sáng tạo, Văn minh”.

Hệ giá trị con người Quảng Ninh không chỉ là một tập hợp những phẩm chất riêng lẻ mà là sự tổng hợp của nhiều giá trị tích cực liên kết với nhau, phản ánh khát vọng vươn lên của con người Quảng Ninh.

Hiện nay, trong bối cảnh mới, trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững, thích ứng với sự thay đổi và nâng cao sức mạnh nội sinh, việc giữ gìn và phát huy hệ giá trị con người Quảng Ninh trở thành nhiệm vụ quan trọng. Việc lan tỏa những giá trị này thông qua truyền thông số để mỗi người dân Quảng Ninh không chỉ thấm nhuần, kế thừa mà còn có ý thức bồi dưỡng, làm giàu thêm những phẩm chất cao đẹp. Điều này sẽ góp phần tạo nên một thế hệ con người Quảng Ninh mới - vừa mang đậm bản sắc truyền thống, vừa đủ năng lực để bắt nhịp với xu thế phát triển của đất nước.

8 phẩm chất của con người Quảng Ninh:

Bản lĩnh. Quảng Ninh là “cái nôi” của ngành công nghiệp khai thác than. Không chỉ đóng vai trò trụ cột trong sự phát triển của Quảng Ninh, ngành than còn là một trong những ngành kinh tế chủ lực của Việt Nam suốt nhiều thập kỷ. Lao động trong hầm lò là một trong những công việc khắc nghiệt bậc nhất. Sự bền bỉ, kiên cường của những người thợ mỏ không chỉ tạo nên sức sống cho ngành công nghiệp khai khoáng mà còn hun đúc nên bản lĩnh con người Quảng Ninh: Bản lĩnh, mạnh mẽ, dám đương đầu với thử thách và luôn vươn lên để phát triển.

Tự cường. Quảng Ninh, vùng đất địa đầu Đông Bắc Tổ quốc, không chỉ được biết đến với vẻ đẹp thiên nhiên kỳ vĩ mà còn là biểu tượng của tinh thần tự cường trong suốt chiều dài lịch sử. Từ những cuộc đấu tranh chống ngoại xâm, bảo vệ quê hương đến quá trình xây dựng và phát triển hôm nay, tinh thần tự lực, tự cường, tự chủ của nhân dân Quảng Ninh luôn là nguồn sức mạnh giúp tỉnh vượt qua khó khăn, thử thách.

Kỷ cương. Quảng Ninh là một trong những địa phương tiên phong trong việc thực hiện cải cách hành chính, xây dựng chính quyền minh bạch, hiệu quả. Tinh thần “kỷ luật và đồng tâm” - vốn là truyền thống từ thời kỳ công nhân mỏ đấu tranh bảo vệ quyền lợi - đã trở thành kim chỉ nam trong công tác quản lý, điều hành của chính quyền địa phương. Người Quảng Ninh có truyền thống lao động chăm chỉ, bền bỉ, đặc biệt là trong ngành khai thác than - một trong những ngành kinh tế mà kỷ cương, kỷ luật trong lao động phải được đặt lên hang đầu. Bên cạnh đó, trong các lĩnh vực hoạt động khác, người Quảng Ninh ngày càng được đánh giá cao về kỷ cương, như: trong lĩnh vực du lịch, dịch vụ, người Quảng Ninh thể hiện sự chuyên nghiệp, văn minh trong cách phục vụ, tạo ấn tượng tốt với du khách; ở các khu kinh tế, khu công nghiệp, tinh thần làm việc nghiêm túc đã giúp thu hút nhiều doanh nghiệp lớn đến đầu tư.

Đoàn kết. Quảng Ninh không chỉ là vùng đất của những con người bản địa mà còn là nơi hội tụ của những người con từ khắp mọi miền Tổ quốc. Những lớp người từ nhiều vùng quê khác nhau đã đến đây lập nghiệp, mang theo văn hóa, phong tục riêng, nhưng khi đặt chân đến Quảng Ninh, họ nhanh chóng hòa mình vào nhịp sống nơi đây, cùng nhau lao động, chiến đấu, xây dựng quê hương mới. Trải qua bao thế hệ, chính sự kề vai sát cánh trong gian khó đã tạo nên một cộng đồng gắn kết chặt chẽ. Ở Quảng Ninh, không có sự cục bộ địa phương, không có ranh giới vùng miền, chỉ có một tinh thần chung: đoàn kết, kiên trì, dám nghĩ dám làm để xây dựng một vùng đất đáng sống, đáng tự hào.

Nghĩa tình. Quảng Ninh là vùng đất có bề dày lịch sử với nhiều cuộc đấu tranh kiên cường, và trong những thời khắc gian khó, tinh thần tương trợ, đùm bọc lẫn nhau luôn được người dân thể hiện rõ rệt. Trong những năm tháng kháng chiến, nhân dân Quảng Ninh không chỉ trực tiếp tham gia chiến đấu mà còn sẵn sàng nhường cơm sẻ áo, cưu mang bộ đội, chiến sĩ. Các gia đình vùng mỏ đã chia sẻ từng bữa ăn, hầm trú ẩn để bảo vệ cán bộ cách mạng. Chính từ tinh thần nghĩa tình, người dân Quảng Ninh luôn có ý thức trách nhiệm với quê hương, sẵn sàng chung tay, góp sức xây dựng Quảng Ninh trở thành điểm đến của các nhà đầu tư, của du khách trong nước và quốc tế.

Hào sảng. Từ xưa, Quảng Ninh là vùng đất biên cương cửa ải, trùng trùng hiểm nguy, nơi đâu cũng núi cao, vực thẳm, biển rộng, sông dài. Song song với đó, Quảng Ninh lại là vùng đất giàu tài nguyên, đặc biệt là biển và than, tạo nên một nền kinh tế sôi động với các ngành nghề như đánh bắt, buôn bán và du lịch. Chính môi trường này đã tạo cho người Quảng Ninh tinh thần cởi mở, thẳng thắn và rộng rãi. Họ quen với sự giao thương và sẵn sàng chia sẻ với những người xung quanh; đối đãi nồng hậu, thẳng thắn, chân thật. Người Quảng Ninh luôn mở lòng đón nhận tinh hoa, đón nhận bạn bè bốn phương, sẵn sàng kết giao anh em. Điều đó khiến Quảng Ninh trở thành nơi hội tụ tinh hoa trăm miền. Hào sảng không chỉ là một phẩm chất cá nhân mà đã trở thành một giá trị văn hóa đặc trưng của người Quảng Ninh.

Sáng tạo. Người Quảng Ninh đã thể hiện rõ tinh thần sáng tạo của mình trong nhiều lĩnh vực. Trong lịch sử đấu tranh giữ nước, nhân dân Quảng Ninh đã có những sáng tạo góp phần làm nên những chiến công hiển hách. Trong phát triển sản xuất, với tinh thần dám nghĩ, dám làm, mạnh dạn đột phá, Quảng Ninh đã trở thành một trong những tỉnh đi đầu trong công cuộc đổi mới sáng tạo của vùng Đồng bằng Bắc Bộ, một cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc.

Văn minh. Quảng Ninh có vị thế là một tỉnh phát triển năng động, người dân nơi đây đã hình thành được nếp sống văn minh thể hiện qua nhiều khía cạnh trong đời sống, từ ứng xử nơi công cộng, kinh doanh, giao thông cho đến bảo vệ môi trường và phát triển du lịch.

Như vậy, hệ giá trị con người Quảng Ninh “Bản lĩnh, Tự cường, Kỷ cương, Đoàn kết, Nghĩa tình, Hào sảng, Sáng tạo, Văn minh” không chỉ là những phẩm chất đã được hun đúc qua lịch sử mà còn là kim chỉ nam cho sự phát triển của tỉnh trong tương lai. Mỗi giá trị đều góp phần tạo nên bản sắc riêng biệt, giúp Quảng Ninh không ngừng vươn lên mạnh mẽ.

Kỹ năng cơ bản để phát huy vai trò của truyền thông số

Để có thể phát huy tối đa vai trò của truyền thông số, những người tham gia cung cấp thông tin số, nội dung số cần có 2 kỹ năng cơ bản, đó là: (1). Kỹ năng viết và biên tập, để tạo ra các sản phẩm truyền thông bảo đảm chất lượng, phù hợp với việc cung cấp trên các nền tảng khác nhau, giúp chuyển tải nội dung thông điệp một cách nhanh, đúng, trúng, giúp đạt được mục tiêu truyền thông. (2). Kỹ năng sáng tạo nội dung, để có thể sản xuất được những nội dung đa dạng, hấp dẫn, phù hợp với đối tượng công chúng tiếp nhận, phù hợp với các nền tảng truyền thông khác nhau.

Để có thể ngày càng phát huy vai trò của truyền thông số gắn với mục tiêu xây dựng con người Quảng Ninh trong kỷ nguyên mới, với các đặc trưng cụ thể là “Năng động - Sáng tạo - Hào sảng - Lành mạnh - Văn minh - Thân thiện”; với các cơ quan báo chí cần có đầu tư chiến lược cụ thể, rõ ràng, khoa học, hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm trong việc lập kế hoạch tuyên truyền tổng thể, với từng loại hình báo chí, từng thời điểm tuyên truyền, từng nền tảng truyền thông số từ trang web chính thức đến các trang phương tiện truyền thông xã hội, như Facebook, Youtube, Tiktok, Zalo để chủ động trong công tác truyền thông, đạt được hiệu quả cao nhất, đạt mục đích đề ra.

Cụ thể hơn, cần đầu tư những nội dung phù hợp, ý nghĩa, mới mẻ, sáng tạo, hiện đại một cách nhanh chóng, thỏa mãn nhu cầu của công chúng ở từng thời điểm và trong suốt quá trình truyền thông trên nền tảng số... Điều này là phù hợp Chiến lược “Chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”, với một trong những mục tiêu quan trọng nhất, đó là đưa thông tin lên nền tảng số và sử dụng công nghệ số, tích hợp dữ liệu số để tối ưu hóa hoạt động.

Với những cá nhân, cơ quan, đơn vị tham gia truyền thông xã hội, cần được đào tạo, bồi dưỡng về kỹ năng sáng tạo các sản phẩm truyền thông xã hội một cách bài bản, để tạo ra những nội dung truyền thông số một cách phù hợp với đối tượng công chúng tiếp nhận, đáp ứng nhanh nhất, phù hợp nhất, thỏa mãn nhất nhu cầu cần được tiếp nhận những loại hình, hình thức, nội dung thông tin nào, ở những thời điểm cụ thể nào và trong suốt quá trình truyền thông xã hội...

Việc duy trì, quản lý, tương tác trên các trang mạng xã hội mà cơ quan, đơn vị phụ trách cũng cần được chăm chút hết sức cẩn trọng, để lọc kịp thời những thông tin xấu độc, tương tác hiệu quả với công chúng phục vụ, cung cấp những thông tin chính thống một cách nhanh chóng, chất lượng, sinh động, hiện đại, đáp ứng yêu cầu tiếp nhận thông tin ngày càng khắt khe của công chúng, phục vụ nhân dân ngày một tốt hơn.

Điều quan trọng, dù báo chí số, truyền thông xã hội, hay các hình thức truyền thông số khác, những người tham gia vào quá trình sáng tạo, phân phối nội dung số đều phải đề cao tính chân thật, khách quan, sự kịp thời, đổi mới, sáng tạo, nhân văn, với nhiều sản phẩm truyền thông hiện đại, đa dạng, phù hợp với từng nền tảng, từng kênh truyền thông số. Điều quan trọng khác, tất cả các nội dung truyền thông số phải gắn chặt, xuyên suốt với các đặc trưng của con người Quảng Ninh trong kỷ nguyên mới, đó là: “Năng động - Sáng tạo - Hào sảng - Lành mạnh - Văn minh - Thân thiện”.

Có như thế, vai trò của truyền thông số gắn với mục tiêu xây dựng con người Quảng Ninh trong kỷ nguyên mới mới được phát huy một cách tối đa, lan tỏa kịp thời, rộng rãi trong xã hội, góp phần quan trọng vào việc xây dựng và phát triển tỉnh Quảng Ninh giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc trong thời gian tới./.