Năm 2010: Những dấu mốc quan trọng của Ngoại giao Việt Nam

TCCSĐT - Năm 2010, công tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta đã được triển khai một cách chủ động, toàn diện, mang lại những kết quả quan trọng, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, tranh thủ các điều kiện quốc tế thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh quốc gia, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, nâng cao vị thế của Việt Nam ở khu vực và trên thế giới.

Ngoại giao chính trị đạt kết quả nổi bật, nhất là việc Việt Nam đảm nhiệm thành công cương vị Chủ tịch ASEAN 2010. Với chủ đề “Hướng tới Cộng đồng ASEAN: Từ Tầm nhìn tới Hành động”, Chúng ta đã chủ trì tổ chức thành công Hội nghị cấp cao 16, Đại hội đồng Liên nghị viện ASEAN (AIPA) 31, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao AMM 43, Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế ASEAN và các hoạt động liên quan của năm Chủ tịch. Cũng trong năm làm Chủ tịch ASEAN chúng ta đã có nhiều đóng góp quan trọng thúc đẩy xây dựng Cộng đồng ASEAN, kết nối ASEAN, củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong các cấu trúc khu vực, thúc đẩy hợp tác quốc phòng, an ninh trong ASEAN và giữa ASEAN với một số đối tác quan trọng. Trên cương vị Chủ tịch ASEAN, Việt Nam đã thúc đẩy việc thực hiện DOC và xử lý tốt một số vấn đề phức tạp như: biểu tình tại Thái Lan, tình hình Mi-an-ma, vụ chìm tàu Chơn-an..., vừa bảo đảm được các nguyên tắc “đồng thuận” và “không can thiệp vào công việc nội bộ” của ASEAN, vừa thể hiện sự chủ động và trách nhiệm của Việt Nam trong việc củng cố đoàn kết nội khối.

Các hoạt động ngoại giao đa phương cũng đã đóng góp tích cực và hiệu quả vào việc nâng cao vị thế và vai trò của Việt Nam trên trường quốc tế, đóng góp vào việc giải quyết các vấn đề toàn cầu như an ninh hạt nhân, phòng chống tội phạm, biến đổi khí hậu, phát triển bền vững, hợp tác sông Mê Công tại các diễn đàn quốc tế khác như Liên Hợp quốc, APEC và ASEM.

Ngoại giao kinh tế tiếp tục tập trung nâng cao chất lượng công tác nghiên cứu và tham mưu đóng góp vào quá trình xây dựng chủ trương, chính sách kinh tế đối ngoại của ta, như tham gia TPP, FTA với các nước. Các hoạt động xúc tiến kinh tế đối ngoại được đẩy mạnh theo hướng lồng ghép các nội dung kinh tế thực chất vào các chuyến thăm cấp cao; tổ chức thành công Diễn đàn Kinh tế Đông Á, các Hội nghị Bộ trưởng Mê-công – Mỹ và Mê-công – Nhật; chủ động đưa ra một số sáng kiến mới, tranh thủ được sự ủng hộ của Mỹ, Nhật với hợp tác tiểu vùng sông Mê-công, tham gia và đóng góp tích cực vào hội nghị G-20. Ngoại giao kinh tế đã chú trọng tới việc phối hợp giải quyết các tranh chấp thương mại, góp phần vận động EU bỏ thuế đối với xe đạp Việt Nam nhập vào châu Âu; bước đầu thực hiện tốt Chỉ thị của Ban Bí thư về tăng cường Ngoại giao kinh tế trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tạo cơ sở cho các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp triển khai mạnh mẽ và thuận lợi các hoạt động ngoại giao kinh tế trong thời gian tới.

Ngoại giao Văn hóa năm 2010 đã hỗ trợ tích cực và hiệu quả cho ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế và công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Bộ Ngoại giao đang phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng và hoàn thiện Chiến lược Ngoại giao Văn hóa đến năm 2020. Trong năm 2010, ta đã tranh thủ các sự kiện văn hóa lớn để tăng cường quảng bá văn hóa, du lịch và giới thiệu hình ảnh đất nước (trọng tâm là năm Chủ tịch ASEAN và Đại lễ 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội). Ngoại giao đã phối hợp tốt với các cơ quan chức năng vận động thành công UNESCO công nhận Hoàng thành Thăng long và nhiều di sản quý giá của Việt Nam là Di sản thế giới, đóng góp thiết thực vào Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội. Các hoạt động văn hóa đối ngoại đang từng bước được tiêu chuẩn hóa để áp dụng thống nhất cả trong và ngoài nước.

Công tác đối ngoại quốc phòng – an ninh được triển khai mạnh mẽ, phối hợp hiệu quả với ngoại giao chính trị, kinh tế, văn hóa. Có thể nói năm 2010 là năm rất thành công của đối ngoại quốc phòng và an ninh. Ta đã chủ động mở ra nhiều kênh nhằm thúc đẩy quan hệ quốc phòng - an ninh với các nước ASEAN cả về song phương và đa phương; đã tổ chức thành công các Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM), ADMM+8, Hội nghị Những người đứng đầu Cơ quan An ninh các nước ASEAN (MACOSA)... Hợp tác an ninh, quốc phòng giữa ta với các nước trong và ngoài khu vực không ngừng được mở rộng và từng bước đi vào chiều sâu cả về nội dung và hình thức, thể hiện chính sách quốc phòng độc lập, tự chủ, chính sách “ba không” của ta Không liên minh quân sự, không cho phép bất cứ nước nào đặt căn cứ quân sự trên lãnh thổ Việt Nam và không dựa vào nước này để chống nước kia. Trong quan hệ với các nước ở khu vực và trên thế giới. Sự hợp tác và phối hợp giữa Ngoại giao – Quốc phòng – An ninh ngày càng chặt chẽ, hiệu quả, góp phần giữ vững an ninh quốc gia, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ.

Công tác đối ngoại của Đảng năm 2010 được chủ động triển khai đồng bộ, hiệu quả. Quan hệ với Đảng Cộng sản Trung Quốc tiếp tục được tăng cường và củng cố. Hai bên đã thực hiện tốt các thỏa thuận cấp cao, góp phần thiết thực bảo đảm sự phát triển ổn định của quan hệ Việt – Trung, tổ chức thành công Hội thảo lý luận giữa hai Đảng lần thứ 6, các hoạt động trao đổi kinh nghiệm, giao lưu và hợp tác trong năm hữu nghị Việt – Trung. Đảng ta đặc biệt coi trọng coi trọng phát triển quan hệ hữu nghị truyền thống với Đảng Nhân dân Cách mạng Lào và Đảng Nhân dân Campuchia; triển khai có hiệu quả các thỏa thuận cấp cao bằng những biện pháp thiết thực. Trong năm 2010 Đảng ta cũng chủ động đưa ra nhiều biện pháp cụ thể, tạo bước phát triển mới trong quan hệ với Đảng Cộng sản Cu-ba và Đảng Lao động Triều Tiên. Đảng ta đã tích cực mở rộng hợp tác, trao đổi kinh nghiệm với các đảng cộng sản và công nhân, các đảng cánh tả, đảng cầm quyền, tham chính; cử nhiều đoàn do các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng dẫn đầu đi thăm các nước, đi dự Đại hội của các Đảng anh em; đón tiếp nhiều đoàn các cấp của chính đảng từ khắp nơi trên thế giới; đã ký thỏa thuận hợp tác với các Đảng nước Nga thống nhất, Đảng Lao động Mê-hi-cô. Đảng ta cũng tích cực tham gia và đóng góp có hiệu quả vào các diễn đàn đa phương chính đảng, các hội nghị, hội thảo, diễn đàn quốc tế do các chính đảng đăng cai tổ chức tại Mê-hi-cô, Bỉ, Nga, Trung Quốc…, góp phần củng cố tình đoàn kết, hợp tác giữa các đảng, tranh thủ sự ủng hộ quốc tế đối với sự nghiệp đổi mới của Việt Nam.

Công tác đối ngoại Quốc hội đạt nhiều kết quả quan trọng, trong đó nổi bật nhất là Quốc hội Việt Nam đã hoàn thành xuất sắc vai trò Chủ tịch AIPA và tổ chức thành công Đại hội đồng AIPA lần thứ 31, đánh dấu mốc trưởng thành mới của Ngoại giao Nghị viện Việt Nam, góp phần vào thành công chung của năm ASEAN 2010. Với Lào, Quốc hội ta tiếp tục triển khai các chương trình, dự án theo tinh thần Thỏa thuận hợp tác cấp cao, tiếp tục phát huy truyền thống gắn bó, đẩy mạnh giao lưu nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm… Đáng chú ý, Quốc hội Việt Nam đã chủ động tổ chức các hoạt động thiết thực như Hội nghị Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Việt Nam-Lào-Cam-pu-chia (7/2010), Hội thảo trao đổi kinh nghiệm lập pháp và giám sát giữa ba nước trong bối cảnh khủng hoảng tài chính (9/2010)… Quan hệ giữa Quốc hội Việt nam với Quốc hội/Nghị viện các nước ở khu vực và trên thế giới trong năm 2010 phát triển mạnh và rộng khắp, trong đó nổi bật là chuyến thăm Ấn Độ và In-đô-nê-xi-a, tham dự Hội nghị Tham vấn Nghị viện G-20 tại Ca-na-đa và thăm chính thức Cu-ba… của Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng. Quốc hội Việt Nam đã tham gia hầu hết các diễn đàn nghị viện khu vực và quốc tế như cuộc họp lần thứ 122 của Đại hội đồng Liên minh Nghị viện Thế giới (IPU), cuộc họp AIP-ASEAN, Diễn đàn Nghị viện Châu Á – Thái Binh Dương (APPF)… Các hoạt động đối ngoại của Quốc hội đã góp phần tăng cường tình đoàn kết, quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Quốc hội và nhân dân Việt Nam với Quốc hội và nhân dân các nước trên thế giới.

Công tác đối ngoại nhân dân được triển khai có chiều sâu, ý nghĩa chính trị cao và hiệu quả thiết thực. Các đoàn thể, tổ chức nhân dân ta đã triển khai nhiều hoạt động như Diễn đàn nhân dân Việt – Trung, Diễn đàn nhân dân Á-Âu 8, Liên hoan thanh niên Việt – Trung, Gặp gỡ hữu nghị và hợp tác nhân dân Việt Nam – Lào – Cam-pu-chia, Gặp gỡ bạn bè quốc tế đoàn kết, hữu nghị và hợp tác với Việt Nam nhân kỷ niệm 35 năm giải phóng miền Nam và 65 năm Quốc khánh, Diễn đàn Nhân dân ASEAN-6, Đại hội đồng Liên đoàn các tổ chức phụ nữ ASEAN, festival thanh niên ASEAN+3…; triển khai các hoạt động kỷ niệm năm tròn, năm chẵn thiết lập quan hệ ngoại giao; tham gia tích cực tại các cơ chế, diễn đàn đa phương như Diễn đàn thanh niên khu vực Tam giác phát triển Việt Nam – Lào – Campuchia…; đăng cai tổ chức tốt một số hoạt động lớn như Hội nghị Hội đồng Chủ tịch Liên hiệp Công đoàn thế giới, Đại hội đồng công đoàn ASEAN, Hội nghị Nữ giới Phật giáo thế giới lần thứ 11… Các tổ chức nhân dân cũng có nhiều đóng góp hiệu quả vào công tác đền ơn đáp nghĩa, đấu tranh trên lĩnh vực dân chủ, nhân quyền, tuyên truyền về Việt Nam, mở rộng bạn bè, đối tác quốc tế, bảo vệ chủ quyền biên giới, lãnh thổ, vận động đòi công lý cho các nạn nhân chất độc da cam/dioxin. Công tác quản lý hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài (NGOs) đi vào nề nếp, đạt kết quả tích cực. Giá trị viện trợ được giải ngân tăng hơn 7,4% so với cùng kỳ năm 2009 (đạt trên 138 triệu USD).

Công tác về người Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục được triển khai sâu rộng, thực chất. Bộ Ngoại giao đã tổng kết 6 năm triển khai Nghị quyết 36 của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài; đã và đang tiếp tục phối hợp rà soát những vướng mắc và đề xuất các biện pháp tháo gỡ khó khăn đối với kiều bào liên quan đến việc mua và sở hữu nhà tại Việt Nam, vấn đề quốc tịch… Công tác vận động và hỗ trợ cộng đồng có nhiều đổi mới tích cực; nhiều hoạt động được tổ chức cho kiều bào gắn với các sự kiện trọng đại của đất nước và hướng về Đại lễ 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội. Mặt khác, Bộ Ngoại giao cũng tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền cho kiều bào ta ở nước ngoài, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, đẩy mạnh việc triển khai Đề án chính sách, biện pháp thu hút chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài xây dựng đất nước giai đoạn 2010 - 2020, Đề án đẩy mạnh tiếng Việt cho người Việt Nam ở nước ngoài…; hoàn thiện cơ chế phối hợp với các cơ quan, ban, ngành trung ương và địa phương về công tác người Việt.

Công tác lãnh sự và bảo hộ công dân được đặc biệt coi trọng. Theo thống kê chưa đầy đủ, trong 9 tháng đầu năm 2010, cả nước đã có 134 tàu thuyền và 1.091 ngư dân Việt Nam bị lực lượng tuần tra các nước có biển liền kề với nước ta, bắt giữ. Bộ Ngoại giao đã chủ động phối hợp, liên hệ với cơ quan hữu quan ở trong và ngoài nước để xử lý kịp thời, yêu cầu các nhà đương cục đối xử nhân đạo với ngư dân ta, sớm thả người và tàu; kiên quyết phản đối việc bắt tàu và ngư dân trái phép, phản đối các hành động tịch thu tài sản, đối xử thô bạo với ngư dân. Trong số này có 35 tàu và 521 ngư dân đã được thả; 97 tàu và 570 ngư dân còn bị giam giữ. Công tác tìm kiếm cứu nạn trên biển được triển khai chủ động, tích cực, góp phần hạn chế tới mức thấp nhất thiệt hai do thiên tai gây ra, đặc biệt trong cơn bão Côn Sơn vừa qua. Công tác bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng của công dân, pháp nhân Việt Nam ở nước ngoài rất được coi trọng.

Công tác biên giới lãnh thổ: Về biên giới trên bộ, Việt Nam và Trung Quốc đã tổ chức Lễ công bố 3 văn kiện pháp lý về quản lý biên giới và cửa khẩu, góp phần tăng cường giao lưu kinh tế, văn hóa giữa hai nước và hạn chế tối đa các hoạt động vi phạm. Việt Nam và Lào đã thống nhất lấy năm 2010 là năm tăng tốc tăng dày và tôn tạo mốc giới, đã họp Nhóm chuyên viên liên hợp trao đổi giải quyết các vấn đề dân di cư tự do và sống chung không đăng ký kết hôn trong khu vực biên giới Việt – Lào. Công tác phân giới cắm mốc với Cam-pu-chia đã đạt một số tiến triển về nhận thức chung giữa hai nước, cũng như việc chuyển vẽ bản đồ, nghiệm thu hồ sơ... Về biên giới trên biển, ta và Trung Quốc nhất trí đẩy nhanh đàm phán tiến tới ký kết thỏa thuận những nguyên tắc cơ bản chỉ đạo giải quyết vấn đề trên biển (đã tiến hành được 3 vòng, dự kiến vòng 4 sẽ diễn ra vào cuối tháng 10/2010 tại Trung Quốc); sớm tổ chức đàm phán phân định vùng biển ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ. Trung Quốc vừa qua cũng đã tỏ thiện chí, dự kiến sẽ nối lại họp cấp chuyên viên về DOC giữa ASEAN và Trung Quốc thời gian tới tại Côn Minh.

Công tác thông tin, tuyên truyền đối ngoại đã phát huy được tính chủ động, phục vụ tốt các trọng tâm đối ngoại, nhất là các hoạt động lớn của năm ASEAN 2010, Hội thảo quốc tế Việt Nam – Châu Phi lần 2, dịp 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội và các ngày lễ lớn của đất nước. Kịp thời cung cấp thông tin cho báo chí quốc tế về tình hình và chính sách của Việt Nam, tích cực, kiên quyết trong đấu tranh dư luận bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và đấu tranh với các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch.

Công tác đấu tranh trong lĩnh vực dân chủ, nhân quyền, tôn giáo được triển khai chủ động, hiệu quả. Trong năm 2010 chúng ta duy trì tốt các kênh đối thoại với nhiều nước và tổ chức quốc tế, thường xuyên cung cấp thông tin về thành tựu của ta trong lĩnh vực này; tuyên truyền, phổ biến kiến thức về dân chủ, nhân quyền; tích cực đóng góp cho các hoạt động nhân quyền tại các diễn đàn khu vực và quốc tế như Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc, Cơ quan liên chính phủ về nhân quyền của ASEAN, qua đó đề cao thiện chí, sự cởi mở của Việt Nam, làm thất bại các âm mưu và hoạt động kích động, vu cáo của các lực lượng thù địch, chống đối.

Công tác ngoại vụ địa phương được coi trọng và đẩy mạnh. Hệ thống cơ quan ngoại vụ các tỉnh thành tiếp tục được củng cố cả về tổ chức bộ máy, nhân sự và hoạt động theo hướng ngày càng chính quy và chuyên nghiệp. Bộ Ngoại giao đang phối hợp với các cơ quan liên quan để hoàn thiện Đề án đào tạo cán bộ ngoại vụ; đã tổ chức hai Hội nghị giao ban công tác Ngoại vụ tại các khu vực để tăng cường phối hợp công tác; tiếp tục tăng cường công tác thông tin, hướng dẫn, hỗ trợ, giúp đỡ đào tạo cán bộ cho các cơ quan ngoại vụ. Sự phối hợp của các cơ quan ngoại vụ địa phương với các cơ quan đối ngoại của Trung ương được tăng cường một bước, chất lượng hoạt động ngày càng được nâng cao hơn trước, đóng góp thiết thực cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng và mở rộng hợp tác quốc tế của các địa phương.

Cơ chế thống nhất quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại trong năm 2010 tiếp tục được hoàn thiện. Công tác kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện đường lối, chủ trương đối ngoại của Đảng được triển khai đồng bộ, chất lượng ngày càng cao, góp phần tích cực vào thành tích chung của công tác đối ngoại 2010./.