600 tỉ USD kích cầu của Mỹ và những mối lo ngại của các nền kinh tế

TCCSĐT – Đồng USD chiếm khoảng 42% các giao dịch và 2/3 dự trữ ngoại tệ của thế giới, vì thế, việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) khởi động chương trình nới lỏng định lượng (QE) mới bằng việc mua 600 tỉ USD trái phiếu chính phủ ngay trước khi diễn ra Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi (Summit 20) tại Xơ-un để thúc đẩy sự phục hồi của nền kinh tế số 1 thế giới này, đã không chỉ còn là vấn đề của riêng nước Mỹ.

Mặc dù quyết định này của FED được đưa ra do ở Mỹ hiện nay: tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức cao (9,6%); niềm tin tiêu dùng chưa được cải thiện, người tiêu dùng vẫn có tâm lý chi tiêu dè dặt; lượng giấy phép xây nhà chưa tăng (khi lượng giấp phép tăng lên chứng tỏ nền kinh tế có dấu hiệu tích cực); GDP quý 3 thấp hơn quý 2, thế nhưng, hiệu quả của việc bơm thêm 600 tỉ USD đối với nền kinh tế Mỹ không chỉ gây nên những tranh cãi ngay trong nước Mỹ, mà còn tạo ra làn sóng phản ứng ở nhiều nước đang phát triển và cả những nền kinh tế phát triển bởi những hệ lụy mà họ có thể phải gánh chịu.

Thứ nhất, việc đồng USD tiếp tục yếu hơn sẽ làm cho đồng tiền này giảm giá tương đối so với các ngoại tệ khác, giúp Mỹ thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa, và điều đó sẽ ảnh hưởng đến xuất khẩu của các nước khác trên thế giới – những nước vốn phụ thuộc rất nhiều vào sự nhập khẩu của Mỹ. Tháng Ba vừa qua, Tổng thống B.Ô-ba-ma đã đề xuất chiến lược tăng chỉ tiêu xuất khẩu gấp đôi để tạo thêm hai triệu việc làm trong năm tới. Bộ trưởng Tài chính Bra-xin, Gi-đô Man-tê-ga (Guido Mantega) nói, việc nới lỏng định lượng tiền tệ của Mỹ giống như là ném tiền từ máy bay vào nền kinh tế, cả thế giới muốn kinh tế Mỹ phục hồi, nhưng không phải theo cách đó bởi nó không thúc đẩy tăng trưởng mà chỉ làm cho đồng USD giảm giá để nâng cao khả năng cạnh tranh của Mỹ trong buôn bán quốc tế, các nền kinh tế đang nổi không phải “trả giá” cho sự phục hồi của các nền kinh tế phát triển nhất thế giới. Ông nói thêm: “Hiện nay chúng tôi đang thâm hụt thương mại với Mỹ bởi vậy nó ảnh hưởng tới chúng tôi”.

Một tuyên bố chính thức của Nam Phi, thành viên chủ chốt trong khối thị trường mới nổi đầy quyền lực của G20, nói, Mỹ đã "cản trở tinh thần hợp tác đa phương mà các nhà lãnh đạo G20 luôn hết sức nỗ lực duy trì". Bộ trưởng Kinh tế Đức Rây-nơ Bru-đe-lơ (Rainer Bruederler) cho rằng, Mỹ nên tập trung vào việc thay đổi cơ cấu của nền kinh tế thay vì thực hiện QE. Bộ trưởng Tài chính Đức Vôn-gang Sao-blơ (Wolfgang Schäuble) nhận xét "Với tất cả sự tôn trọng, chính sách của Mỹ quả là vô lý". Về phía Trung Quốc, Thống đốc ngân hàng trung ương nước này Chu Tiểu Xuyên cho rằng gói kích thích mới của FED có thể gây tổn hại tới phần còn lại của thế giới.

Thứ hai, đồng USD suy yếu sẽ đẩy giá hàng hóa lên cao và gây ra làn sóng đầu tư mang tính đầu cơ không thể kiểm soát vào các thị trường đang nổi nhằm tìm kiếm nguồn lợi nhuận cao hơn. Một lượng lớn USD rẻ tràn vào châu Á không chỉ đẩy lạm phát gia tăng mà còn đe dọa hình thành nên những bong bóng tài sản và gây lạm phát trầm trọng cho các thị trường trái phiếu, cổ phiếu và bất động sản khu vực. “Những gì đến nhanh có thể sẽ rút nhanh” – các chuyên gia kinh tế đã lên tiếng cảnh báo bài học quá khứ khi dòng tiền giá rẻ giữa thập niên 90 của thế kỷ trước tràn vào khu vực châu Á, tạo ra bong bóng tài chính, và theo sau đó là cuộc suy thoái năm 1997 khi các nhà đầu tư nước ngoài đột ngột rút các khoản đầu tư ra khỏi khu vực này. Trưởng Đặc khu hành chính Hồng Công (Trung Quốc) Tăng Âm Quyền (Donald Tsang) cho rằng quyết định mới đây của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) "bơm" 600 tỉ USD nhằm thúc đẩy nền kinh tế Mỹ có thể thổi phồng các bong bóng tài sản ở châu Á, làm tái bùng phát cuộc khủng hoảng tài chính khu vực như những năm 1997-1998 và kìm hãm tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Thứ ba, mặc dù chưa có sự khẳng định chắc chắn, nhưng theo một số chuyên gia kinh tế, có nhiều dấu hiệu cho thấy việc đồng USD giảm giá đã hậu thuẫn cho các biến động mạnh trên thị trường hàng hóa, trong đó có vàng, các thị trường tiền tệ, trái phiếu và cổ phiếu. Việc nới lỏng định lượng có thể làm tăng đột ngột giá hàng hóa và các nguyên liệu đầu vào khác cần thiết để duy trì hoạt động của nền kinh tế thế giới. “Kể từ tháng 8, giá cô-tôn đã tăng 68%, giá đường tăng 66% và gạo tăng hơn 30%. Đó là lý do tại sao nới lỏng định lượng sẽ được coi là cách hạ giá tiền tệ bất công bằng và khiến các nhà cho vay của Mỹ đủ đường thiệt thòi”. “Việc in tiền một cách điên cuồng này của Mỹ sẽ được coi là nguyên nhân cơ bản gây lạm phát, tăng giá lương thực và các hàng hóa khác ở phương Tây”.

Thứ tư, để tránh những tác động có thể có của việc đồng USD giảm giá, và luồng tiền đầu tư mang tính đầu cơ, các nước sẽ thực thi các biện pháp chống đầu cơ, cũng như áp dụng các chính sách để bảo vệ nền kinh tế của mình…Điều đó có nguy cơ dẫn đến xu hướng bảo hộ mậu dịch, cuộc chiến tỷ giá, châm ngòi cho chiến tranh thương mại, cản trở quá trình phục hồi còn đang mong manh của nền kinh tế thế giới cũng như quá trình tự do hoá thương mại, hội nhập quốc tế. Thủ tướng Niu Di-lân Giôn Ki (John Key) phát biểu "nếu chúng ta không thực thi các chính sách tiền tệ một cách đúng đắn, cá nhân tôi cho rằng sẽ xảy ra các cuộc chiến tiền tệ. Điều đó ảnh hưởng xấu cho tăng trưởng kinh tế, dẫn tới những hậu quả không thể lường trước và làm phương hại tiến trình hội nhập khu vực".

Mặc dù Summit G20 vừa qua tại Xơ-un đã đạt được những thoả thuận tối thiểu ngăn chặn cuộc chiến tiền tệ bùng phát mạnh thêm, nhưng điều đó không có nghĩa vấn đề đã được giải quyết. Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới phục hồi không đều, thậm chí đang đứng trước nhiều nguy cơ đe doạ sự phục hồi đó, những nền kinh tế mới nổi, có độ mở lớn vẫn đứng trước những nguy cơ không nhỏ của luồng vốn mang tính đầu cơ, của xu thế bảo hộ mậu dịch và những nền kinh tế lớn gia tăng xuất khẩu, hướng ra các thị trường nước ngoài để giải quyết vấn đề trong nước./.