Thu hút FDI vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tỉnh Quảng Ninh: Động lực then chốt cho tăng trưởng kinh tế bền vững

Công nghiệp chế biến, chế tạo - Trụ cột tăng trưởng mới của Quảng Ninh

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút nguồn lực ngày càng gay gắt, Quảng Ninh đã và đang trở thành điểm đến hấp dẫn với các nhà đầu tư trong và ngoài nước nhờ vào môi trường đầu tư thuận lợi, hành chính minh bạch, cải cách quyết liệt và thu hút dòng vốn chất lượng cao.

Kinh tế của tỉnh Quảng Ninh liên tục tăng trưởng cao và ổn định, quy mô kinh tế tăng nhanh (năm 2025 đạt khoảng 395 nghìn tỷ đồng, gấp 7 lần so với năm 2010, gấp 71,6 lần so năm 2000, gấp 135,7 lần so với năm 1995), chiếm trên 10% tổng quy mô kinh tế vùng đồng bằng sông Hồng; GRDP bình quân đầu người luôn nằm trong nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước, năm 2025 ước đạt trên 11 nghìn USD. Tốc độ tăng trưởng 5 năm bình quân ước đạt 10,4%/năm, gấp 1,7 lần bình quân chung cả nước⁽¹⁾. Theo báo cáo của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh, tổng vốn đầu tư toàn xã hội trên địa bàn 6 tháng đầu năm 2025 đạt 61.858 tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đạt 292,01 triệu USD. Cụ thể, tỉnh Quảng Ninh đã cấp mới giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho 12 dự án FDI với tổng vốn 173,64 triệu USD, và 10 lượt dự án điều chỉnh tăng vốn thêm 116,47 triệu USD. Bên cạnh đó, 1.150 doanh nghiệp thành lập mới, nâng tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn lên hơn 11.400 doanh nghiệp⁽²⁾.

Trong nhiệm kỳ 2020 - 2025, Quảng Ninh chứng kiến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế với tốc độ nhanh và chiều sâu, theo hướng bền vững hơn, trong đó ngành công nghiệp chế biến, chế tạo trỗi dậy mạnh mẽ và trở thành trụ cột của tăng trưởng. Giai đoạn 2021 - 2025, ngành này duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 23%/năm, đóng vai trò là động lực chủ yếu thúc đẩy kinh tế tỉnh bứt phá.

Kết quả đó gắn liền với việc tỉnh Quảng Ninh triển khai hiệu quả Nghị quyết số 01-NQ/TU, ngày 16-11-2020, về phát triển nhanh, bền vững công nghiệp chế biến, chế tạo giai đoạn 2020 - 2025, định hướng đến năm 2030. Cùng với định hướng chiến lược này, tỉnh tập trung thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới vào các khu công nghiệp, khu kinh tế, ưu tiên những dự án công nghệ cao, công nghệ sạch, công nghiệp phụ trợ và cơ sở sản xuất xanh.

Tỉnh Quảng Ninh đã thu hút được nhiều tập đoàn và nhà đầu tư lớn có năng lực, kinh nghiệm trong các lĩnh vực công nghiệp công nghệ cao, điện tử, công nghệ sạch và công nghiệp ô tô, tiêu biểu như Foxconn, TCL, Liteon, Jinko Solar, Tonly, Tập đoàn Thành Công… Qua đó, tỉnh từng bước hình thành các chuỗi công nghiệp quy mô lớn, có khả năng cạnh tranh ở tầm khu vực và quốc tế trong các lĩnh vực sản xuất ô tô và xe điện, cơ khí chế tạo, lắp ráp thiết bị điện - điện tử, dệt may công nghệ cao…

Định hướng cơ cấu lại ngành công nghiệp theo hướng xanh, hiện đại và bền vững

Phát huy những kết quả nổi bật trong phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo thời gian qua, giai đoạn tới Quảng Ninh tiếp tục xác định mục tiêu đẩy mạnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, phát triển kinh tế tuần hoàn, kinh tế số và kinh tế đô thị gắn với xây dựng xã hội số. Tỉnh định hướng cơ cấu lại ngành công nghiệp theo hướng hiện đại, ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp nền tảng và công nghiệp mới nổi, đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo xanh - sạch, công nghệ cao, năng lượng tái tạo và năng lượng mới, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững.

Nối tiếp những thành công, kết quả đột phá trong phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo của những năm qua, trong giai đoạn tới, tỉnh Quảng Ninh tiếp tục xác định rõ mục tiêu đẩy mạnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn, kinh tế số, kinh tế đô thị, xây dựng xã hội số. Cơ cấu lại công nghiệp theo hướng hiện đại, ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp mới nổi, công nghiệp chế biến, chế tạo xanh, sạch, công nghệ cao, năng lượng tái tạo, năng lượng mới.

Nhờ cách tiếp cận chủ động trong xúc tiến đầu tư, từ tìm kiếm, tiếp cận, đến hỗ trợ nhà đầu tư tháo gỡ vướng mắc pháp lý và tạo lập kênh kết nối giữa doanh nghiệp, quỹ đầu tư và chính quyền, môi trường đầu tư của Quảng Ninh ngày càng thông thoáng và hấp dẫn hơn với quan điểm “Thành công của doanh nghiệp, nhà đầu tư cũng chính là thành công của tỉnh Quảng Ninh”. Những nỗ lực này không chỉ rút ngắn thời gian triển khai dự án mà còn củng cố vị thế của Quảng Ninh như một trung tâm công nghiệp hiện đại, điểm đến ưu tiên của các nhà đầu tư trong và ngoài nước, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, công nghệ cao, năng lượng tái tạo và các mô hình tổ hợp đa chức năng.

Mặc dù đạt được nhiều kết quả nổi bật trong thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp theo hướng xanh, Quảng Ninh vẫn đang đối mặt với một số hạn chế cần được xử lý kịp thời. Tỷ lệ nội địa hóa còn thấp; các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ chưa phát triển mạnh, chủ yếu sản xuất linh kiện đơn giản với hàm lượng công nghệ hạn chế. Liên kết ngành chưa thật sự bền chặt, thiếu các chuỗi giá trị hoàn chỉnh, dẫn tới việc khai thác và chia sẻ nguồn lực giữa các doanh nghiệp chưa đạt hiệu quả tối ưu. Hạ tầng kết nối liên vùng tuy được đầu tư đồng bộ và hiện đại hóa nhưng hiệu suất khai thác vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Bên cạnh đó, dòng vốn FDI xanh - đặc biệt là đầu tư vào các lĩnh vực thân thiện với môi trường, nông nghiệp công nghệ cao, vẫn còn khiêm tốn do chưa có hệ thống ưu đãi chuyên biệt và tiêu chí rõ ràng để thu hút.

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025 - 2030 nêu rõ yêu cầu, cơ cấu lại công nghiệp theo hướng hiện đại, đặt ra mục tiêu cao đối với thu hút FDI chất lượng cao và phát triển công nghiệp xanh, Quảng Ninh cần sớm khắc phục những hạn chế nêu trên để nắm bắt cơ hội từ xu hướng dịch chuyển vốn FDI toàn cầu, qua đó củng cố vị thế là điểm đến chiến lược của các nhà đầu tư trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ sạch và phát triển bền vững. Đây cũng được coi là một trong những nhiệm vụ then chốt nhằm khơi thông, giải phóng sức sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế địa phương, đồng thời hiện thực hóa mục tiêu đưa Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030.

Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI đặt ra mục tiêu đến năm 2030 đưa tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt trên 18% GRDP, đồng thời nâng cao năng suất lao động, hiệu quả và sức cạnh tranh của ngành trên cơ sở phát huy các động lực then chốt, gồm: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển năng lượng mới và kinh tế tuần hoàn. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Quảng Ninh cần tiếp tục ban hành và triển khai những chủ trương, chính sách phù hợp nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế và tạo bước đột phá mới cho ngành công nghiệp chế biến, chế tạo trong giai đoạn tới.

Để tạo dư địa tăng trưởng mạnh cho lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư theo hướng hấp dẫn và cạnh tranh hơn, đẩy mạnh đầu tư phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng, phát triển các khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp có phát thải ròng bằng 0, các khu công nghiệp chuyên biệt, khu công nghệ cao để thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ chất lượng cao (tại Quảng Yên, Đông Triều, Hạ Long, Vân Đồn,...). Tại Quảng Ninh, hệ thống đường sắt đang được quy hoạch để phát triển mạnh mẽ với 3 tuyến đường sắt quốc gia, gồm: 1 tuyến hiện có là Yên Viên - Phả Lại - Hạ Long - Cái Lân; 2 tuyến quy hoạch mới là Nam Định - Thái Bình - Hải Phòng - Quảng Ninh (đoạn Nam Hải Phòng - Hạ Long) và tuyến Hạ Long - Móng Cái, có 2 nhánh xuống cảng biển Hòn Nét - Con Ong và nhánh kết nối đến cảng biển Hải Hà, 3 tuyến đường sắt đô thị, gồm: Tuyến Đông Triều - Uông Bí - Quảng Yên - Hạ Long, kết nối với Hải Dương, Hải Phòng; tuyến Hạ Long - Cẩm Phả - Vân Đồn, kết nối khu vực trung tâm với Sân bay Vân Đồn; tuyến Hải Hà - Móng Cái, kết nối khu kinh tế Hải Hà với Móng Cái, việc tận dụng tốt lợi thế từ các dự án hạ tầng giao thông chiến lược để thu hút các tập đoàn lớn. Việc thu hút FDI phải được định hướng chọn lọc, ưu tiên những dự án sử dụng công nghệ cao, công nghệ sạch, có quy mô lớn, quản trị hiện đại và có khả năng lan tỏa, kết nối sâu rộng với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cùng với đó, tỉnh cần thiết lập cơ chế khuyến khích hình thành các cụm liên kết ngành, thúc đẩy mô hình liên kết vùng và liên kết ngành nhằm gia tăng giá trị, thu hút doanh nghiệp phụ trợ, nâng cao năng lực cạnh tranh của các chuỗi sản xuất. Mục tiêu trước mắt là tăng nhanh quy mô và tỷ trọng của các ngành chế biến, chế tạo mũi nhọn, như công nghiệp bán dẫn, ô tô, thiết bị năng lượng tái tạo, công nghiệp đường sắt…, đưa ngành này trở thành trụ cột quan trọng trong tăng trưởng kinh tế và tạo nền tảng để Quảng Ninh trở thành trung tâm chế biến, chế tạo công nghệ cao của cả nước.

Đồng thời với xây dựng tổ chúc bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp “tinh - gọn - mạnh - hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả”; xây dựng chính quyền số, vận hành trên nguyên tắc “Một hệ thống thống nhất - Một dữ liệu duy nhất - Một dịch vụ liền mạch” cũng là một trong những đòn bẩy quan trọng, góp phần chuyển hóa lợi thế về vị trí địa lý, hạ tầng và nguồn lực thành lợi thế cạnh tranh thực chất. Khi các quy trình thủ tục được tinh gọn, minh bạch và nhất quán, doanh nghiệp sẽ giảm được chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian phê duyệt, nhanh chóng triển khai dự án và sớm đưa công trình vào hoạt động, từ đó góp phần nâng cao sức cạnh tranh cũng như khả năng thu hút nguồn thu bền vững cho tỉnh.

Song hành với cải cách hành chính, tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng để bảo đảm luôn trong trạng thái “sẵn sàng tiếp nhận” các dự án đầu tư mới. Việc rà soát quỹ đất, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, chuẩn bị nguồn nhân lực và hoàn thiện hạ tầng xã hội tại các khu công nghiệp là yêu cầu cấp thiết. Đồng thời, việc hoàn chỉnh hệ thống giao thông liên vùng, khai thác hiệu quả sân bay Vân Đồn, cảng nước sâu Cái Lân và mạng lưới logistics ven biển sẽ giúp Quảng Ninh trở thành cực kết nối chiến lược của miền Bắc, mở rộng không gian hợp tác và liên kết thương mại - du lịch quốc tế.

Một trong những nhiệm vụ then chốt khác là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về công nghệ, số hóa và hiện đại hóa sản xuất, việc nâng cao chất lượng nhân lực không chỉ tăng năng suất và giá trị gia tăng, mà còn góp phần giảm thiểu rủi ro khi triển khai dự án, tăng tính tự chủ về công nghệ và giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Bảo đảm nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành mũi nhọn như logistics, chế biến - chế tạo công nghệ cao, du lịch chất lượng cao, hạ tầng số và trung tâm dữ liệu sẽ là nền tảng quan trọng đưa Quảng Ninh trở thành địa phương kiểu mẫu về phát triển bền vững, với toàn bộ khu công nghiệp và khu kinh tế của tỉnh đạt chuẩn xanh.

Với những định hướng chiến lược và bước đi quyết liệt, Quảng Ninh đang từng bước vươn lên trở thành địa phương dẫn đầu về đổi mới sáng tạo ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ, một cực tăng trưởng quan trọng của khu vực phía Bắc. Việc tiếp tục thúc đẩy ngành công nghiệp chế biến, chế tạo phát triển mạnh mẽ sẽ góp phần quan trọng trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, tái cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, giảm dần phụ thuộc vào khai thác tài nguyên; đồng thời thúc đẩy công nghiệp xanh, công nghiệp sạch, công nghệ cao, công nghệ thông minh, thân thiện với môi trường. Qua đó, gia tăng nhanh tỷ trọng đóng góp của công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ cao theo đúng mục tiêu Nghị quyết Đại hội XVI của Đảng bộ tỉnh đề ra./.

---------------------------

(1) Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh khóa XV, tại Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025 - 2030
(2) Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh: Báo cáo kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2025