Phát huy vai trò của đồng bào các tôn giáo trong xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Ninh Bình

Năm 2011, khi bắt đầu thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, tỉnh Ninh Bình (cũ) đứng trước muôn vàn khó khăn, thử thách, khi hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn chưa đồng bộ, toàn tỉnh chỉ đạt bình quân 4,8 tiêu chí/xã, thu nhập bình quân đầu người mới ở mức 13,2 triệu đồng/năm, tỷ lệ hộ nghèo trên 12%... Trước tình hình đó, Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh đã kịp thời ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, trong đó chú trọng phát huy tiềm năng riêng có về văn hóa, lịch sử, cảnh quan thiên nhiên, biến di tích thành di sản, thành nguồn lực phát triển. Với phương châm “xã là chính, tỉnh là quan trọng, doanh nghiệp là cần thiết”, đến năm 2020, chỉ sau 4 năm triển khai, hơn 70 tỷ đồng đã được huy động, giúp 34/55 xã đặc thù của tỉnh vươn lên đạt chuẩn nông thôn mới.

Đến nay, bức tranh nông thôn mới ở tỉnh Ninh Bình đã có nhiều đổi thay, trở nên khang trang, giàu sức sống, với 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có 63,4% số xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao; tỷ lệ nghèo đa chiều giảm còn 1,03%⁽¹⁾. Hệ thống hạ tầng được đầu tư đồng bộ, môi trường nông thôn ngày càng sạch đẹp, văn hóa truyền thống được giữ gìn, phát huy. Ngày 31-5-2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1058/QĐ-TTg, công nhận tỉnh Ninh Bình hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, trở thành địa phương thứ hai sau Trà Vinh về đích theo Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn 2021 - 2025. Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực bền bỉ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng lòng của người dân địa phương trong xây dựng nông thôn hài hòa với phát triển đô thị, trên nền tảng giữ gìn giá trị văn hóa và cảnh quan thiên nhiên. Xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Ninh Bình không chỉ là cuộc cách mạng về hạ tầng mà còn là bước tiến vượt bậc trong tư duy, tầm nhìn và hành động của cả hệ thống chính trị, thể hiện “ý Đảng hợp lòng dân”. Với diện mạo nông thôn không ngừng được đổi mới, đồng bộ về hạ tầng; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao, tỉnh là một điểm sáng trong cả nước về xây dựng nông thôn mới.

Điểm nổi bật trong xây dựng nông thôn mới của tỉnh Ninh Bình chính là sự tham gia tự nguyện, tích cực của các tầng lớp dân - những chủ thể trung tâm. Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, phát huy tối đa vai trò của các tầng lớp nhân dân, trong đó có đồng bào các tôn giáo của tỉnh, phong trào “Chung sức xây dựng nông thôn mới” đã trở thành đợt thi đua rộng khắp, lan tỏa khắp vùng quê, trở thành động lực tinh thần để người dân đồng hành cùng chính quyền trong xây dựng nông thôn mới.

Những năm qua, với giáo lý hòa hợp dân tộc, tôn giáo đồng hành cùng Tổ quốc, các tổ chức tôn giáo ở tỉnh Ninh Bình đã vận động chức sắc, chức việc, nhân dân tích cực tham gia xây dựng nông thôn mới, là nguồn lực quan trọng trong công cuộc xây dựng nông thôn mới nơi đây.

Để phát huy vai trò của các tổ chức tôn giáo trong xây dựng nông thôn mới, Mặt trận Tổ quốc tỉnh đã chủ động triển khai các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước, qua đó huy động, vận động được nhiều cơ sở tôn giáo và các người có đạo cùng nhân dân tham gia, tự nguyện hiến hàng chục nghìn m² đất và tài sản trên đất để phục vụ việc mở rộng đường, xây dựng các công trình phúc lợi công cộng. Đồng thời đóng góp tiền của, ngày công để mở rộng khuôn viên, mua sắm thiết bị nhà văn hóa khu dân cư, sân chơi thể thao, tôn tạo các di tích lịch sử văn hóa...

Trong giai đoạn 2021 - 2025, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên đã vận động nhân dân hiến trên 1,5 triệu m² đất; di dời, phá dỡ khoảng 650 nhà ở, hơn 2.400 công trình tường rào, cổng nhà, sân..., trị giá hơn 90 tỷ đồng; quyên góp hơn 640 tỷ đồng và hơn 590.000 ngày công lao động, tương đương khoảng 202 tỷ đồng để xây dựng đường giao thông nông thôn và các công trình công cộng mới. Tiêu biểu, tại các xã: Kim Sơn, Phát Diệm, Chất Bình, Định Hóa, Bình Minh, với hơn 40% dân số là giáo dân, phong trào “Xứ, họ đạo bình yên, chung sức xây dựng nông thôn mới” đã được triển khai sâu rộng. Giai đoạn 2020 - 2024, giáo dân Kim Sơn đã hiến hàng chục nghìn m² đất, góp hàng tỷ đồng, hàng chục nghìn ngày công lao động để làm đường giao thông, kênh mương nội đồng, góp phần đưa huyện Kim Sơn (cũ) về đích nông thôn mới nâng cao... Ở tỉnh Nam Định (cũ), nhiều địa phương có đông đồng bào Công giáo như: Xuân Trường, Hải Xuân, Hải Quang, Hải Tiến, Hải Thịnh, Ninh Giang, Cổ Lễ… là điểm sáng với các mô hình “Xứ đạo an toàn, sáng - xanh - sạch - đẹp”, tạo diện mạo mới cho vùng quê. Cùng với xây dựng nông thôn mới, đồng bào các tôn giáo còn tiên phong trong phát triển kinh tế, khởi nghiệp, tạo việc làm và thu nhập cho người dân. Các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh do giáo dân làm chủ đã trở thành mũi nhọn trong phát triển kinh tế ở nhiều địa phương⁽²⁾. Một số tăng, ni, phật tử còn khởi xướng các mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ, liên kết trồng rau sạch, dược liệu; nhiều gia đình giáo dân, phật tử đi đầu trong phong trào chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản quy mô lớn, áp dụng công nghệ cao, tạo việc làm tại chỗ cho lao động nông thôn...

Có thể thấy, cùng với cả hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân, đồng bào và chức sắc các tôn giáo trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đã phát huy truyền thống yêu nước, đoàn kết, đồng hành cùng dân tộc; tích cực hưởng ứng các phong trào thi đua yêu nước, tham gia xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của địa phương bằng những hoạt động thiết thực như: Hiến đất, ủng hộ kinh phí, đóng góp ngày công xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn, tham gia xây dựng đời sống văn hóa, chăm lo sự nghiệp giáo dục…

Ở các giáo xứ, giáo họ, cơ sở thờ tự..., đội ngũ chức sắc, chức việc tôn giáo đi đầu thực hiện và vận động bà con giáo dân, tín đồ tự nguyện hiến đất, đóng góp ngày công, kinh phí xây dựng đường giao thông, nhà văn hóa, trường học, nhà tình nghĩa và đã trở thành “cánh tay nối dài”, là cầu nối quan trọng đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với các tín đồ một cách tự nhiên và thuyết phục.

Không chỉ triển khai có hiệu quả phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, xây dựng gia đình văn hóa, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, Mặt trận Tổ quốc tỉnh Ninh Bình còn phối hợp chặt chẽ với các tôn giáo chung tay xây dựng mô hình “Vận động đồng bào có đạo và nhân dân thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội”, góp phần xây dựng nếp sống văn minh ở địa phương, thực hiện tốt hương ước, quy ước ở khu dân cư… được đồng bào các tôn giáo tích cực tham gia, hưởng ứng. Các nghi lễ tôn giáo trên địa bàn tỉnhđược tổ chức trang trọng, tiết kiệm, gắn với thực hành nếp sống văn minh, bài trừ mê tín dị đoan... Đồng bào các tôn giáo cũng là lực lượng tích cực tham gia giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn xã hội ở cơ sở. Nhiều mô hình được tổ chức, triển khai có hiệu quả như “Xây dựng chùa cảnh tinh tiến, gương mẫu”; "Xứ đạo bình yên”, “Gia đình văn hóa”...  đã góp phần thiết thực ổn định tình hình an ninh, trật tự xã hội ở vùng tôn giáo, không để xảy ra "điểm nóng", khiếu kiện phức tạp.

Có thể khẳng định, chìa khóa thành công trong xây dựng nông thôn mới của tỉnh Ninh Bình là thực hiện hiệu quả các giải pháp phù hợp tình hình thực tiễn địa phương, đặc biệt là huy động được sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự hưởng ứng, tham gia tích cực, hiệu quả của toàn thể nhân dân, trong đó có sự đóng góp của các chức sắc tôn giáo và đồng bào có đạo. Những thành tích đạt được của tỉnh Ninh Bình thời gian qua trong xây dựng nông thôn mới chứng minh cho tinh thần gắn bó dân tộc, quê hương của các tôn giáo trong việc tham gia phát triển kinh tế - xã hội ở các địa phương.

Trong thời gian tới, tỉnh Ninh Bình đặt mục tiêu xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu gắn với phát triển bền vững, đô thị di sản thiên niên kỷ và trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Để tiếp tục phát huy hiệu quả vai trò của đồng bào các tôn giáo trong quá trình xây dựng nông thôn mới, cần chú trọng làm tốt một số giải pháp sau:

Một là, phát huy vai trò của hệ thống chính trị trong vận động đồng bào các tôn giáo tham gia xây dựng nông thôn mới, đặc biệt là ở cấp cơ sở. Cấp ủy, chính quyền các cấp của tỉnh cần chủ động ban hành và chỉ đạo triển khai thực hiện có hiệu quả các chủ trương, chính sách xây dựng nông thôn mới ở những địa bàn có đông đồng bào các tôn giáo. Chú trọng xây dựng tổ chức đảng ở địa phương có đông đồng bào các tôn giáo thật sự trong sạch, vững mạnh. Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội các cấp của tỉnh, đặc biệt là ở cấp cơ sở trong việc tuyên truyền, vận động, định hướng, xây dựng khối đại đoàn kết, tổ chức các phong trào thi đua yêu nước để động viên đồng bào các tôn giáo tham gia xây dựng nông thôn mới. Mặt trận Tổ quốc các cấp của tỉnh cần có nhiều hình thức huy động đồng bào các tôn giáo tham gia xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh phù hợp với đặc điểm và đường hướng hành đạo của từng tôn giáo, tạo được sự gắn kết “đạo - đời tốt đẹp”.

Hai là, đẩy mạnh tuyên truyền về xây dựng nông thôn mới, làm cho đồng bào các tôn giáo trên địa bàn tỉnh hiểu rõ mục tiêu, nội dung, tiêu chí, biện pháp xây dựng nông thôn mới, từ đó phát huy vai trò chủ thể của đồng bào trong thực hiện từng nội dung của xây dựng nông thôn mới. Nội dung tuyên truyền cần đặt trọng tâm vào giới thiệu về mục tiêu, nội dung, tiêu chí, giải pháp xây dựng nông thôn mới; các kế hoạch, đề án xây dựng nông thôn mới của địa phương; những kết quả đã đạt được, những gương điển hình của đồng bào các tôn giáo trong xây dựng nông thôn mới… Không ngừng đổi mới, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, chú trọng qua mạng xã hội, các cuộc họp thôn, xóm và thông qua những người có uy tín trong đồng bào các tôn giáo như chức sắc, chức việc…

Ba là, thực hiện tốt Quy chế dân chủ ở cơ sở và phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, tạo dựng môi trường xã hội thuận lợi để đồng bào các tôn giáo phát huy vai trò chủ thể trong xây dựng nông thôn mới. Theo đó, cần làm cho đồng bào các tôn giáo hiểu đầy đủ, sâu sắc về phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” và hiểu rõ các nội dung Quy chế dân chủ ở cơ sở. Từ đó, tổ chức thực hiện tốt trên tất cả các nội dung xây dựng nông thôn mới ở địa phương. Đẩy mạnh công khai, minh bạch để đồng bào các tôn giáo được biết rõ để bàn được nhiều hơn các nội dung trong chương trình xây dựng nông thôn mới; đồng thời, tạo nên sự tin tưởng của người dân vào hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp, nhất là cấp cơ sở. Chú trọng mở rộng việc tham gia giám sát, kiểm tra của đồng bào các tôn giáo trên tất cả các nội dung xây dựng nông thôn mới, đặc biệt là giám sát xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, tổ chức lại sản xuất,…

Bốn là, phát huy vai trò của những người có uy tín, chức sắc, chức việc tôn giáo trong vận động đồng bào các tôn giáo thực hiện vai trò chủ thể xây dựng nông thôn mới. Theo đó, cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc các cấp của tỉnh cần thường xuyên giữ mối quan hệ gắn bó, kịp thời thông tin đến người có uy tín, các chức sắc, chức việc tôn giáo về kế hoạch, đề án xây dựng nông thôn mới của địa phương. Đồng thời, tranh thủ ý kiến của các chức sắc, chức việc tôn giáo về nội dung, biện pháp xây dựng nông thôn mới trong đồng bào các tôn giáo. Kịp thời biểu dương những tấm gương điển hình trong chức sắc, chức việc tôn giáo có nhiều đóng góp trong xây dựng nông thôn mới, góp phần lan tỏa, động viên đồng bào các tôn giáo hăng hái tham gia xây dựng nông thôn mới./.

-----------------------

(1) Xem: Minh Thắng: “Ninh Bình xây dựng nông thôn mới: Kiến tạo những vùng quê đáng sống, đáng trở về”, Báo điện tử Đầu tư, ngày 19-9-2025, https://baodautu.vn/ninh-binh-xay-dung-nong-thon-moi-kien-tao-nhung-vung-que-dang-song-dang-tro-ve-d389049.html
(2) Xem: “Đồng bào các tôn giáo đoàn kết thi đua làm theo lời Bác”, Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Ninh Bình, ngày 20-9-2025, https://baoninhbinh.org.vn/dong-bao-cac-ton-giao-doan-ket-thi-dua-lam-theo-loi-bac-250920085826770.html