Đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền các cấp ở tỉnh Quảng Ninh: Một số kinh nghiệm và gợi ý chính sách

Đổi mới tổ chức bộ máy chính quyền ở tỉnh Quảng Ninh và một số kinh nghiệm

Trong những năm gần đây, Quảng Ninh không chỉ xây dựng mô hình tổ chức bộ máy chính quyền các cấp tinh gọn, có chức năng, nhiệm vụ rõ ràng mà còn có sự gắn kết, triển khai đồng bộ với cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng phục vụ. Nhờ đó, bộ máy chính quyền các cấp của tỉnh, trong đó có bộ máy hành chính, ngày càng khẳng định và chứng minh được năng lực tổ chức thực thi chính sách, pháp luật, hiệu lực quản lý và nâng cao hiệu quả phục vụ xã hội một cách rõ nét. Năm 2023, Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index) của tỉnh đạt 92,18 %, dẫn đầu cả nước; Chỉ số hài lòng về sự phục vụ hành chính (SIPAS) phản ánh mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp với dịch vụ hành chính công của tỉnh đạt 90,61 %, giữ vững vị trí đứng đầu nhiều năm liên tục… Không dừng lại ở những con số tổng hợp, tỉnh quyết tâm thực hiện các giải pháp nhằm rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính. Theo Báo cáo đánh giá, phân tích kết quả, các chỉ số PAR INDEX, SIPAS, DDCI, DGI, DTI năm 2024 của các cơ quan, đơn vị, địa phương ở tỉnh Quảng Ninh, giá trị chỉ số cải cách hành chính tăng 1,27 điểm % so với năm 2023 và đạt 87,12 điểm %; tỷ lệ đánh giá mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp trên địa bàn đạt 95,97%, tăng 0,69% so với năm 2023; chỉ số năng lực cạnh tranh các sở, ngành, địa phương có 2/3 khối có giá trị đạt được tăng lên; chỉ số hiệu quả quản trị cấp huyện đạt 92,29% điểm, tăng 1,29% điểm so với năm 2023; mức độ chuyển đổi số của các sở, ngành, địa phương đều có tỷ lệ đạt được tăng từ 9,1% điểm đến 21% điểm⁽¹⁾…

Từ ngày 1-7-2025, tỉnh Quảng Ninh chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, giảm từ 171 đơn vị hành chính cấp xã xuống còn 54 đơn vị (gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu). Ngay trong ngày đầu vận hành, các địa phương cấp xã của tỉnh đồng loạt tổ chức hội nghị cấp ủy, kỳ họp hội đồng nhân dân để kiện toàn tổ chức bộ máy và triển khai nhiệm vụ quản lý, điều hành, bảo đảm không để gián đoạn công vụ.

Thực tiễn tổ chức và vận hành bộ máy chính quyền ở tỉnh Quảng Ninh cho thấy, một bộ máy nếu được thiết kế hợp lý, rõ chức năng và vận hành đồng bộ có thể đạt được mục tiêu tinh gọn - hiệu lực - hiệu quả, đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Việc kết hợp đổi mới tổ chức với cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và hiện đại hóa nền quản trị đã góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản lý nhà nước, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội, thu hút đầu tư và nâng cao niềm tin của người dân vào chính quyền.

Tuy nhiên, quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ở tỉnh Quảng Ninh thời gian qua cũng bộc lộ không ít khó khăn, thách thức, cho thấy sự cần thiết phải giám sát, hoàn thiện liên tục để bảo đảm tính bền vững, hiệu lực lâu dài của bộ máy chính quyền tinh gọn, hiện đại. Việc chuyển giao chức năng, nhiệm vụ, hồ sơ, dữ liệu, tài sản công từ cấp trung gian về cấp xã đặt ra yêu cầu về quản lý, trách nhiệm công vụ và công tác giám sát. Một số tiêu chí thành phần về thể chế, hạ tầng dữ liệu và năng lực vận hành bộ máy mới chưa hoàn toàn đáp ứng kỳ vọng, đòi hỏi phải tiếp tục theo dõi, kiểm tra, điều chỉnh…

Từ thực tiễn đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền các cấp của tỉnh Quảng Ninh trong những năm gần đây, đặc biệt là từ ngày 1-7-2025 đến nay, có thể rút ra một số kinh nghiệm như sau:

Một là, thiết kế và tinh giản tổ chức bộ máy chính quyền là yêu cầu tất yếu. Thời gian qua, việc sắp xếp lại đơn vị hành chính, tinh giản cấp trung gian và cơ cấu lại biên chế đã giúp bộ máy chính quyền các cấp ở tỉnh Quảng Ninh vận hành hiệu lực, hiệu quả hơn. Việc giảm số lượng đơn vị hành chính cấp xã từ 171 xuống còn 54 đơn vị, đồng thời bố trí lại chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan chuyên môn, đoàn thể và đơn vị sự nghiệp, đã giúp rút ngắn quy trình xử lý công việc, tăng cường trách nhiệm giải trình và giảm chồng chéo. Đây là bài học về việc xây dựng bộ máy chính quyền tinh gọn nhưng vẫn bảo đảm khả năng quản lý và điều hành, phù hợp với nguyên lý quản trị nhà nước hiện đại: rõ chức năng, phân quyền hợp lý và gắn trách nhiệm với kết quả công việc.

Hai là, cần có sự đồng bộ giữa cải cách hành chính và chuyển đổi số. Một yếu tố quan trọng quyết định thành công trong tinh gọn tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền các cấp tỉnh Quảng Ninh là sự kết hợp đồng bộ giữa đổi mới tổ chức bộ máy và cải cách hành chính, hiện đại hóa nền quản trị. Việc triển khai Trung tâm hành chính công, dịch vụ công trực tuyến, liên thông dữ liệu giữa các cấp đã rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, nâng cao chỉ số PAR, SIPAS, DDCI, DGI, DTI của tỉnh và tạo môi trường minh bạch, thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Bài học này nhấn mạnh rằng, tinh gọn tổ chức bộ máy phải đi kèm với đổi mới quy trình, áp dụng công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ công để bảo đảm hiệu lực và hiệu quả hoạt động của chính quyền.

Ba là, tầm quan trọng của công tác lãnh đạo, chỉ đạo và giám sát của cấp ủy, chính quyền các cấp. Trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, triển khai mô hình chính quyền 2 cấp, tỉnh Quảng Ninh rất chú trọng đến vai trò lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của các cấp ủy, chính quyền và cơ quan chủ quản. Việc theo dõi, giám sát chặt chẽ, hỗ trợ cán bộ, công chức trong giai đoạn chuyển giao chức năng, nhiệm vụ và hồ sơ tài sản công là yếu tố bảo đảm bộ máy mới vận hành thông suốt, ổn định. Đây là bài học về tính chủ động, trách nhiệm và tính hệ thống trong quản trị địa phương, nhấn mạnh tầm quan trọng của giám sát, đánh giá liên tục để phát hiện và khắc phục khó khăn, hạn chế.

Bốn là, hướng mục tiêu trọng tâm vào phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao niềm tin của nhân dân. Bộ máy chính quyền tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả là phải góp phần trực tiếp nâng cao hiệu quả quản lý phát triển kinh tế - xã hội cũng như củng cố niềm tin của người dân vào sự quản lý, điều hành của chính quyền địa phương. Trong quá trình đổi mới tổ chức bộ máy chính quyền, tỉnh Quảng Ninh vẫn duy trì được tốc độ tăng trưởng GRDP cao, thu hút vốn đầu tư FDI ổn định, đồng thời nâng cao chỉ số hài lòng của người dân và doanh nghiệp. Bài học ở đây là tinh gọn tổ chức bộ máy chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó tạo tiền đề thúc đẩy nâng cao năng lực quản trị phát triển của địa phương, góp phần cải thiện môi trường đầu tư, phục vụ nhân dân và nâng cao niềm tin của người dân vào chính quyền.

Năm là, duy trì tính liên tục và bền vững trong quá trình đổi mới tổ chức bộ máy. Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, thực tiễn quá trình tinh gọn tổ chức bộ máy chính quyền các cấp ở tỉnh Quảng Ninh cũng gặp không ít khó khăn, thách thức. Điều này phản ánh một quy luật là đổi mới tổ chức bộ máy cần phải có quá trình liên tục, không thể hoàn tất hay thỏa mãn ở ngay những kết quả bước đầu; do đó, cần có cơ chế giám sát, đánh giá, điều chỉnh kịp thời và cải thiện bền vững,

Những gợi mở chính sách từ kinh nghiệm của tỉnh Quảng Ninh

Thực tiễn đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền ở Quảng Ninh thời gian qua không chỉ cung cấp nhiều kinh nghiệm quan trọng, quý báu, mà còn gợi gợi mở nhiều vấn đề từ phương diện chính sách quốc gia, cụ thể như sau:

Một là, cần hoàn thiện khung pháp lý và các văn bản hướng dẫn triển khai hiệu quả. Sự minh bạch, đồng bộ về thể chế, pháp luật quyết định thành công của quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy. Ở tỉnh Quảng Ninh, việc vận hành chính quyền 2 cấp và sắp xếp 54 đơn vị hành chính cấp xã được thực hiện dựa trên nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các quyết định của Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Ninh. Do đó, để làm cơ sở cho việc triển khai có hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cần không ngừng hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật về tổ chức bộ máy chính quyền địa phương theo hướng linh hoạt, phù hợp điều kiện từng địa phương, sắp xếp đơn vị hành chính, tinh giản biên chế,… Ban hành các hướng dẫn chi tiết về phương pháp tính toán biên chế, chức năng, nhiệm vụ, tiêu chí “tinh gọn - hiệu lực - hiệu quả” để các địa phương triển khai đồng bộ, hạn chế chồng chéo và vướng mắc. Thiết lập cơ chế giám sát, đánh giá và báo cáo định kỳ, làm cơ sở so sánh, rút kinh nghiệm, điều chỉnh chính sách kịp thời.

Hai là, đồng bộ hóa cải cách hành chính, chuyển đổi số với sắp xếp bộ máy. Kinh nghiệm từ tỉnh Quảng Ninh cho thấy, tinh gọn tổ chức bộ máy chính quyền phải gắn với cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, nếu không sẽ khó đạt hiệu lực cao. Theo đó, từ phương diện chính sách quốc gia, cần xây dựng lộ trình tổng thể triển khai dịch vụ công trực tuyến, liên thông dữ liệu giữa các cấp, làm cơ sở cho việc rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình; khuyến khích các địa phương xây dựng Trung tâm hành chính công tích hợp và hệ thống “phi địa giới” để người dân, doanh nghiệp có thể tiếp cận dịch vụ công bất kể địa bàn; áp dụng chỉ số đánh giá hiệu quả cải cách hành chính (PAR Index, SIPAS, DDCI, DGI, DTI) trên phạm vi toàn quốc để theo dõi, đánh giá và thúc đẩy cải cách liên tục…

Ba là, xây dựng cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo và giám sát hiệu lực, hiệu quả. Kết quả từ quá trình tinh gọn tổ chức bộ máy chính quyền ở tỉnh Quảng Ninh cho thấy công tác lãnh đạo, chỉ đạo và giám sát chặt chẽ là điều kiện quan trọng để bộ máy tinh gọn hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Theo đó, cần quy định rõ vai trò của cấp ủy, chính quyền và cơ quan chủ quản trong việc sắp xếp, phân công nhiệm vụ, giám sát tổ chức bộ máy mới; thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát liên ngành và định kỳ, đồng thời phát huy vai trò của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong việc giám sát kết quả thực hiện chính sách; xây dựng hệ thống báo cáo, phản hồi thực tiễn từ địa phương để kịp thời điều chỉnh chính sách…

Bốn là, gắn đổi mới tổ chức bộ máy với phát triển kinh tế - xã hội. Một bài học khác từ quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền ở tỉnh Quảng Ninh là bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả không thể tách rời mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và củng cố, nâng cao niềm tin của nhân dân đối với chính quyền. Từ đó, có thể thấy sự cần thiết của việc gắn đổi mới tổ chức bộ máy chính quyền với nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân, cải thiện môi trường đầu tư, thu hút vốn; bảo đảm các chính sách tinh giản biên chế, sắp xếp tổ chức bộ máy không làm gián đoạn hoạt động kinh tế, dịch vụ công, y tế, giáo dục và đầu tư công; khuyến khích áp dụng mô hình thử nghiệm, đánh giá tác động trước khi triển khai đại trà để bảo đảm sự ổn định trong phát triển kinh tế - xã hội… Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế đánh giá, giám sát, điều chỉnh theo định kỳ trong quá trình đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy để kịp thời phát hiện hạn chế, khắc phục vướng mắc và nâng cao năng lực vận hành; khuyến khích các địa phương chia sẻ kinh nghiệm, nhân rộng mô hình thành công nhưng linh hoạt để phù hợp với điều kiện đặc thù…/.

-----------------------

(1) Xem: “Quảng Ninh: Rà soát, loại bỏ ngay những quy định, thủ tục hành chính đang là rào cản phát triển”, Báo Đại biểu nhân dân, ngày 15-3-2025, https://daibieunhandan.vn/quang-ninh-ra-soat-loai-bo-ngay-nhung-quy-dinh-thu-tuc-hanh-chinh-dang-la-rao-can-phat-trien-10361999.html