Thua “canh bạc cuối”

Ngày 1-8, Thủ tướng Nhật Bản Y.Phư-cư-đa quyết định sắp xếp lại nhân sự Đảng Dân chủ tự do (LDP) và cải tổ Nội các chính phủ. Động thái được giới quan sát nhận định như là “canh bạc cuối” của vị Thủ tướng này. Đúng một tháng sau, ngày 1-9, Thủ tướng Phư-cư-đa tuyên bố từ chức. Nỗ lực trong cơ hội lần chót không như mong muốn. Là người thất bại trong “canh bạc cuối” của sự nghiệp chính trị, ông Phư-cư-đa ra đi giống người tiền nhiệm S. A-be, khi chỉ còn 25 ngày nữa mới tròn một năm cầm quyền.

Quyết định bất ngờ

Các đảng đối lập chỉ trích việc từ chức bất ngờ của ông Phư-cư-đa là hành động vô trách nhiệm đồng thời liên tục thúc ép ông giải tán Hạ viện để tiến hành tổng tuyển cử trước thời hạn. Trong khi đó, lãnh đạo Thượng viện thuộc LDP bày tỏ ngạc nhiên và cho biết ông không hiểu nổi lý do gì mà Thủ tướng Phư-cư-đa quyết định từ chức.

Nhiều dấu hiệu trước đó cho thấy ông Phư-cư-đa khó giữ được chiếc ghế lãnh đạo nội các Nhật Bản khi ông bị tụt điểm tín nhiệm tới mức báo động. Tuy nhiên, chỉ hai ngày trước khi từ chức, ông Phư-cư-đa còn đề ra kế hoạch chấn hưng kinh tế trị giá 11,7 tỉ yên (107 tỉ USD) để phục hồi nền kinh tế đang có nguy cơ bị suy thoái. Quý II năm nay, GNP của Nhật Bản đã giảm 0,6% so với quý trước. Cùng lúc, chỉ số giá tiêu dùng trong tháng 7 đạt mức 2,4 %, mức cao nhất từ 11 năm qua, do giá cả xăng dầu và một số thực phẩm tăng mạnh. Nhật Bản hiện đang phải gánh một món nợ tương đương với 180% GNP - một mức nợ cao hơn hẳn so với mức nợ của các nước công nghiệp phát triển hàng đầu trên thế giới. Trong bối cảnh đó, quyết định chấn hưng kinh tế của ông Phư-cư-đa là hoàn toàn hợp lý, khiến cho không ai nghĩ đến khả năng ông từ chức, chí ít là vào lúc này.

Hay nước mã hồi đúng lúc

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, sự ra đi của ông Phư-cư-đa còn nhằm mở đường cho đảng LDP bảo vệ vai trò chính trị của mình. Kể từ khi giành được đa số ở Thượng viện vào cuối năm ngoái, đảng Dân chủ đối lập đã liên tục gây rào cản và chỉ trích chương trình hành động của Thủ tướng. Cũng vì lẽ đó mà ông Phư-cư-đa nhấn mạnh rằng: đảng đối lập đã tìm mọi cách ngăn cản mọi đạo luật của chính phủ, khiến mỗi chính sách phải mất rất nhiều thời gian thì mới có thể thực hiện được.

Trong bối cảnh không thể trì hoãn được tổng tuyển cử vào tháng 9 và tỷ lệ ủng hộ chính phủ của LDP vẫn liên tục giảm thì rõ ràng sự ra đi của ông Phư-cư-đa là bước chuẩn bị để “xốc” lại cơ cấu đảng cầm quyền, hòng lấy lại sự tín nhiệm trước bầu cử. Dường như ông Phư-cư-đa đã chuẩn bị cho tình huống xấu nhất này từ trước khi đặt cược sinh mệnh chính trị của bản thân vào ván bài cải tổ nội các đầu tháng 8, với việc ông tái bổ nhiệm cựu Ngoại trưởng Ta-rô A-xô giữ chức Tổng thư ký - vị trí quyền lực số 2 trong đảng LDP - không lâu trước khi từ chức. Một khi ông rút khỏi chức vụ Thủ tướng và Chủ tịch đảng LDP thì ít nhất đảng này vẫn sẽ có chính trị gia dày dặn kinh nghiệm là ông Ta-rô đứng mũi chịu sào.

Thủ tướng thứ 90 rồi 91: Chung một kết cục

Kể từ khi trở thành Thủ tướng Nhật Bản thứ 91, ông Phư-cư-đa giữ gần nguyên vẹn thành phần nội các của người tiền nhiệm là ông S.A-be sau lần cải tổ cuối tháng 8-2007. Mặc dù sự cải tổ lúc đó đã không thành công khi lần đầu tiên quyền kiểm soát Thượng viện Nhật Bản rơi vào tay đảng DPJ. Điều này dẫn tới việc mọi quyết sách của Thủ tướng A-be bị cản trở, khiến ông đột ngột tuyên bố từ chức chỉ sau đó hai tuần. Sang năm 2008, lịch sử lại tái diễn, chỉ có điều sự ra đi của ông Phư-cư-đa diễn ra muộn hơn một tháng sau khi cải tổ nội các.

Dù rất được kỳ vọng là sẽ gỡ bỏ mọi rắc rối vây chặt ông A-be lúc đó, song ông Phư-cư-đa lại tiếp tục bị ngáng trở bởi tình trạng căng thẳng giữa hai Viện tại Quốc hội. Một bên là Hạ viện do liên minh cầm quyền đảng LDP và bên kia là Thượng viện, do đảng đối lập DPJ kiểm soát. Tới mức, 100 ngày sau khi nhậm chức, chính ông Phư-cư-đa đã phải công nhận: “Mọi việc không trôi chảy phần nào là do một Quốc hội bị “méo mó”.

Đơn cử việc phê chuẩn dự luật về ngân sách được Hạ viện thông qua từ tháng 2, song Thượng viện đã không trù định ngày bỏ phiếu. Hiến pháp Nhật Bản quy định: sau 60 ngày dự luật được chuyển lên mà bị bác bỏ tại Thượng viện, được chuyển lại Hạ viện và vẫn được thông qua nếu có hai phần ba số phiếu ủng hộ. Tuy nhiên, sau đó, một số chủ trương khác như việc đề cử Thống đốc Ngân hàng Nhật Bản (BOJ), thoả thuận về trách nhiệm tài chính với các căn cứ quân sự Mỹ, dù được thông qua tại Hạ viện, song cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Mâu thuẫn nội bộ Quốc hội lên tới đỉnh điểm khi ngày 11-6, Thượng viện thông qua kiến nghị do các đảng phái đối lập đệ trình nhằm chỉ trích Thủ tướng Phư-cư-đa về thiếu sót trong giải quyết vấn đề bảo hiểm y tế cho người cao tuổi, công tác lưu trữ hồ sơ lương hưu và việc vội vàng bỏ phiếu lần hai tại Hạ viện nhằm duy trì mức tăng thuế xăng dầu.

Những yếu tố kể trên cộng với nền kinh tế đình trệ, tỉ lệ thất nghiệp vượt 4% khiến uy tín chính phủ Nhật Bản tụt dốc liên tục. Theo kết quả trưng cầu ý kiến gần đây của hãng JJ Press bầu chọn người thích hợp nhất làm Thủ tướng Nhật Bản, đương kim Thủ tướng Phư-cư-đa chỉ được xếp vị trí thứ tư; nguyên Thủ tướng Côi-du-mi được xếp thứ nhất, thứ hai và ba là cựu Ngoại trưởng A-xô và Chủ tịch DPJ ông Ô-da-oa.

Ai sẽ thay ông Phư-cư-đa?

Hiện ông T. A-xô, Tổng thư ký LDP cầm quyền tại Nhật Bản là ứng cử viên sáng giá nhất kế nhiệm ông Phư-cư-đa. Về phần mình, ông A-xô cũng không hề né tránh mà thẳng thắn phát biểu tại một cuộc họp báo rằng: Tôi tin mình đủ năng lực để tiếp quản chương trình nghị sự của ông Phư-cư-đa. Ông A-xô năm nay 67 tuổi, vốn là đối thủ của ông Phư-cư-đa trong cuộc đua vào chức Thủ tướng cách đây gần 1 năm. Tháng trước, ông A-xô đã được ông Phư-cư-đa bổ nhiệm làm Tổng Thư ký LDP - chức vụ mà ông A-xô đã từng nắm giữ dưới thời Thủ tướng S.A-be. Xuất thân từ một gia đình dòng dõi chính trị và nổi tiếng với các quan điểm bảo thủ, ông A-xô thiên về đường lối cứng rắn trong chính sách đối với CHDCND Triều Tiên và phản đối sửa đổi luật cho phép phụ nữ thừa kế ngai vàng.

Tuy nhiên, dư luận nước này hiện cũng đang bàn tán về nữ Bộ trưởng Quốc phòng và Bộ Môi trường Y.Côi-ke, người được cho là có khả năng trở thành nữ Thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản. Cho đến nay, nữ chính trị gia 56 tuổi vẫn chưa hề có một tuyên bố nào về việc bà có tranh cử trong cuộc bầu cử Chủ tịch LDP vào ngày 22-9 tới. Bà Côi-ke vốn là một chuyên gia về tình hình Trung Đông, sử dụng thành thạo cả tiếng Mỹ và Ả Rập và là người có quan hệ thân thiết với cựu Thủ tướng J.Côi-du-mi.

Trong số các ứng cử viên tiềm năng khác trong cuộc đua giành chức Chủ tịch LDP và Thủ tướng còn có S. Nô-đa, Bộ trưởng phụ trách các vấn đề tiêu dùng; cựu Bộ trưởng Tài chính F. Nu-ka-ga; và N.I-shi-ha-ra, con trai của Thống đốc S.I-shi-ha-ra./.