Từ vụ đánh bom sân bay Đô-mô-đe-đô-vô, nhìn lại chính sách an ninh của Nga

TCCSĐT- Đêm 24-1, cả nước Nga chấn động trước thông tin sân bay quốc tế Đô-mô-đe-đô-vô nhộn nhịp nhất Thủ đô Mát-xcơ-va bị đánh bom, khiến ít nhất 50 người thiệt mạng và hàng trăm người bị thương. Song đây chỉ là bề nổi của những tổn thất mà nước Nga phải gánh chịu. Thiệt hại từ vụ đánh bom này, thực tế lớn hơn rất nhiều khi không ít người đã đặt dấu chấm hỏi đối với nền an ninh của nước Nga. Và mỗi khi bay đến Nga, người ta không thể nào không thoáng hình dung lại khung cảnh ngổn ngang máu đẫm ở sân bay Đô-mô-đe-đô-vô...

Từ vấn nạn khủng bố...

Được xây dựng vào năm 1964, Đô-mô-đe-đô-vô đã trở nên quen thuộc đối với nhiều hành khách quốc tế đã từng đến Nga. Đây là một trong ba sân bay quốc tế phục vụ Thủ đô Mát-xcơ-va của Nga. Nằm cách trung tâm thành phố 40 km về hướng đông nam, sân bay Đô-mô-đe-đô-vô phục vụ 241 tuyến đường bay quốc tế và nội địa. Năm 2010, sân bay này đã chuyên chở an toàn 22,3 triệu lượt hành khách.

Ngày 24-1 năm nay mãi mãi được ghi vào lịch sử nhà ga này như một dấu mốc buồn, bởi thảm kịch đẫm máu xảy ra tại gian quốc tế đến sân bay Đô-mô-đe-đô-vô. Vụ đánh bom liều chết xảy ra lúc 16 giờ 32 phút (20 giờ 32 phút giờ Hà Nội) tại khu vực đợi nhận hành lý gian quốc tế. Theo bảng thông tin điện tử online-table của sân bay, trong khoảng từ 16 đến 16 giờ 50 theo giờ Mát-xcơ-va, sân bay Đô-mô-đe-đô-vô tiếp nhận 8 chuyến bay quốc tế đến từ Hu-rga-đa (Ai Cập), Brúc-xen (Bỉ), Bu-gát (Hy Lạp), Luân Đôn (Anh), Bé-clin (Đức), Ba-ra-đê-rô (Cu-ba)... Có thể nói, hình ảnh một Mát-xcơ-va không an toàn sẽ còn lưu lại trong tâm trí những hành khách từ bốn phương trên thế giới đến nước Nga, và tận mắt chứng kiến giây phút kinh hoàng này.

Đã từ lâu, Mát-xcơ-va được biết đến như một thành phố không thực sự yên bình. Đó đây, khi này, khi khác lại xảy ra một vụ khủng bố đẫm máu ở Mát-xcơ-va, ở nước Nga. Đó là hai vụ đánh bom liều chết cùng xảy ra vào ngày 29-3-2010 tại hai ga tàu điện ngầm ở Mát-xcơ-va, làm 40 người thiệt mạng và hơn 100 người bị thương trong. Đó là vụ đánh bom kép tại trung tâm thành phố Ki-dơ-lia, nước Cộng hòa tự trị Đa-ghe-xtan thuộc Liên bang Nga ngày 31-3-2010, làm 12 người thiệt mạng và 23 người bị thương. Đó là vụ đánh bom chiếc tàu hỏa cao tốc vừa được đưa vào khai thác trong hành trình Mát-xcơ-va - Xanh Pêt-éc-bua ngày 27-11-2009, làm 28 người thiệt mạng. Đó là vụ 40 tên khủng bố Tre-xni-a bắt giữ gần 800 khán giả đang xem ca nhạc tại Cung Văn hóa ở phía nam Thủ đô Mát-xcơ-va làm con tin trong các ngày từ 23 đến 26-10-2002, khiến 130 con tin thiệt mạng. Đó là vụ một nhóm khủng bố Tre-xni-a mang theo vũ khí, quấn thuốc nổ quanh người, chiếm Trường Phổ thông trung học số I tại thành phố Bê-xlan, Bắc Ô-xê-ti-a (thuộc Liên bang Nga) từ ngày 1 đến ngày 3-9-2004, bắt giữ 1.200 học sinh, giáo viên và phụ huynh học sinh, làm ít nhất 344 người thiệt mạng, trong đó có 155 trẻ em. Và danh sách các vụ khủng bố xảy ra trong không gian Liên bang Nga còn rất dài để có thể liệt kê.

Và bao giờ cũng thế, ngay sau các vụ khủng bố, nhà chức trách Nga, mà lần này là Tổng thống Đmi-tơ-ri Mét-vê-đép, chỉ thị thực hiện hàng loạt biện pháp an ninh, ban bố các lệnh siết chặt an ninh... Ông Đ. Mét-vê-đép cũng đã ký sắc lệnh cách chức Tổng Cục trưởng Tổng Cục Giao thông - Vận tải thuộc Bộ Nội vụ, Cục trưởng và hai Phó Cục trưởng phụ trách an ninh của sân bay Đô-mô-đe-đô-vô, đồng thời cho biết sẽ tiếp tục kỷ luật những quan chức vô trách nhiệm khác. Song dường như những biện pháp ấy chỉ mang tính tức thời, không thể giải quyết tận gốc vấn nạn khủng bố ở nước Nga.

...Nhìn lại chính sách an ninh của Nga

Trở lại vụ đánh bom ở sân bay quốc tế Đô-mô-đe-đô-vô, Mạng "Bình luận Trung Quốc" sáng 26-1 cho rằng, đây là lần thứ hai chỉ trong vòng 1 năm, Mát-xcơ-va phải hứng chịu đòn tấn công khủng bố dường như ngày càng khốc liện hơn... Tất cả không khỏi khiến nhiều người đặt câu hỏi: “Tại sao nước Mỹ vốn là mục tiêu hàng đầu của các phần tử khủng bố, nhưng từ sau sự kiện ngày 11-9-2001, lãnh thổ Mỹ không xảy ra một vụ tấn công khủng bố nghiêm trọng nào, còn Nga trước kia vốn yên bình thì giờ đây liên tiếp hứng chịu thảm cảnh?” Thủ đô Mát-xcơ-va của Nga dường như đã trở thành “thành phố mất an ninh nhất châu Âu”.

Về nguyên nhân, các nhà phân tích cho rằng, đầu tư cho cuộc chiến chống khủng bố của Nga và Mỹ rất khác nhau. Sau sự kiện ngày 11-9, chống khủng bố trở thành chủ đề an ninh quốc gia quan trọng hàng đầu của Mỹ và nước này đã không tiếc tiền để đầu tư rất lớn cả về nhân lực lẫn tài lực. Quốc hội Mỹ còn thông qua Luật Yêu nước, cũng như dành cho Chính phủ những quyền lực mà trước đó không có. Trong khi đó, Nga không đặt chống khủng bố vào vị trí ưu tiên hàng đầu trong chiến lược an ninh quốc gia. Ngoài ra, một nguyên nhân rất quan trọng khác là các phần tử khủng bố mưu toan tấn công nước Mỹ đến từ bên ngoài, trong khi các phần tử tấn công Nga lại ở ngay trong lòng lãnh thổ Nga, bởi thế chúng có ưu thế hơn hẳn để thực hiện những mưu đồ đen tối, mà không bị kiểm tra khi xin thị thực, không bị soi khi nhập cảnh và cũng không phải vận chuyển vũ khí từ bên ngoài vào.

Lúc này đây, vụ đánh bom vẫn đang được điều tra, nhưng theo tin sơ bộ, cả hai kẻ khủng bố đều chết. Các chuyên viên xác minh rằng thiết bị nổ không vỏ chứa không quá 5 kg thuốc nổ TNT. Bom được cài kèm nhiều vật liệu gây thương tích, như những đoạn dây thép và bi. Danh tính các nghi can đang được xác minh. Các cơ quan an ninh cho biết, cuộc tấn công được thực hiện theo kịch bản cổ điển: sử dụng những kẻ khủng bố từ Bắc Cáp-ca-dơ, giống như vụ đánh bom tàu điện ngầm ở Mát-xcơ-va.

Thử đi tìm lời giải cho các vụ khủng bố ở Nga

Nga là một Liên bang đa dân tộc, hiện có hơn 130 dân tộc, 21 nước cộng hòa, 9 khu biên giới, 46 tỉnh, 2 thành phố trực thuộc trung ương, 1 tỉnh tự trị và 4 khu tự trị. Sự phức tạp về kết cấu dân tộc và phân chia hành chính như vậy, cộng thêm những mâu thuẫn dân tộc từ thời Liên Xô trước đây, đã làm Nga trở thành mảnh đất cho việc nảy sinh các thế lực ly khai dân tộc.

Phong trào Hồi giáo vũ trang “Vương quốc Cáp-ca-dơ”, do Đô-côi Ôi-ma-rốp (Dokou Oumarov) sáng lập, bị nghi là thủ phạm trong vụ đánh bom liều chết tại sân bay Đô-mô-đe-đô-vô hôm 24-1. Tổ chức này khởi sinh từ tàn quân Tre-xni-a, bị quân đội Nga đè bẹp trong trận chiến năm 1999. Thủ lĩnh Đ. Ôi-ma-rốp phát động thánh chiến trên khắp vùng Cáp-ca-dơ và thường xuyên tuyên bố “thường dân Nga là mục tiêu trả thù”.

Tổ chức khủng bố “Góa phụ đen” từ năm 2002 tới nay đã gây ra hơn 20 vụ tấn công khủng bố ở Mát-xcơ-va, cũng thuộc diện tình nghi cao. Do các biện pháp kiểm tra an ninh đối với phụ nữ ở Nga rất lỏng lẻo, nên phụ nữ dễ lọt lưới. Theo thống kê, trong các vụ tấn công khủng bố ở Nga, nếu kẻ thực hiện là nữ, số nạn nhân thiệt mạng trung bình là 21 người, nhiều hơn 8 người so với trường hợp ác thủ là nam giới.

Tờ báo mạng “Asia Times Online” (Thời báo châu Á) thì đặt dấu chấm hỏi cho tổ chức khủng bố quốc tế An Kê-đa, vì cho rằng vụ đánh bom sân bay Đô-mô-đe-đô-vô cũng phù hợp với mục tiêu mở rộng chiến trường của An Kê-đa từ Nam Áp-ga-ni-xtan lên phía Bắc, sang Cáp-ca-dơ và xa hơn nữa. An Kê-đa có liên hệ chặt chẽ với các lực lượng ly khai Hồi giáo người Tre-xni-a, U-dơ-bê-ki-xtan, Trung Quốc và Tát-gi-ki-xtan. Khoảng một năm rưỡi qua, An Kê-đa đã coi mối liên hệ này như một thành tố chiến lược và bắt tay đào tạo các phần tử Hồi giáo chống đối người địa phương. Sau khi củng cố được chỗ đứng tại Bắc Áp-ga-ni-xtan, An Kê-đa đã quyết định mở rộng chiến trường sang Trung Á và Nga, nhằm tạo cơ sở vững chắc cho lực lượng nổi dậy.

Mấy năm qua, nỗ lực chống khủng bố của Nga tập trung chủ yếu vào hai biện pháp là vũ trang tiêu diệt để ngắt ngọn và vỗ về kinh tế để trị gốc. Tuy nhiên, do Nga đất rộng người thưa, nhất là ở khu vực Cáp-ca-dơ - nơi các thế lực ly khai đứng chân - cộng thêm địa hình phức tạp, nên biện pháp vũ trang tiêu diệt không đạt hiệu quả cao. Bên cạnh đó, mấy năm qua do ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế - tài chính thế giới, Nga khó có thể bỏ ra những khoản tiền lớn để trợ giúp những khu vực này, nên biện pháp vỗ về kinh tế đã bị ảnh hưởng. Chính một chuyên gia của Nga, ông Ni-cô-lai Pê-tơ-rốp (Nicolai Petrov), đã phải thừa nhận: Nga chưa giải quyết được vấn đề mất an ninh tại Cáp-ca-dơ, và những vụ bạo động vũ trang đang lan khắp Cáp-ca-dơ, đến tận Thủ đô Mát-xcơ-va, là bằng chứng cho thấy “chính sách an ninh bằng trấn áp của Nga đã thất bại”./.