Tổ hợp năng lượng Vân Phong: Góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và tăng cường dự trữ xăng dầu quốc gia

Sớm khởi công Tổ hợp công nghiệp năng lượng Vân Phong gần 17.000 tỷ đồng

Mới đây, liên danh đề xuất dự án Tổ hợp công nghiệp năng lượng Vân Phong cho biết vừa hoàn tất thu xếp nguồn vốn cho dự án này. Dự án có tổng mức đầu tư gần 17.000 tỷ đồng và đã nhận được cam kết tài trợ 14.500 tỷ đồng vốn tín dụng sẽ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và nâng cao năng lực dự trữ quốc gia, dự kiến được khởi công dịp 19-5-2026 tới đây là dự án trọng điểm năng lượng quốc gia trong tương lai.

Dự án Tổ hợp công nghiệp năng lượng Vân Phong do Liên danh Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển INDEL và Công ty cổ phần BB Power Holdings (BB) đề xuất đầu tư tại Khu kinh tế Vân Phong - một trong những khu vực phát triển năng lượng và logistics trọng điểm của cả nước.

Dự kiến dự án được triển khai trong giai đoạn 2026 - 2030 và định hướng là tổ hợp năng lượng hiện đại, tích hợp đầy đủ các cấu phần từ hạ tầng cảng biển, kho lưu trữ đến sản xuất năng lượng.

Theo đó, Tổ hợp năng lượng Vân Phong với tổng mức đầu tư 16.956 tỷ đồng, có quy mô diện tích gần 350ha tại phường Đông Ninh Hòa, thuộc Khu kinh tế Vân Phong (tỉnh Khánh Hòa) được đánh giá là một trong những khu vực phát triển năng lượng và logistics trọng điểm lớn của cả nước. Dự án được triển khai trong giai đoạn 2026-2030, được định hướng là tổ hợp năng lượng hiện đại, tích hợp đầy đủ các cấu phần từ hạ tầng cảng biển, kho lưu trữ đến sản xuất năng lượng.

Các hạng mục chính của dự án gồm: cầu cảng chuyên dùng tiếp nhận tàu 30.000DWT và 150.000DWT; kho LNG công suất từ 1-3 triệu tấn/năm; tổng kho xăng dầu, dung môi và hóa chất cơ bản dung tích khoảng 1 triệu m³; nhà máy sản xuất hydro xanh công suất 24.000 tấn/năm; nhà máy sản xuất pin năng lượng công suất 50-80MW/năm.

Với hệ thống kho LNG và kho xăng dầu quy mô lớn, tổ hợp sẽ góp phần nâng cao năng lực dự trữ quốc gia, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và tăng khả năng ứng phó với biến động của thị trường năng lượng toàn cầu.

Đồng thời, việc đầu tư nhà máy hydro xanh và sản xuất pin năng lượng thể hiện định hướng đón đầu xu thế chuyển đổi năng lượng, góp phần thực hiện cam kết giảm phát thải carbon và phát triển kinh tế bền vững.

Tổ hợp công nghiệp năng lượng Vân Phong không chỉ phục vụ nhu cầu năng lượng mà còn đóng vai trò là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng nhiên liệu và năng lượng sạch, được đánh giá có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với yêu cầu kép vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa thúc đẩy chuyển dịch sang mô hình phát triển xanh.

Khi dự án được triển khai, nhà đầu tư sẵn sàng nhận đặt hàng từ phía Nhà nước thuê kho để đảm bảo năng lực dự trữ Quốc gia từ 30 ngày lên 90 ngày. Đồng thời, tổ hợp công nghiệp năng lượng Vân Phong không chỉ phục vụ nhu cầu năng lượng mà còn đóng vai trò là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng nhiên liệu và năng lượng sạch, được đánh giá có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với yêu cầu kép vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa thúc đẩy chuyển dịch sang mô hình phát triển xanh. Không chỉ mang lại giá trị kinh tế trực tiếp, dự án còn được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng mới cho tỉnh Khánh Hòa, thúc đẩy Khu kinh tế Vân Phong từng bước trở thành trung tâm năng lượng tầm cỡ quốc gia.

Ba nguồn dự trữ xăng dầu hiện tại của Việt Nam: tương đương trữ lượng 20-30 ngày nhập ròng

Hiện nay, hệ thống dự trữ xăng dầu của Việt Nam được cấu thành bởi ba nguồn chính, gồm: dự trữ quốc gia do Nhà nước quản lý, dự trữ thương mại của các doanh nghiệp đầu mối và dự trữ sản xuất tại các nhà máy lọc dầu. 

Nguồn thứ nhất, dự trữ quốc gia được hình thành từ ngân sách nhà nước, đóng vai trò “đệm an ninh” trong các tình huống khẩn cấp. Tuy nhiên, quy mô dự trữ này vẫn còn khiêm tốn, chủ yếu mang tính hỗ trợ ngắn hạn thay vì đủ sức can thiệp sâu vào thị trường.

Nguồn thứ hai, dự trữ thương mại, chiếm tỷ trọng lớn nhất, do các doanh nghiệp đầu mối duy trì theo quy định. Đây là nguồn cung trực tiếp cho thị trường, nhưng lại phụ thuộc vào năng lực tài chính và chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh giá xăng dầu biến động mạnh, việc duy trì tồn kho lớn đồng nghĩa với rủi ro tài chính cao, khiến doanh nghiệp có xu hướng tối ưu tồn kho thay vì tích trữ dài hạn.

Nguồn thứ ba, dự trữ sản xuất, nằm tại các nhà máy lọc dầu như: Dung Quất và Nghi Sơn, nhưng lượng tồn trữ chủ yếu phục vụ vận hành sản xuất, không phải dự trữ chiến lược.

Tổng hợp cả ba nguồn, nhiều ước tính cho thấy mức dự trữ xăng dầu của Việt Nam hiện chỉ tương đương khoảng 20-30 ngày nhập ròng. Con số này thấp hơn đáng kể so với ngưỡng an toàn phổ biến trên thế giới. Xăng dầu là đầu vào thiết yếu của toàn bộ nền sản xuất và lưu thông hàng hóa, do đó yêu cầu về tính ổn định và liên tục của nguồn cung là rất cao.

Nhà nước cần đầu tư kho chiến lược dự trữ quốc gia về xăng dầu hoặc đặt hàng cho doanh nghiệp đầu tư

Doanh nghiệp vận hành theo mục tiêu lợi nhuận nên việc duy trì tồn kho lớn trong thời gian dài sẽ tạo áp lực rất lớn về chi phí và rủi ro giá. Vì vậy, khó có thể kỳ vọng khu vực này gánh vác vai trò dự trữ chiến lược một cách hiệu quả nếu thiếu sự hỗ trợ và dẫn dắt từ Nhà nước. Do đó, Nhà nước cần đầu tư kho chiến lược dự trữ Quốc gia về xăng dầu hoặc đặt hàng cho doanh nghiệp đầu tư cho Nhà nước thuê kho.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến quy mô dự trữ còn thấp là hạn chế về hạ tầng kho bể. Hiện nay, hệ thống kho xăng dầu của Việt Nam chủ yếu phân tán, quy mô nhỏ và do nhiều chủ thể quản lý. Các kho thương mại thường được xây dựng phục vụ mục tiêu kinh doanh, với thời gian quay vòng hàng hóa nhanh, không phù hợp cho dự trữ dài hạn.

Việt Nam chưa có nhiều kho dự trữ chiến lược cấp quốc gia với quy mô lớn, tương tự như mô hình của các nước phát triển. Ở những quốc gia này, các kho dự trữ thường có dung tích hàng triệu mét khối, có thể bảo đảm nguồn cung trong nhiều tháng mà không phụ thuộc vào thị trường. Việc phụ thuộc lớn vào tồn kho của doanh nghiệp cũng tạo ra rủi ro mang tính cấu trúc. 

Cần lưu ý rằng, việc nâng mức dự trữ lên 60-90 ngày là cần thiết nhưng là bài toán rất khó, đòi hỏi nguồn lực lớn và cách tiếp cận tổng thể. Thách thức không chỉ nằm ở vốn đầu tư mà còn ở quy hoạch vị trí kho bể, hạ tầng logistics và cơ chế vận hành. Việc xây dựng các kho dự trữ quy mô lớn cần quỹ đất phù hợp, vị trí thuận lợi và chi phí rất cao.

Để khắc phục điểm yếu này, cần có sự điều chỉnh trong cấu trúc dự trữ theo hướng tăng vai trò của Nhà nước, đồng thời thiết kế lại cơ chế phối hợp với khu vực tư nhân.

Giả định Việt Nam nâng mức dự trữ lên 60-90 ngày, tiệm cận chuẩn quốc tế, bức tranh thị trường xăng dầu có thể thay đổi đáng kể như sau:

Trước hết, khả năng chống chịu trước các "cú sốc" nguồn cung sẽ được cải thiện rõ rệt. Khi xảy ra gián đoạn nhập khẩu hoặc sản xuất trong nước, nguồn dự trữ đủ lớn sẽ giúp duy trì nguồn cung ổn định trong nhiều tháng, tránh tình trạng thiếu hụt cục bộ.

Thứ hai, dư địa điều hành giá sẽ linh hoạt hơn. Thay vì phải điều chỉnh giá bán lẻ theo biến động ngắn hạn của thị trường thế giới, cơ quan quản lý có thể sử dụng nguồn dự trữ để “san phẳng” các cú sốc giá, qua đó giảm áp lực lạm phát.

Thứ ba, tâm lý thị trường cũng ổn định hơn. Khi doanh nghiệp và người tiêu dùng tin tưởng vào khả năng bảo đảm nguồn cung, hiện tượng đầu cơ, tích trữ sẽ giảm.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần một chiến lược dài hạn, từ huy động nguồn lực tài chính đến hoàn thiện cơ chế chính sách.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu các mô hình tài chính kết hợp giữa ngân sách nhà nước và khu vực tư nhân nhằm giảm áp lực chi phí nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu an ninh năng lượng./.