"Sáng kiến mới": nỗ lực "vô vọng và nguy hiểm"

“Sáng kiến mới”: gia hạn thêm 90 ngày

Ngày 14-11-2010, Ngoại trưởng Mỹ Hi-la-ri Clin-tơn đưa ra “sáng kiến mới” nhằm tái hồi các cuộc đàm phán hoà bình giữa I-xra-en và Pa-le-xtin. Theo “sáng kiến mới” này, Mỹ yêu cầu I-xra-en gia hạn thêm thời gian 90 ngày ngừng xây dựng các khu định cư cho người Do Thái trên Bờ Tây sông Giooc-đan (không bao gồm Đông Giê-ru-xa-lem) và chỉ là tạm ngừng xây dựng những ngôi nhà mới và những công trình được khởi công từ ngày 26-9-2010 sau khi lệnh tạm ngừng xây dựng 10 tháng của Thủ tướng I-xra-en trước đó hết hiệu lực. Đổi lại, I-xra-en sẽ nhận được sự ủng hộ toàn diện của Mỹ tại các tổ chức quốc tế trong việc phong toả mọi nghị quyết đi ngược lại lợi ích của I-xra-en, trong đó có việc Mỹ nhận trách nhiệm sẽ phủ quyết bất cứ nghị quyết nào của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc không phù hợp lợi ích của I-xra-en. Cụ thể là, Mỹ sẽ phủ quyết nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc công nhận nhà nước Pa-le-xtin một khi phía Pa-le-xtin trình dự thảo nghị quyết này. Mỹ còn hứa với I-xra-en là sau đề nghị tạm ngừng lần này sẽ không đưa ra đề nghị tạm ngừng nào nữa. Ngoài ra, I-xra-en sẽ được Mỹ chuyển giao 20 chiếc máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm F-35 trị giá 3 tỉ USD.

Theo tin của báo “Haaretz” xuất bản ở I-xra-en, Thủ tướng I-xra-en Ben-nhia-min Ne-ta-nhia-hu sẽ nhóm họp nội các đề xem xét đề xuất của phía Mỹ và có nhiều khả năng là nội các của ông sẽ chấp nhận “sáng kiến mới” này với tỷ lệ 7 phiếu thuận (trong đó có 6 bộ trưởng và bản thân Thủ tướng), 6 phiếu phản đối và 2 phiếu trắng. Trong số những người ủng hộ có Phó Thủ tướng I-xra-en Đan Me-ri-đô –người gọi đề xuất của Mỹ là “hợp lý” và nhấn mạnh rằng, không thể đàm phán thành công với phía Pa-le-xtin mà lại không có chút nhượng bộ nào về lãnh thổ. Trả lời phỏng vấn báo “Haaretz”, ông Đan Me-ri-đô nói: “Nếu phải lựa chọn giữa phương án bị mất một ít lãnh thổ để có được nhà nước I-xra-en dân chủ, với phương án không chịu nhân nhượng nhưng nhà nước I-xra-en lại không được ai công nhận, thì tôi chọn phương án nhân nhượng”.

Còn trong số những người phản đối có thủ lĩnh của những người Do Thái định cư trên các vùng đất I-xra-en chiếm đóng của Pa-le-xtin. Họ đe doạ, nếu chính quyền Ten A-vip chấp nhận “sáng kiến mới” của Mỹ thì Bộ trưởng Bộ Ngoại giao I-xra-en A-vic-đô Li-bec-man và thủ lĩnh nhiều tổ chức nhỏ hơn của những người định cự sẽ rút khỏi liên minh cầm quyền của đảng “Ngôi nhà I-xra-en của chúng ta”. Trong trường hợp đó, ông Ben-nhia-min Ne-ta-nhia-hu sẽ phải thành lập chính phủ liên minh với đảng đối lập “Ca-đi-ma” do bà Xi-pi Lip-nhi đứng đầu và liên minh này phải đủ mạnh để vượt qua được sự phản đối của các thế lực cực hữu ở I-xra-en và thực hiện các bước đi kiên quyết để thiết lập nền hoà bình có sự nhân nhương với Pa-le-xtin.

Trong khi đó, phía Pa-le-xtin kịch liệt phản đối đề xuất của Mỹ. Trả lời phỏng vấn kênh truyền hình “Al Jazeera”, ông Xa-ip Ơ-rê-cat (Saeb Erekat), nhà đàm phán chủ chốt của Pa-le-xtin cho biết, lãnh đạo Pa-le-xtin phê phán đề xuất đó của Mỹ vì cho rằng, việc I-xra-en chỉ tạm ngừng mà không phải là hoàn toàn chấm dứt việc xây dựng các khu định cư cho người Do Thái trên các vùng đất chiếm đóng của người Pa-le-xtin là không thể chấp nhận được. Hơn nữa, đề xuất tạm ngừng đó không áp dụng đối với hoạt động của I-xra-en xây dựng các khu định cư cho người Do Thái ở đông Giê-ru-xa-lem - thủ đô tương lai của người Pa-le-xtin.

“Sáng kiến mới”: do đâu mà một bên ủng hộ, còn bên kia phản đối?

Về phía I-xra-en, trước đề xuất chỉ tạm ngừng xây dựng các khu định cư cho người Do Thái trong 90 ngày nhưng lại nhận được “phần thưởng” hậu hĩnh như thế thì khó có thể không chấp nhận “sáng kiến mới” này. Giới bình luận quân sự cho rằng, I-xra-en đã từng muốn mua những chiếc máy bay siêu hiện đại F-35 của Mỹ để sẵn sàng tiến hành chiến tranh với các nước láng giềng, trong đó, I-ran được liệt vào vị trí số 1 trong danh mục các “đối thủ tiềm tàng” bởi Tê-hê-ran đã từng không ít lần tuyên bố “xoá sổ” I-xra-en ra khỏi bản đồ thế giới.

Theo đánh giá của các chuyên gia quân sự, máy bay F-35 là đối thủ đáng sợ nhất đối với hệ thống tên lửa phòng không S-300 mà I-ran đã từng ký hợp đồng mua của Nga. Nếu I-xra-en có ý định tiến hành đòn tiến công chớp nhoáng nhằm vào I-ran, thì không thể thiếu loại máy bay này. Mặc dù hiện nay Nga đã ngừng chuyển giao tên lửa S-300 cho I-ran, nhưng vừa qua Tê-hê-ran tuyên bố họ đã chế tạo và thử nghiệm thành công một loại tên lửa phòng không có tính năng không thua kém S-300 của Nga. Nếu như vậy, việc Mỹ cam kết sẽ chuyển giao máy bay F-35 cho I-xra-en đã phần nào đáp ứng sự mong mỏi mấy lâu nay của Ten A-vip.

Còn Pa-le-xtin thì sao? Đối với Pa-le-xtin, thời hạn 90 ngày tạm ngừng xây dựng các khu định cư của người Do Thái trên các vùng đất mà I-xra-en chiếm đóng trái phép của họ không thể hứa hẹn bất cứ một điều gì tốt đẹp. Các quan chức Pa-le-xtin đánh giá đề xuất của Mỹ là một hành động “hối lộ” I-xra-en để Ten A-vip thực hiện các cam kết quốc tế do Mỹ đơn phương đề xuất và coi đó như là “thắng lợi ngoại giao” của Mỹ. Phía Pa-le-xtin còn lo ngại là đề xuất của Mỹ không bao gồm việc tạm ngừng xây dựng các khu định cư cho người Do Thái ở Giê-ru-xa-lem là nơi mà người Pa-le-xtin coi là thủ đô tương lai của họ. Vì thế, Pa-le-xtin coi đề xuất của Mỹ chỉ là “trò lừa bịp” và nguy hiểm.

Theo nhận xét của nhiều chuyên gia phân tích chính trị quốc tế, “sáng kiến mới” của Mỹ nhằm nối lại các cuộc đàm phán giữa I-xra-en và Pa-le-xtin chỉ là nỗ lực "vô vọng, thậm chí là nguy hiểm". Một mặt, đề xuất đó của Mỹ không phải là giải pháp căn bản và lâu dài để lập lại hoà hình ở Trung Đông. Mặt khác, nó khuyến kích I-xra-en một khi được trang bị hiện đại sẽ phát động chiến tranh nhằm vào I-ran. Thời gian gần đây, I-xra-en đã nhiều lần đề nghị Mỹ đưa ra tuyên bố đe doạ sử dụng giải pháp quân sự để giải quyết vấn đề hạt nhân của I-ran vì theo Ten A-víp, các giải pháp cấm vận, dù là cứng rắn, chỉ kéo dài thêm thời hạn I-ran làm chủ được công nghệ chế tạo vũ khí hạt nhân.

Vì thế, theo nhận định của nhiều chuyên gia nghiên cứu về Trung Đông, giải pháp căn bản cho cuộc xung đột giữa I-xra-en và Pa-le-xtin là, I-xra-en phải hoàn toàn chấm dứt hoạt động xây dựng các khu định cư trên các vùng lãnh thổ chiếm đóng của Pa-le-xtin; Mỹ công khai thể hiện rõ quan điểm không chấp nhận hiện trạng tình hình ở Trung Đông; còn “bộ tứ” gồm Liên hợp quốc, Liên minh châu Âu (EU), Nga và Mỹ thúc đẩy tiến trình hoà bình Trung Đông nhằm đưa ra một kế hoạch khung mà trong đó cả Pa-le-xtin và I-xra-en đều có sự nhân nhượng. Trong kế hoạch này sẽ phải xác định rõ khung pháp lý để giải quyết các vấn đề chủ yếu trong cuộc xung đột giữa Pa-le-xtin và I-xra-en, trong đó nguyên tắc chủ yếu là xây dựng nhà nước Pa-le-xtin có biên giới, bao gồm các vùng bị I-xra-en chiếm đóng ở bờ tây sông Giooc-đan, dải Ga-da và Đông Giê-ru-xa-lem; ổn định cuộc sống cho những người Pa-le-xtin tị nạn, cho phép họ quay trở lại các khu vực định cư trước đây và công nhận Giê-ru-xa-lem là thủ đô của hai nhà nước. Việc xây dựng hai nhà nước Pa-le-xtin và I-xra-en là mục đích cơ bản của tiến trình hoà bình Trung Đông và trong điều kiện hiện nay, hai bên phải có sự nhân nhượng nhất định.

Do đó, đề xuất vừa qua của Oa-sinh-tơn chỉ thể hiện một điều là, cũng như các chính quyền Mỹ trước đây, Chính quyền hiện nay của Tổng thống Ba-răc Ô-ba-ma vẫn không thể đơn phương đưa ra được giải pháp nhằm giải quyết một cách căn bản và lâu dài một cuộc xung đột cực kỳ phức tạp giữa I-xra-en và Pa-le-xtin liên quan tới rất nhiều bên và rất nhiều di sản của lịch sử. Để giải quyết vấn đề cực kỳ phức tạp này, chỉ có thể thông qua các nỗ lực và sáng kiến của cộng đồng thế giới, trước hết là các nước trong khu vực, và phải dựa trên cơ sở các nguyên tắc của luật pháp quốc tế hiện hành./.