Bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm Thủ đô trong tình hình mới

An ninh, an toàn thực phẩm - vấn đề chiến lược trong phát triển

Với vị thế là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học và hội nhập quốc tế, Hà Nội - địa phương có dân số hơn 8,6 triệu người - đông thứ hai của cả nước. Quá trình đô thị hóa nhanh, gia tăng dân số cơ học, cùng sự phát triển mạnh mẽ của các loại hình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ ăn uống đã làm cho nhu cầu tiêu dùng thực phẩm ngày càng tăng, đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Những năm qua, Thành ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm. Đặc biệt, Chỉ thị số 17-CT/TW, ngày 21-10-2022, của Ban Bí thư, “Về tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm trong tình hình mới”, nhấn mạnh: “An ninh, an toàn thực phẩm là vấn đề hệ trọng, vừa cấp bách, vừa lâu dài; tác động, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe nhân dân, chất lượng giống nòi dân tộc”⁽¹⁾. Yêu cầu ngày càng cấp thiết, nguồn thực phẩm cung ứng cho Thủ đô có quy mô rất lớn và phức tạp. Trên địa bàn thành phố có khoảng 80.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, phần lớn quy mô nhỏ lẻ. Trong đó, khoảng 60% nhu cầu được đáp ứng từ sản xuất trên địa bàn, còn lại khoảng 40% đến từ các tỉnh, thành phố khác và từ nhập khẩu. Toàn thành phố hiện có trên 80.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, dịch vụ ăn uống với nhiều loại hình, quy mô khác nhau, từ doanh nghiệp lớn đến hộ kinh doanh cá thể, chợ truyền thống, chợ đầu mối và các điểm kinh doanh tự phát.

Ủy ban nhân dân thành phố xác định, đối với điểm nghẽn về an toàn thực phẩm có 3 nhóm vấn đề còn tồn tại, bao gồm: Nhóm tồn tại về pháp lý, cơ chế, thể chế, năng lực cán bộ (chồng chéo, cán bộ né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, chưa có hệ thống cơ sở dữ liệu về quản lý an toàn thực phẩm); nhóm tồn tại về công tác quản lý, hạ tầng, điều kiện kỹ thuật phục vụ kiểm soát an toàn thực phẩm và nhóm tồn tại về ý thức chấp hành pháp luật, ý thức cộng đồng⁽²⁾. Nếu không kiểm soát chặt chẽ, nguy cơ mất an toàn thực phẩm không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân mà còn tác động tiêu cực đến môi trường đầu tư, du lịch, trật tự xã hội và uy tín của Thủ đô. Do vậy, bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm không đơn thuần là nhiệm vụ quản lý chuyên ngành mà là nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao chất lượng sống của nhân dân Thủ đô.

Triển khai Chỉ thị số 17-CT/TW, Thành ủy Hà Nội đã ban hành Chương trình hành động số 26-CTr/TU, ngày 27-3-2023, xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp và phân công trách nhiệm cụ thể cho từng cấp, từng ngành trong công tác bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm. Trên cơ sở đó, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân thành phố đã cụ thể hóa bằng nhiều kế hoạch, chương trình, văn bản chỉ đạo, tạo cơ sở chính trị và pháp lý quan trọng cho việc tổ chức thực hiện.

Thực hiện chỉ đạo của Trung ương và Thành ủy, Thường trực Hội đồng nhân dân thành phố đã thành lập đoàn khảo sát việc chấp hành các quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm trên địa bàn thành phố Hà Nội, qua đó đã phát hiện, chỉ ra nhiều bất cập trong công tác quản lý, theo dõi, thanh kiểm tra và xử lý vi phạm nhằm kiến nghị các giải pháp đến các cơ quan có thẩm quyền để xử lý, tháo gỡ⁽³⁾.

Một dấu ấn nổi bật là việc Ủy ban nhân dân thành phố ban hành Quyết định số 53/2025/QĐ-UBND, ngày 15-9-2025, “Về việc Quy định phân công, phân cấp quản lý về An toàn thực phẩm trên địa bàn thành phố Hà Nội”. Quyết định đã góp phần khắc phục căn bản tình trạng chồng chéo, chưa rõ trách nhiệm giữa các ngành, lĩnh vực; đồng thời tăng cường phân cấp cho chính quyền cơ sở - nơi trực tiếp quản lý, giám sát các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Phân cấp quản lý cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, kinh doanh dịch vụ ăn uống giữa cấp thành phố, cấp xã theo nguyên tắc cấp nào cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh/giấy chứng nhận đăng ký đầu tư thì cấp đó quản lý cơ sở đó. Đây là bước tiến quan trọng trong đổi mới phương thức quản lý an toàn thực phẩm, phù hợp với yêu cầu quản lý đa ngành, đa lĩnh vực trong tình hình mới⁽⁴⁾.

Sự vào cuộc quyết liệt của hệ thống chính trị đã mang lại những kết quả tích cực, thể hiện qua số liệu về công tác kiểm tra, giám sát trong giai đoạn vừa qua. Theo Báo cáo số 16/BC-HĐND, ngày 2-7-2025, của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội về kết quả khảo sát việc chấp hành các quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm, công tác thanh tra, kiểm tra đã đạt được khối lượng lớn:

Quy mô kiểm tra: Từ năm 2021 đến giữa năm 2025, các đơn vị chức năng của thành phố đã thực hiện tổng cộng 315.133 lượt kiểm tra tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ ăn uống trên địa bàn.

Xử lý vi phạm: Kết quả kiểm tra cho thấy tính nghiêm minh trong xử lý. Tổng số lượt cơ sở có vi phạm là 43.225 lượt, chiếm 13,7% tổng số lượt kiểm tra. Số cơ sở bị phạt tiền là 19.791 cơ sở (chiếm 6,28%), với tổng số tiền xử phạt đã thu nộp ngân sách nhà nước lên đến hơn 102,425 tỷ đồng⁽⁵⁾.

Cao điểm quản lý: Trong các đợt cao điểm như dịp tết nguyên đán và lễ hội năm 2025, với 681 đoàn kiểm tra, thành phố đã kiểm tra 16.063 cơ sở, phát hiện 1.857 cơ sở vi phạm, và xử phạt 1.840 cơ sở với số tiền hơn 11 tỷ đồng⁽⁶⁾. Điều này cho thấy sự chủ động và quyết liệt của chính quyền trong việc lập lại trật tự thị trường, đặc biệt tại các thời điểm nhạy cảm.

Khó khăn và thách thức với an ninh, an toàn thực phẩm

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm trên địa bàn Hà Nội vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức.

Thứ nhất, quy mô quản lý rộng, chuỗi cung ứng thực phẩm phức tạp. Việc kiểm soát nguồn thực phẩm ngoại tỉnh, đặc biệt là tại các chợ đầu mối, điểm trung chuyển và kênh phân phối truyền thống, còn gặp nhiều khó khăn. Công tác truy xuất nguồn gốc tuy đã được triển khai nhưng chưa đồng bộ, nhất là đối với các cơ sở, hộ kinh doanh nhỏ lẻ.

Thứ hai, nguy cơ mất an toàn thực phẩm tại các bếp ăn tập thể, nhất là trong trường học, khu công nghiệp, khu chế xuất, vẫn ở mức cao. Trong những năm qua, phần lớn các vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra tại bếp ăn tập thể, nguyên nhân chủ yếu là do vi sinh vật. Riêng năm học 2025 - 2026, Hà Nội quản lý hơn 2.100 trường công lập với trên 1 triệu suất ăn bán trú mỗi ngày, đặt ra áp lực rất lớn đối với công tác kiểm soát an toàn thực phẩm học đường.

Thứ ba, hạ tầng phục vụ quản lý an toàn thực phẩm còn chưa đồng bộ. Tiến độ xây dựng các cơ sở giết mổ tập trung còn chậm; hoạt động giết mổ nhỏ lẻ trong khu dân cư vẫn tồn tại; tình trạng chợ cóc, chợ tạm, kinh doanh thực phẩm tự phát còn diễn biến phức tạp ở nhiều địa bàn.

Thứ tư, nguồn nhân lực làm công tác an toàn thực phẩm, nhất là ở cấp cơ sở, còn mỏng; năng lực chuyên môn, nghiệp vụ chưa đồng đều; sự phối hợp liên ngành, liên cấp trong một số khâu vẫn chưa thật sự chặt chẽ, hiệu quả.

Giải pháp tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm trên địa bàn

Để hiện thực hóa mục tiêu bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm một cách bền vững, Hà Nội cần tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp sau:

Một là, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước thông qua cơ chế chính sách và kiện toàn tổ chức.

Các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền cần tiếp tục quán triệt sâu sắc tinh thần Chỉ thị số 17-CT/TW, coi đây là kim chỉ nam cho mọi hành động. Thực hiện nghiêm túc và hiệu quả Quyết định số 53/2025/QĐ-UBND là ưu tiên hàng đầu, bảo đảm phân cấp đi đôi với phân quyền và phân bổ nguồn lực. Cần có cơ chế kiểm tra, giám sát chéo giữa các ngành, tránh tình trạng “khoán trắng” trách nhiệm cho một đơn vị. Về nhân lực, thành phố cần rà soát, bố trí đủ kinh phí, cán bộ chuyên trách và nhân viên phục vụ công tác an toàn thực phẩm cho các cấp, đặc biệt là tuyến xã, phường, thị trấn - nơi trực tiếp tiếp cận và quản lý cơ sở. Cần tăng cường đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, pháp luật về an toàn thực phẩm cho đội ngũ cán bộ, đặc biệt là kỹ năng thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Hai là, kiểm soát toàn diện chuỗi cung ứng “từ trang trại đến bàn ăn” và nguồn gốc thực phẩm ngoại tỉnh.

Hà Nội cần xây dựng và áp dụng cơ chế kiểm soát liên vùng với các tỉnh, thành phố cung cấp thực phẩm lớn cho Thủ đô. Thiết lập các cổng kiểm soát an toàn thực phẩm tại các cửa ngõ giao thương, sử dụng công nghệ kiểm nghiệm nhanh, và yêu cầu các lô hàng thực phẩm lớn phải có tem/mã truy xuất nguồn gốc điện tử đã được xác nhận tại nơi xuất phát. Kiên quyết chặn đứng hàng nhập lậu, thực phẩm không rõ nguồn gốc ngay từ tuyến đầu vào.

Đẩy nhanh việc xây dựng các cơ sở giết mổ tập trung theo quy hoạch, có lộ trình cụ thể để chấm dứt hoạt động của các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ. Đồng thời, công tác thanh tra, kiểm tra cần tập trung vào các chợ đầu mối, chợ truyền thống và các điểm nóng tồn tại chợ cóc, chợ tạm. Việc giải tỏa dứt điểm các chợ tự phát này phải gắn với việc phát triển các chợ dân sinh có kiểm soát, tạo điều kiện cho thực phẩm an toàn tiếp cận người tiêu dùng.

Ba là, kiểm soát đặc thù các khu vực có nguy cơ cao, trọng tâm là bếp ăn tập thể trường học.

Thành phố cần triển khai triệt để Kế hoạch số 210/KH-UBND và Hướng dẫn số 02/BCĐ-HD của Ban Chỉ đạo công tác an toàn thực phẩm thành phố Hà Nội về chuyên đề tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm trong và xung quanh trường học. Các biện pháp cần được thực hiện: 100% đơn vị cung cấp suất ăn phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm và hồ sơ năng lực rõ ràng; thực hiện nghiêm quy trình “Kiểm thực ba bước” và “Lưu mẫu thức ăn” theo quy định; áp dụng mô hình “Kiểm soát từ nơi sản xuất ban đầu đến tận bàn ăn học sinh”, trong đó, các đoàn kiểm tra liên ngành cần thường xuyên tổ chức kiểm tra đột xuất, thậm chí kiểm tra xuyên đêm tại các cơ sở cung cấp nguyên liệu (kho đông lạnh, cơ sở giết mổ) cho bếp ăn trường học để đánh giá thực chất điều kiện vệ sinh và nguồn gốc; tăng cường vai trò giám sát của phụ huynh học sinh thông qua Ban đại diện và các kênh thông tin minh bạch⁽⁷⁾... Triển khai hiệu quả các kế hoạch, hướng dẫn chuyên đề của Ủy ban nhân dân thành phố và Ban Chỉ đạo công tác an toàn thực phẩm thành phố; tăng cường kiểm tra đột xuất; phát huy vai trò giám sát của phụ huynh học sinh và cộng đồng.

Bốn là, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và thông tin truyền thông.

Khoa học - công nghệ là đòn bẩy để quản lý an toàn thực phẩm một cách hiện đại. Hà Nội cần tiếp tục đầu tư, mở rộng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử cho các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, sử dụng công nghệ Blockchain hoặc mã QR để minh bạch hóa thông tin. Song song đó, nâng cao năng lực cho hệ thống kiểm nghiệm, xét nghiệm và kiểm soát thực phẩm bằng cách trang bị các thiết bị, sinh phẩm hiện đại, đặc biệt là kỹ thuật kiểm nghiệm nhanh tại chỗ.

Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng; xây dựng văn hóa tiêu dùng thực phẩm an toàn, nói không với thực phẩm không rõ nguồn gốc, kém chất lượng. Công khai minh bạch thông tin về các cơ sở đạt chuẩn, các chuỗi cung ứng an toàn, đồng thời công bố danh sách các cơ sở vi phạm để tạo tính răn đe và giúp người tiêu dùng đưa ra lựa chọn đúng đắn.

Bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ và vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Với quyết tâm chính trị cao, sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Thành ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân thành phố, cùng việc triển khai đồng bộ các giải pháp về thể chế, tổ chức, con người và công nghệ, Hà Nội đang từng bước tạo dựng nền tảng vững chắc để kiểm soát hiệu quả thị trường thực phẩm, bảo vệ sức khỏe nhân dân và xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại, phát triển bền vững./.

---------------------------------

(1) Chỉ thị số 17-CT/TW, ngày 21-10-2022, của Ban Bí thư, “Về tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm trong tình hình mới”
(2) Thanh Hiếu: “Hà Nội: Xem xét thành lập cơ quan quản lý về an toàn thực phẩm”, Báo Tiền phong, ngày 15-12-2025
(3) Báo cáo số 19/BC-HĐND, ngày 6-7-2025, của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội, “Về kết quả hoạt động của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội 6 tháng đầu năm 2025, nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm 2025”, ngày 6-7-2025
(4) Quyết định số 53/2025/QĐ-UBND, ngày 15-9-2025, của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, “Về việc Quy định phân công, phân cấp quản lý về an toàn thực phẩm trên địa bàn thành phố Hà Nội”
(5) Báo cáo số 16/BC-HĐND, ngày 2-7- 2025, của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội, “Về kết quả khảo sát việc chấp hành các quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm trên địa bàn thành phố Hà Nội”
(6) Phạm Linh: Hà Nội triển khai “Tháng hành động vì an toàn thực phẩm” năm 2025, Cổng thông tin điện tử thành phố Hà Nội, ngày 10-4-2025
(7) Kế hoạch số 210/KH-UBND, ngày 11-7-2024, của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, “Về chuyên đề “Tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm trong và xung quanh cổng trường học”