Giá dầu tăng và nguy cơ suy thoái toàn cầu

TCCSĐT - Sự bất ổn chính trị ở Li-bi diễn biến phức tạp khiến giá dầu thế giới ngày càng lập nên những “đỉnh” mới. Trong cuộc họp của nhóm 20 nền kinh tế lớn nhất thế giới, ngày 19-2-2011 diễn ra tại Pa-ri, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đã đưa ra “kịch bản” tăng trưởng kinh tế thế giới năm nay là 4,4%, mức gần đủ để tạo ra số việc làm bù đắp cho số bị sa thải trong thời kỳ khủng hoảng 2008-2010. Nhưng, kịch bản tăng trưởng nói trên, dựa trên giả thuyết giá dầu khoảng 95 USD/thùng.

Chỉ sau đó mấy ngày (23-2), giá dầu ngọt nhẹ trên sàn Niu-Óc đã lên 98 USD/thùng, còn dầu Brent biển Bắc lập đỉnh 111 USD/thùng. Ngày 28-2, dầu ngọt nhẹ đẩy lên 98,6 USD, dầu Brent lập đỉnh mới 112 USD. Sang ngày 2-3, dầu ngọt nhẹ đã vượt ngưỡng 100 USD, mức cao nhất kể từ 30-9-2008; dầu Brent tăng mạnh hơn, đạt 115,65 USD/thùng, cao nhất kể từ 27-8-2008. Nhiều nhà phân tích dự báo: đây chưa phải là kỷ lục cuối cùng. Thủ tướng Nga V. Pu-tin nhận định: cơn bão giá dầu là một hiểm họa đối với sự tăng trưởng của nền kinh tế thế giới.

Chuyên gia kinh tế trưởng của Cơ quan Năng lượng quốc tế, ông Fa-ti Bi-rôn cho rằng: với mức giá này, Mỹ phải chi thêm 80 tỉ USD cho nhập khẩu dầu so với năm 2010. EU cũng phải bỏ ra thêm 7 tỉ USD. Tính trên phạm vi toàn cầu với mức tiêu thụ 86 triệu thùng/ngày, nếu giữ mức giá như hiện nay, sẽ tốn thêm ít nhất gần 300 tỉ USD cho khoản nhập dầu lửa.

Trong các nước nhập khẩu dầu, Mỹ là nước thiệt hại nhiều nhất. Theo một ước tính mới nhất, cứ mỗi 10 USD tăng thêm của giá dầu thô sẽ làm giảm 0,2% GDP nước này, giảm 1% chi tiêu của dân Mỹ và đẩy 120 nghìn người vào vòng thất nghiệp. Giáo sư kinh tế Giêm Ha-mi-tơn của Đại học Califonia cho rằng, mặc dù đó là gánh nặng lớn đối với ngân sách và chi tiêu người dân, nhưng với một nền kinh tế trị giá 15 nghìn tỉ USD thì vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Tuy nhiên, kinh tế trưởng Fa-ti Bi-rôn bác bỏ lập luận này khi phân tích, giá dầu tăng không chỉ đánh vào tiêu dùng hay chi phí sản xuất, mà quan trọng hơn, nó tước đi niềm tin của giới doanh nghiệp, đấy mới là bản chất đích thực của việc tăng giá dầu lửa.

Theo đánh giá của các chuyên gia trong ngành năng lượng, từ những năm 70 của thế kỷ XX đến nay, năm cuộc suy thoái toàn cầu (năm 1974, 1980, 1990, 2001, 2008) đều đến sau một đợt giá dầu tăng vọt. Trong đó, chỉ có mỗi đợt tăng giá dầu đột biến năm 2008 là do nhu cầu tăng đột ngột của các nước mới nổi, các đợt tăng giá dầu trước đó đều có nguyên nhân từ các biến cố chính trị - quân sự, như cuộc chiến tranh giữa I-xra-en và Ai Cập năm 1973; cách mạng I-ran năm 1979; chiến tranh vùng Vịnh 1990. Do đó, cuộc nội chiến hiện nay ở Li-bi được coi là có thể châm ngòi cho một đợt leo thang giá dầu.

Kể từ khi Tổng thống M. Ga-đa-phi chỉ thị cho các lực lượng trấn áp cuộc nổi dậy thì sản lượng khai thác dầu của nước này đã giảm đi gần một nửa. Phần lớn các công ty dầu đa quốc gia đã sơ tán khỏi Li-bi, như BP của Anh, Wintershall AG và Basf của Đức, Repsol của Tây Ban Nha, Total của Pháp, Eni của I-ta-li-a… Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại thượng viện Mỹ, Giôn Ke-ry thì lên tiếng kêu gọi các công ty dầu lửa của Mỹ và các nước dừng hoạt động ở Li-bi. Việc đóng cửa các mỏ dầu nói trên đưa mức sản lượng hao hụt tại Li-bi lên mức ít nhất 350 nghìn thùng/ngày, tương đương 22% tổng sản lượng và ngang với nhu cầu tiêu thụ dầu thô hàng ngày của Hy Lạp. Lãnh đạo các hãng dầu lửa cho biết, các vụ đóng cửa mỏ dầu còn tăng trong những ngày tới khi mà các nhà thầu phụ điều hành dầu mỏ ra đi. Ngành dầu lửa của Li-bi sẽ đứng trước nguy cơ bị tê liệt. Ông I-an Tay-lo, Giám đốc Hãng Giao dịch dầu lửa Vitol lớn nhất thế giới khẳng định: bất ổn tại phần lớn các nước ở Bắc Phi và Trung Đông như Ai Cập, Li-bi, Tuy-ni-di, Ô-man, Ba-ranh… hiện là rất lớn và khó lường. Điều đó hỗ trợ mạnh cho giá dầu leo thang.

Với việc Sau-di A-ra-bi-a, quốc gia có trữ lượng dầu lớn nhất thế giới rục rịch tăng sản lượng để bù đắp thiếu hụt từ Li-bi, giới phân tích đang hy vọng có thể sớm ổn định giá dầu trở lại. Bộ trưởng dầu mỏ Qua-ta, Mô-ha-met Sa-li An Sa-da cho biết: OPEC không để xảy ra tình trạng thiếu dầu do tình hình ở Li-bi. Trước đây, Sau-di A-ra-bi-a đã từng tăng sản lượng khi có các biến cố như chiến tranh vùng Vịnh năm 1990-1991, công nhân dầu mỏ Vê-nê-du-ê-la đình công năm 2002, hay khi Mỹ tấn công I-rắc năm 2003.

Để trấn an dư luận, Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) đã ra tuyên bố sẽ sử dụng tới lượng dự trữ dầu lửa chiến lược trong trường hợp cần thiết. Ông Nô-bu-ô Ta-na-ka, Giám đốc IEA khẳng định: “Chúng tôi đã nhất trí với OPEC là khi xảy ra gián đoạn nguồn cung dầu, OPEC sẽ tăng sản lượng. Nếu không đáp ứng, chúng tôi sẽ sử dụng tới dự trữ dầu chiến lược”.