Tăng tính minh bạch trong kiểm toán độc lập

TCCSĐT - Ngày 19-11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Kiểm toán độc lập. Đa số đại biểu tán thành với sự cần thiết ban hành Luật này nhằm xây dựng khung pháp lý hoàn thiện về kiểm toán độc lập, tạo điều kiện cho dịch vụ kiểm toán phát triển; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về kiểm toán, đáp ứng yêu cầu hội nhập trong lĩnh vực kiểm toán.

Kiểm toán độc lập là hoạt động không thể thiếu trong nền kinh tế thị trường với vai trò làm tăng độ tin cậy cho thông tin tài chính, là cơ sở cho các bên tiến hành các giao dịch kinh tế. Việc ban hành Luật Kiểm toán độc lập sẽ tạo ra một khung pháp lý cao nhất về kiểm toán độc lập, tạo điều kiện cho dịch vụ kiểm toán phát triển; đồng thời nâng cao vai trò của cơ quan quản lý nhà nước thông qua việc cấp giấy phép thành lập và hoạt động doanh nghiệp kiểm toán, cấp chứng chỉ kiểm toán viên và các biện pháp nhằm nâng cao năng lực giám sát, cưỡng chế thực thi, xử lý vi phạm trong lĩnh vực kiểm toán.

Khẳng định sự cần thiết phải có Luật Kiểm toán độc lập

Theo các đại biểu, sau 19 năm hoạt động, kiểm toán độc lập đã phát triển nhanh về số lượng và quy mô cũng như nâng cao năng lực chuyên môn, chất lượng dịch vụ cung cấp. Đến tháng 6-2010 cả nước đã có 162 doanh nghiệp dịch vụ kế toán với trên 6.700 người làm việc. Hầu hết các dịch vụ cung cấp cho khách hàng ngày càng được tín nhiệm, được xã hội thừa nhận.

Tuy nhiên, cũng từ đó đến nay, hoạt động kiểm toán còn bộc lộ một số hạn chế, thiếu sót, cần phải có một luật để điều chỉnh. Đặc biệt, cùng với việc gia nhập WTO, Việt Nam cần có những quy định chuẩn hóa về công tác kiểm toán. Nhiều đại biểu cho rằng, dự án Luật còn nhiều quy định chung chung về xử lý vi phạm, chưa phản ánh được tính đặc thù của hoạt động kiểm toán độc lập.

Các đại biểu Phạm Thị Loan (Hà Nội), Nguyễn Thị Khá (Trà Vinh) và nhiều đại biểu khác cho rằng, trong nền kinh tế thị trường, nhu cầu về kiểm toán ngày càng tăng mạnh. Các cơ quan quản lý, các tổ chức và cá nhân có lợi ích liên quan luôn đòi hỏi báo cáo tài chính của các doanh nghiệp phải được xác nhận tính chính xác, trung thực, phù hợp với các chuẩn mực kế toán theo quy định, qua đó đánh giá tính tuân thủ pháp luật, hiệu quả kinh tế trong quản lý và sử dụng vốn. Do vậy, kiểm toán độc lập là một hoạt động không thể thiếu, đặc biệt là bối cảnh hội nhập kinh tế, số lượng doanh nghiệp ngày càng tăng lên.

Hoạt động kiểm toán dựa chủ yếu vào trình độ, đạo đức của kiểm toán viên chứ không dựa vào vốn

Theo các đại biểu, doanh nghiệp kiểm toán cũng bình đẳng như nhiều doanh nghiệp khác nên có thể thuê tổng giám đốc mà không bắt buộc cá nhân này phải góp tối thiểu 10% vốn điều lệ. Do đó, các đại biểu đề nghị không nên quy định giám đốc hoặc tổng giám đốc doanh nghiệp TNHH kiểm toán phải góp vốn vào doanh nghiệp kiểm toán. Điều này cũng phù hợp với Điều 57 của Luật Doanh nghiệp “Giám đốc hoặc Tổng giám đốc của doanh nghiệp TNHH có thể “là cá nhân sở hữu 10% vốn điều lệ hoặc không phải là thành viên, có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm thực tế trong quản trị kinh doanh hoặc trong các ngành, nghề kinh doanh chủ yếu của công ty hoặc tiêu chuẩn, điều kiện khác quy định tại Điều lệ công ty”.

Theo đại biểu Trần Du Lịch (Thành phố Hồ Chí Minh), mục đích cao nhất của dự thảo Luật là phát triển hoạt động dịch vụ kiểm toán ở Việt Nam. Dự kiến, đến năm 2020 cả nước có khoảng 27.000 kiểm toán viên, khi đó sẽ có nhiều công ty có nhu cầu kiểm toán độc lập. Trong khi đó, nghề kiểm toán độc lập là rất đặc biệt, đòi hỏi sự chính xác cao và trung thực, trong đó coi trọng vấn đề đạo đức nghề nghiệp. Theo đó, hoạt động kiểm toán cần tăng cường tính minh bạch, gắn trách nhiệm đạo đức con người với công việc nhằm hạn chế những rủi ro do không tuân thủ chuẩn mực kế toán, che dấu thông tin, gây nên những tổn thất lớn cho các nhà đầu tư và xã hội. . Đồng tình với quan điểm này, đại biểu Nguyễn Thị Minh Hồng (Thành phố Hồ Chí Minh) và nhiều đại biểu khác cho rằng, hoạt động kiểm toán dựa chủ yếu vào năng lực, trình độ của kiểm toán viên, chủ yếu sử dụng chất xám, trình độ, chứ không dựa vào vốn.

Cần đề cao hơn nữa vai trò của tổ chức nghề nghiệp về kiểm toán

Một số đại biểu đề nghị dự thảo Luật cần đề cao hơn nữa vai trò của tổ chức nghề nghiệp về kiểm toán theo hướng tăng cường xã hội hóa hoạt động nghề nghiệp đặc thù này. Đại biểu Trần Du Lịch đề nghị dự thảo Luật cần chế định rõ vai trò của Hội kiểm toán Việt Nam theo mô hình như Liên đoàn Luật sư Việt Nam. Đại biểu Trần Du Lịch cung cấp thông tin, trên thế giới hiện có 3 loại hình kiểm toán: kiểm toán nội bộ (tự doanh nghiệp kiểm toán), kiểm toán nhà nước và kiểm toán độc lập (do đơn vị kiểm toán bên ngoài thực hiện). Theo quan điểm của đại biểu, doanh nghiệp kiểm toán phải được thiết kế theo mô hình công ty hợp danh chứ không nên quy định theo tiêu chí công ty TNHH, bởi đặc thù doanh nghiệp kiểm toán theo nguyên tắc “đối nhân” chứ không phải “đối vốn”. Đại biểu Trần Du Lịch cũng đề nghị dự thảo Luật nên thiết kế sao cho tăng cường vai trò của Hội Kiểm toán Việt Nam giảm bớt gánh nặng quản lý nhà nước về hoạt động này cho Bộ Tài chính.

Đồng tình với quan điểm này, đại biểu Phạm Quốc Anh (Đồng Nai) góp ý: trong quy định công tác quản lý nhà nước về hoạt động kiểm toán, dự thảo Luật nên xây dựng theo tinh thần nên giao cho Hội Kiểm toán Việt Nam những vấn đề mà Hội có thể làm được. Quy định như vậy sẽ đảm bảo yêu cầu xã hội hóa và phù hợp với tính chất nghề nghiệp của Hội. Đại biểu Phạm Quốc Anh cho rằng, những việc như: tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ, kiểm tra, kiểm sát hoạt động của Kiểm toán viên (KTV), tăng cường giáo dục đạo đức nghề nghiệp đối với KTV, kiến nghị với cơ quan nhà nước về chính sách với hoạt động kiểm toán độc lập…nên giao cho Hội Kiểm toán Việt Nam đảm nhận.

Cũng có những ý kiến khác cho rằng, năng lực, điều kiện của tổ chức nghề nghiệp về kiểm toán ở nước ta hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu vì vậy, trách nhiệm quản lý nhà nước về lĩnh vực này nên giao cho Bộ Tài chính. Các đại biểu Cao Sỹ Kiêm (Thái Bình) và Nguyễn Thị Khá (Trà Vinh) nêu ý kiến, kiểm toán độc lập là loại hình kinh doanh có điều kiện và còn mới mẻ ở nước ta nên cần được kiểm soát chặt chẽ. Bởi vậy, việc giao cho Bộ Tài chính thẩm quyền cấp, đổi chứng chỉ kiểm toán như trong dự thảo Luật là hợp lý vì hiện nay tổ chức Hội nghề nghiệp kiểm toán ở Việt Nam chưa đáp ứng đủ năng lực và điều kiện đảm nhận công việc này. Ngoài ra, việc cấp, đình chỉ thu hồi giấy phép hoạt động các chi nhánh, các đại diện doanh nghiệp kiểm toán cũng cần giao cho Bộ Tài chính vì đây là lĩnh vực chuyên ngành, cần đảm bảo chất lượng hoạt động.

Đại biểu Phạm Thị Loan (Hà Nội) cho rằng nên giao cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư cấp, thu hồi chứng chỉ giấy phép thành lập của doanh nghiệp kiểm toán cho bởi công ty kiểm toán cũng phải hoạt động theo Luật Doanh nghiệp, việc quy định như vậy là phù hợp.

Liên quan đến vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thành Tâm (Tây Ninh) cho rằng, các quy định trong dự thảo Luật chưa cụ thể; chưa quy định rõ cơ quan tổ chức nào xác nhận tiêu chuẩn, điều kiện này. Đại biểu Tâm đề nghị dự thảo Luật cần quy định chế tài bồi thường thiệt hại trong trường hợp kết quả kiểm toán sai chứ không nên chỉ quy định phạt về hành chính. Ngoài ra dự thảo luật cần bổ sung hoạt động thanh tra, hậu kiểm đối với hoạt động của các cơ quan kiểm toán độc lập để đảm bảo chất lượng của công tác kiểm toán./.