Nhân tố Iran trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ

Minh Tâm

20:59, ngày 17-04-2012

TCCSĐT - Ngay từ đầu năm 2012, trong bối cảnh chịu sức ép ngày càng gia tăng nhưng Chính quyền Iran vẫn tỏ ra không hề nao núng và không khoan nhượng trước mọi cảnh báo của các nước phương Tây, không chấp nhận lùi bước trước các biện pháp trừng phạt của nước ngoài.

Năm 2012 cũng là năm diễn ra cuộc bầu cử tổng thống nước Mỹ. Vì vậy, vấn đề hạt nhân Iran và cách hành xử với quốc gia này như thế nào được dự báo là một nhân tố khá quan trọng trong cương lĩnh tranh cử của các ứng cử viên tổng thống. Thế nên, tương lai cũng như quan hệ giữa Mỹ và Iran trong năm nay sẽ còn gặp nhiều sóng gió.

Vì sao vấn đề Iran quan trọng trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ?

Kể từ năm 2009, Chính phủ Mỹ đã kiên trì theo đuổi một chính sách hai lộ trình nhằm thuyết phục ban lãnh đạo Iran từ bỏ những tham vọng về vũ khí hạt nhân của nước này bằng cách đưa ra một loạt biện pháp khuyến khích cả tích cực và tiêu cực. Đầu tiên, Chính quyền Mỹ đã đề nghị hàn gắn các mối quan hệ thông qua quá trình can dự. Khi Tehran khước từ các cuộc thương lượng này, Washington đã chuyển sang việc gây sức ép, để Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đưa ra một nghị quyết nghiêm khắc hồi tháng 6-2010 và những sáng kiến đa phương được thực thi nhằm áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Iran, buộc nước này phải thay đổi đường hướng và đồng ý bắt đầu các cuộc thương lượng nghiêm chỉnh. Nhưng điều đó đã không xảy ra. Thay vào đó, Iran một lần nữa đã bất chấp sự trừng phạt của Mỹ và cộng đồng quốc tế, từ chối xem xét bất cứ hạn chế nào đối với chương trình hạt nhân của mình.

Có thể thấy, về bản chất, đường hướng của Chính phủ Mỹ do Tổng thống B.Obama lãnh đạo đối với Iran là một dạng biến thể khác của chiến lược cơ bản dưới thời chính quyền cựu Tổng thống G.W.Bush đề ra. Đó là chính sách “cây gậy và củ cà rốt” kết hợp với các biện pháp khuyến khích hoặc làm nản lòng Iran, hoặc buộc nước này phải từ bỏ chương trình hạt nhân của mình. Nếu như chính quyền của cựu Tổng thống G.W.Bush dựa nhiều vào “cây gậy”, nhấn mạnh tới mối đe dọa của các biện pháp trừng phạt và thậm chí bằng cả vũ lực nếu Iran không tuân thủ thì ngược lại, chính quyền của Tổng thống B.Obama đã bắt đầu với một quyết tâm mạnh mẽ, chú trọng đến “củ cà rốt” nhiều hơn, khi hứa hẹn nối lại quan hệ thực sự với Iran, mà có thời điểm cả Trung Quốc và Nga cũng bị thuyết phục bởi sự chân thành của Washington. Mỹ chỉ quay lại chính sách cây gậy sau cuộc bầu cử tổng thống gây tranh cãi vào tháng 6-2009 tại Iran, khi chính quyền nước này đàn áp dã man Phong trào Xanh, một phong trào đối lập tại Iran.

Đến nay, có thể thấy chính sách hai lộ trình đã bộc lộ những hạn chế của nó và cuối cùng Mỹ không thể đạt được mục tiêu đã đề ra. Phải vật lộn với một loạt các vấn đề chính trị, kinh tế và xã hội cả ở trong và ngoài nước thì vấn đề Iran lại tiếp tục là nhân tố gây sóng gió trên chính trường Mỹ. Vấn đề Iran đang gây nhiều tranh cãi, là nguyên cớ quan trọng để các ứng cử viên Đảng Cộng hòa “tấn công” lại chính quyền và chính sách của Tổng thống B.Obama. Thậm chí, “chiến tranh Iran” là chủ đề được các ứng viên đảng Cộng hòa đem ra thách thức Tổng thống Obama trong cuộc đua tranh cử đang được tăng tốc ở Mỹ. Đáng chú ý, Cựu Thống đốc bang Massachusetts, Mitt Romney, nhân vật sáng giá của Đảng Cộng hòa đã đưa ra một cam kết rõ ràng rằng, nếu ông giành thắng lợi trong cuộc đua vào Nhà Trắng, ông sẽ “sử dụng lực lượng quân sự nếu cần thiết” và “Iran sẽ không thể có được vũ khí hạt nhân”. Vì vậy, cũng là dễ hiểu khi tại sao xu hướng chính sách của chính quyền của Tổng thống B.Obama ngày càng trở nên cứng rắn hơn đối với Iran.

Tuy nhiên, các nhà quan sát cho rằng, nguyên nhân sâu xa của việc nhấn mạnh vào vấn đề Iran trong suốt chiến dịch tranh cử tổng thống của các ứng cử viên Đảng Cộng hòa; cũng là chủ đề gây sức ép với Đảng Dân chủ buộc đảng này cũng phải có quan điểm cứng rắn, đó là một kế hoạch nhằm che giấu đi sự thiếu gắn kết nội bộ trong cả hai đảng. Điều này cũng cho thấy cả hai đảng dường như đang thiếu một chính sách, một giải pháp hiệu quả để giải quyết các vấn đề trong nước; buộc phải sử dụng đến vấn đề đối ngoại để thu hút lá phiếu cử tri, giảm tải sức ép đến từ các vấn đề đối nội.

Yếu tố Israel trong cuộc đối đầu Mỹ - Iran

Thời gian qua, chính quyền của Tổng thống B.Obama đang cố gắng bảo đảm với Israel rằng, Mỹ sẽ tấn công quân sự Iran nếu chương trình hạt nhân của Tehran vượt quá "vạch đỏ", đồng thời khuyên can Israel không nên hành động đơn phương. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Leon Panetta tuyên bố nếu Israel tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran, hành động đó có thể đẩy Trung Đông vào một cuộc đối đầu và xung đột mà sau đó chắc chắn Israel phải sử dụng các tên lửa đạn đạo. Nhà Trắng tái khẳng định với Israel rằng, Mỹ đã đề ra "vạch đỏ" riêng để sẵn sàng phát động cuộc tấn công quân sự chống Iran, do đó không cần Jerusalem hành động đơn phương. Tuyên bố của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Panetta cho thấy, Chính quyền của Tổng thống B.Obama đang cố gắng lèo lái Chính phủ của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu theo đường lối của Mỹ.

Do Đảng Cộng hòa lôi kéo các nhà tài trợ và cử tri Do Thái ở Mỹ ủng hộ đảng này trong cuộc bầu cử năm 2012 nên Tổng thống B.Obama đang đứng trước một thách thức nghiêm trọng là làm thế nào để Iran không thể sản xuất được một quả bom hạt nhân nào đồng thời kiềm chế Israel không phát động một cuộc tấn công đánh đòn phủ đầu chống Iran. Ngược lại, ý nghĩa cuộc tấn công Iran đem lại lợi ích lớn cho Israel và sự không tin tưởng Tổng thống Mỹ của người Israel tiếp tục là một nhân tố phức tạp, đã được thể hiện rõ trong bài diễn văn nhân lễ Giáng sinh 24-12-2011 của Bộ trưởng Các Vấn đề Chiến lược Israel Moshe Ya’alon tại thủ đô Jerusalem. Ông Moshe Ya’alon đã sử dụng tuyên bố của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ L.Panetta để khẳng định Mỹ không sẵn sàng phát động một cuộc tấn công quân sự chống Iran, điều đó phần nào cho thấy sự thiếu tin tưởng giữa hai bên.

Trên thực tế, việc mất lòng tin giữa các nhà lãnh đạo Israel và Mỹ về Iran đã căng thẳng âm ỉ trong mối quan hệ giữa hai nước từ năm 2009. Các mối quan hệ hiện nay giữa Israel và Mỹ chứa đựng sự ngờ vực mạnh mẽ trong giới lãnh đạo cao cấp hai nước, giữa Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Mỹ B.Obama. Giới lãnh đạo Israel không tin phương Tây có đủ ý chí và thực lực để ngăn chặn Iran trở thành quốc gia hạt nhân. Điều này có thể góp phần thêm vào quyết định tiến hành hành động quân sự chống Iran.

Các nỗ lực để hai nước đồng minh có chung quan điểm mới chỉ được thúc đẩy trong tháng 12-2011. Đầu năm 2012, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Ehud Barak đến thăm Washington để thảo luận các vấn đề Iran. Cũng thời gian này, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ phụ trách các vấn đề chính trị Wendy Sherman và Cố vấn kiểm soát vũ khí đặc biệt của Ngoại trưởng Hillary Clinton Robert Einhorn cũng có mặt tại Tel Aviv để trao đổi về vấn đề Iran. Về phần mình, Bộ trưởng Quốc phòng L.Panetta đã xem lại tuyên bố của ông về vấn đề hạt nhân của Iran và ông cho biết, Mỹ chuẩn bị sử dụng sức mạnh chống Iran nhằm ngăn chặn nước này sản xuất vũ khí hạt nhân. Các hoạt động ngoại giao mới đang thúc đẩy các cuộc trao đổi ý kiến giữa hai nước về các biện pháp, được gọi là "các vạch đỏ", nhằm biện minh cho một cuộc tấn công đánh đòn phủ đầu các cơ sở hạt nhân của Iran, nếu có.

Các quan chức cũ và hiện nay của Chính quyền Tổng thống B.Obama vẫn chỉ tuyên bố công khai rằng, tất cả các lựa chọn vẫn đặt trên bàn nhằm chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran. Một phần của lý do này là, khi bước vào Nhà Trắng bản thân ông B.Obama đã cam kết theo đuổi các cuộc đàm phán với Iran. Chỉ khi cách tiếp cận ngoại giao thất bại, Nhà Trắng mới phối hợp chặt chẽ với Israel bắt đầu tăng sức ép quốc tế và kinh tế đối với Iran. Tất cả các sáng kiến phá hoại ngầm như sử dụng loại virút Stuxnet tấn công và phá hoại các hệ thống máy tính ở cơ sở máy ly tâm Natanz của Iran tiếp tục được triển khai nhanh chóng. Mỹ dự kiến vi rút Stuxnet đã làm chậm hoạt động làm giàu hạt nhân của Iran gần một năm, mặc dù nhiều dự đoán trước đó của Mỹ cho rằng, thiệt hại mà virút này gây ra có thể kéo dài hơn nữa.

Gần đây, Bộ trưởng Quốc phòng L.Panetta cho biết, việc phát triển vũ khí hạt nhân của Iran đã chạm "vạch đỏ". Các cố vấn của Nhà Trắng cũng đã bắt đầu nhắc đến chủ đề này nhiều hơn trong các cuộc nói chuyện với các chuyên gia nước ngoài. Trong thông điệp liên bang đọc trước Quốc hội Mỹ ngày 25-1, Tổng thống B.Obama tuyên bố: "Mỹ quyết tâm ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân và tôi sẽ không loại trừ biện pháp nào nhằm thực hiện mục tiêu này". Ông B.Obama cho rằng, Iran đang ngày càng bị thế giới cô lập sau lời đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng hàng đầu thế giới. Tuy không loại trừ biện pháp quân sự nhưng ông vẫn đề cao một giải pháp hòa bình với Tehran trong bối cảnh quan hệ hai bên đang gặp nhiều sóng gió quanh vấn đề hạt nhân của Iran.

Rõ ràng, các cuộc tranh luận về vấn đề Iran trên chính trường Mỹ ngày một nóng hơn, điều này cũng đồng nghĩa với việc chính quyền của ông B.Obama sẽ chịu nhiều sức ép hơn. Kết quả là, nhiều khả năng chính quyền của Tổng thống B.Obama buộc phải có chính sách thù địch và thậm chí còn triệt để hơn so với các chính sách đã được thông qua bởi chính phủ của ông trong vài năm qua. Nói cách khác, trong cuộc đua để giành chiến thắng khi tái tranh cử, chính quyền của Tổng thống B.Obama cần chứng minh rằng, họ không hề yếu kém trong cuộc đối đầu với Iran./.