Thành phố Hồ Chí Minh chú trọng phát triển nhân lực số để vươn mình, bứt phá

Vai trò của nhân lực số

Chuyển đổi số (CĐS) là xu hướng tất yếu, có vai trò rất quan trọng đối với mọi quốc gia trong bối cảnh phát triển mới. Bởi vì, CĐS mang yếu tố then chốt trong chiến lược cải cách hành chính, giúp giải quyết hiệu quả mối quan hệ giữa nhà nước, thị trường và xã hội; thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh. Đối với nước ta, trong bối cảnh hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng vào nền kinh tế khu vực và thế giới, dưới sự tác động mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0), để quản trị nhà nước hiệu lực, hiệu quả, nhất là phát triển kinh tế số, thì việc xây dựng và vận hành chính phủ số, chính quyền số trở thành yêu cầu cấp bách, trong đó nhân lực số có vai trò quyết định.

Nhân lực số là nguồn nhân lực trong nền kinh tế số, là lực lượng chủ yếu để triển khai và hiện thực hóa nền kinh tế số, quyết định sự tồn tại của nền kinh tế số, có năng lực làm chủ các thiết bị công nghệ số, vận hành nó trong quá trình sản xuất, kinh doanh và các hoạt động khác của nền kinh tế, nhưng nhân lực số tập trung nhiều vào các nhóm việc chuyên môn có giá trị gia tăng cao bởi họ sở hữu các kỹ năng, kinh nghiệm và kiến thức về công nghệ, an toàn, bảo mật thông tin. Hay nói cách khác, nhân lực số giữ vai trò dẫn dắt sự phát triển kinh tế số, thể hiện qua một số khía cạnh như thúc đẩy năng suất lao động nhờ tự động hóa, tối ưu hóa quy trình và quản lý vận hành; nhân lực số sẽ hỗ trợ tạo ra mô hình kinh doanh mới như thương mại điện tử, kinh tế nền tảng, tài chính số hay công nghệ giáo dục.

Tại các quốc gia phát triển trên thế giới cho thấy, nhân lực số là tài sản chiến lược quyết định sự thịnh vượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Trong khi đó, hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ các mô hình kinh tế hiện đại (như: kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tri thức, kinh tế tuần hoàn), cùng sự bùng nổ của các ngành công nghệ cao, công nghệ mũi nhọn - từ trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ sinh học, robot đến vật liệu mới từng bước định hình lại nền kinh tế toàn cầu… đã tạo nhiều cơ hội phát triển mới, nhưng đặt ra thách thức cấp thiết về nhân lực chất lượng cao, nhất là nhân lực số.

Thực trạng về nhân lực số ở Thành phố Hồ Chí Minh

Nằm trong xu hướng đó, những năm qua, TPHCM đã và đang tích cực thực hiện CĐS và đạt được những kết quả bước đầu, nhất là, đội ngũ trí thức, nhà khoa học và chuyên gia công nghệ đã trở thành nền tảng vững chắc, góp phần tháo gỡ những rào cản, thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, kiến tạo tầm nhìn để TPHCM vươn mình trở thành siêu đô thị sáng tạo của khu vực và thế giới. Thế nhưng, thực trạng quy mô lực lượng lao động trong lĩnh vực kinh tế số trước hợp nhất cho thấy: Tại TPHCM có khoảng 4,7 triệu lao động, chiếm 55% nhân lực công nghệ thông tin cả nước; Bình Dương khoảng 1,87 triệu và Bà Rịa - Vũng Tàu  trên 575.000 lao động, trong đó, tỷ lệ lao động qua đào tạo lần lượt là 85,2%, 23,5% và 80,8%. Theo đánh giá chung, TPHCM là trung tâm nhân lực số lớn và chất lượng nhất, nhưng đối diện áp lực đáp ứng nhu cầu kỹ năng chuyên sâu, năng suất lao động gấp 2,6 lần trung bình cả nước nhưng thiếu hụt kỹ năng số chuyên sâu (AI, bán dẫn, phân tích dữ liệu); Bình Dương mạnh về quy mô và hạ tầng, nhưng chất lượng nhân lực số còn yếu (trên 83% nhân lực không có chuyên môn kỹ thuật; thiếu nhân lực chất lượng cao), cần cải thiện nhanh; Bà Rịa - Vũng Tàu dù tỷ lệ lao động có trình độ khá cao, nhưng khả năng ứng dụng và kỹ năng số chuyên sâu vẫn là điểm yếu.

Sau hợp nhất, TPHCM được xem như một siêu đô thị đa trung tâm và xác định cấu trúc phát triển mới theo hướng: Trung tâm TPHCM tiếp tục là đầu mối tài chính, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo và đổi mới sáng tạo; khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu là cửa ngõ logistics, năng lượng và công nghiệp nặng; khu vực Bình Dương được định vị là lõi công nghiệp công nghệ cao, nơi tập trung sản xuất và chế biến hiện đại. Đây là điều kiện để TPHCM khai thác tối đa thế mạnh từng khu vực, tạo ra mạng lưới bổ sung, cộng hưởng lẫn nhau, hình thành một cực phát triển mới có sức lan tỏa mạnh mẽ để TPHCM nâng cao khả năng cạnh tranh kinh tế, là hạt nhân tăng trưởng, tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt, định hướng cho vùng Đông Nam Bộ phát triển. Theo dự báo giai đoạn 2025 - 2030, TPHCM cần bổ sung từ 800.000 đến hơn 1 triệu lao động mới, trong đó cần khoảng 70% tập trung vào các ngành dịch vụ chất lượng cao, khoc học - công nghệ cao và những lĩnh vực được xác định là động lực tăng trưởng chủ yếu trong kỷ nguyên kinh tế số như công nghệ thông tin, tự động hóa, cơ điện tử, logistics, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và năng lượng tái tạo.

Để nhân lực số đưa Thành phố Hồ Chí Minh vươn mình, bứt phá

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, thực tiễn đang đòi hỏi TPHCM thể hiện tầm nhìn, sứ mệnh mới, bằng những bước đi nhanh, bền vững và lan tỏa mạnh mẽ hơn. Theo đó, cùng với triển khai thực hiện đồng bộ các giải pháp để phát triển nhanh, bền vững, TPHCM còn chú trọng ưu tiên triển khai các giải pháp phát triển nhân lực số nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, hiện thực hóa mục tiêu trở thành “siêu đô thị” năng động, hiện đại và thông minh.

Với tinh thần đó, TPHCM sẽ tập trung rà soát, nghiên cứu để xây dựng khung điều phối chung giữa TPHCM với khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu về đào tạo nhân lực số và phát triển kỹ năng tương lai gắn với đồng bộ hóa chỉ tiêu đào tạo nhân lực số, cơ sở dữ liệu thị trường lao động, quy chuẩn đánh giá kỹ năng và chuẩn đầu ra tại các vùng/khu vực. Trong đó, chương trình đào tạo phải bám sát nhu cầu thị trường lao động số và xu hướng công nghệ toàn cầu, triển khai theo mô hình liên kết “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp”, với trọng tâm đào tạo kỹ năng số, quản trị đô thị thông minh, AI, dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) và Blockchain. Việc tổ chức đào tạo định hướng theo ngành trọng điểm, tập trung vào các cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo, khu công nghiệp - dịch vụ - logistics, nhằm phân bổ nguồn nhân lực số hợp lý, đáp ứng mục tiêu phát triển cân bằng, hiện đại và bền vững.

Ngoài ra, TPHCM xem trọng việc xây dựng, ban hành cơ chế, chính sách đãi ngộ và phúc lợi gắn trực tiếp với hiệu quả công việc nhằm giữ chân nhân tài số trong nước và quốc tế, như thiết kế chính sách visa lao động công nghệ cao, ưu đãi thuế thu nhập cá nhân, hỗ trợ nhà ở và tạo dựng môi trường làm việc sáng tạo… cho chuyên gia công nghệ theo cơ chế đặc thù. Tăng cường xây dựng mạng lưới nhân lực số toàn cầu, hợp tác với các trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp quốc tế nhằm trao đổi tri thức, chuyển giao công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nội địa, đáp ứng nhu cầu phát triển công nghệ và đô thị thông minh.

Để phát triển bứt phá và vươn tầm quốc tế, cùng với việc xây dựng năng lực quản trị nhân lực số, TPHCM sẽ đẩy mạnh kiến tạo một thế hệ tương lai với sự dẫn dắt bởi thế hệ đi trước nhiều kinh nghiệm, tri thức sâu sắc. Đồng thời, triển khai các giải pháp xây dựng chính quyền số nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả cơ quan nhà nước, hoàn thiện nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu, xây dựng kho dữ liệu dùng chung, phát triển hệ sinh thái dữ liệu mở, số hóa, sử dụng dữ liệu hiệu quả trong hoạt động của chính quyền để phục vụ ngưòi dân và doanh nghiệp một cách tốt nhất; góp phần đẩy mạnh quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh toàn diện; phát triển kinh tế tri thức, sáng tạo, có khả năng tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu./.