Chuyến thăm mở ra một chương mới trong quan hệ Nga – Anh

TCCSĐT - Ngày 16-2-2011, Bộ trưởng Ngoại giao Nga Xéc-gây La-vrốp kết thúc tốt đẹp chuyến thăm Anh trong 3 ngày nhằm cải thiện đáng kể quan hệ giữa hai nước. Kết quả chuyến thăm đã mở ra một chương mới hứa hẹn nhiều triển vọng tốt đẹp trong quan hệ không ít thăng trầm giữa hai đối thủ đã từng kình địch nhau thời “chiến tranh lạnh” và hiện nay vẫn còn mâu thuẫn trong một số vấn đề chưa thể hóa giải một sớm một chiều.

Ý muốn hợp tác luôn mâu thuẫn với những xung đột địa - chính trị

Xét về mặt lịch sử, quan hệ giữa Nga và Anh là một vấn đề rất phức tạp về địa - chính trị, trong đó ý muốn hợp tác luôn vấp phải mâu thuẫn và xung đột trong tổng thể quan hệ song phương và đa phương phụ thuộc lẫn nhau. Anh được coi là nơi khai sinh học thuyết địa - chính trị được dùng làm cơ sở cho chiến lược toàn cầu của cả Anh và Mỹ trong thời kỳ “chiến tranh lạnh”.

Sau khi Liên Xô tan rã, “chiến tranh lạnh” được coi là kết thúc, nhưng tư duy địa - chính trị trong chiến lược toàn cầu vẫn ảnh hưởng rất mạnh tới chính sách đối ngoại của Anh. Do đó, trong lĩnh vực chính trị, quan hệ Nga - Anh là cả một quá trình phức tạp, trong đó những giai đoạn băng giá đan xen với những động thái tích cực hướng tới sự xích lại gần nhau.

Ngay từ đầu năm 2000, Anh đã trở thành đối tác của Nga, còn Tổng thống Nga V.Pu-tin đã có quan hệ hữu nghị và thân thiết với Thủ tướng Anh Tô-ni Bơ-le. Tuy nhiên, cuộc đối thoại chính trị song phương bị cản trở bởi các cuộc xung đột khác nhau xuất phát từ định hướng đối ngoại của Anh quá gắn bó với Mỹ. Trên thực tế, thủ tướng Anh Tô-ni Bơ-le đã biến Vương quốc Anh thành một kiểu “tàu sân bay không bị đánh chìm” của Mỹ. Do ưu tiên phát triển quan hệ đối tác với Oa-sinh-tơn, Luân Đôn đã không mấy quan tâm tới việc xây dựng quan hệ với nhiều nước khác, trong đó có quan hệ với Mát-xcơ-va.

Kể từ khi Anh ủng hộ chiến dịch quân sự phiêu lưu của Mỹ ở I-rắc trong năm 2003, quan hệ giữa Nga và Anh luôn xảy ra nhiều va chạm, trong đó nổi lên các vụ xung đột liên quan đến các tỉ phú Nga và trùm khủng bố của Nga chạy sang cư trú chính trị ở Anh; vụ Chính phủ Anh cáo buộc cơ quan tình báo Nga trong năm 2006 tổ chức vụ sát hại cựu điệp viên của Nga Lít-vi-nen-cô chạy sang cứ trú ở Anh.

Năm 2007, Bộ trưởng Ngoại giao Anh đã trục xuất nhiều nhà ngoại giao Nga ra khỏi Anh và để đáp trả, Nga cũng đã trục xuất nhiều nhân viên của Đại sứ quán Anh tại Mát-xcơ-va. Gần đây nhất, trong quan hệ Nga - Anh xảy ra một vụ việc không mấy “thuận chiều mát mái”: nhà cầm quyền Nga đã trục xuất nhà báo Anh Lúc Hác-đinh do người này vi phạm quy tắc nghề nghiệp đối với các phóng viên nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ Nga. Mặc dù cuối cùng vấn đề này đã được giải quyết và nhà báo Lúc Hác-đinh đã được quay trở lại Nga và tiếp tục hoạt động nghề nghiệp nhưng nhiều người ở Anh vẫn coi vụ việc này là thêm một sự kiện nữa làm xấu đi quan hệ giữa hai nước.

Tuy nhiên, trong cuộc gặp giữa Bộ trưởng Ngoại giao Nga Xéc-gây La-vrốp với sinh viên của Trường kinh tế Luân Đôn, không một ai có nhận xét gì phê phán Nga. Nhân động thái này, Bộ trưởng Ngoại giao Anh Uy-li-am Ha-gơ khẳng định, điều đó chứng tỏ rằng, những mâu thuẫn và xung đột còn tồn đọng và chưa được hóa giải giữa Nga và Anh không thể cản trở ý muốn xây dựng quan hệ hợp tác cùng có lợi của hai bên.

Một chương mới trong quan hệ Nga - Anh

Trong buổi lễ khai trương Tuần lễ thương mại của Anh tại Trường kinh tế Luân Đôn, Bộ trưởng Ngoại giao Nga Xéc-gây La-vrốp nhấn mạnh rằng, hiện nay đã xuất hiện khả năng thực tế để mở ra một chương mới trong quan hệ giữa Nga và Anh. Còn Thủ tướng Anh Đa-vít Ca-mơ-run và Bộ trưởng Ngoại giao Anh Uy-li-am Ha-gơ bày tỏ ý muốn “cài đặt lại” quan hệ giữa Anh và Nga.

Trong quan hệ kinh tế giữa Nga và Anh, trong 20 năm gần đây các doanh nhân của Anh đã đầu tư khối lượng lớn vào nền kinh tế Nga, xây dựng các xí nghiệp hỗn hợp và phát triển các đề án song phương. Trên cơ sở đó, hiện nay cả Nga và Anh đều nhận thấy việc bình thường hóa quan hệ đem lại lợi ích cho cả hai nước. Chính phủ Anh hiện nay đã xem xét lại chính sách đối ngoại, từ định hướng đơn phương quan hệ với Mỹ chuyển dần sang hướng đa phương, trong đó hướng hợp tác với Nga chiếm vị trí đặc biệt và hợp tác kinh tế được coi là có tầm quan trọng hàng đầu.

Theo Bộ trưởng Ngoại giao Nga Xéc-gây La-vrốp, mối quan hệ lịch sử lâu đời giữa Nga và Anh chứng tỏ rằng lúc này đây đã không còn các nguyên nhân cản trở sự xích lại gần nhau giữa Mát-xcơ-va và Luân Đôn, cũng như khả năng phối hợp hoạt động giữa hai nước để xây dựng một châu Âu ổn định và thống nhất. Cuộc đối thoại chính trị giữa hai nước đang được xúc tiến và lần đầu tiên sau nhiều năm xuất hiện khả năng vượt qua di sản của “chiến tranh lạnh”. Trong đó, yếu tố kinh tế là chìa khóa để hai nước xích lại gần nhau.

Hiệp định về hợp tác và trao đổi cổ phiếu giữa hãng dầu mỏ lớn nhất của Nga “Rosneft” và hãng dầu mỏ lớn nhất của Anh “BP” được ký kết vào tháng 1-2010 đã tăng cường liên minh chiến lược giữa hai nước, mở ra những khả năng chưa từng có để củng cố sự hợp tác trong các lĩnh vực, mở ra khả năng mới để tiến hành các cuộc đối thoại và hợp tác song phương, trong đó có hợp tác khoa học - công nghệ và xây dựng những khả năng công nghiệp đổi mới. Bộ trưởng Ngoại giao Nga Xéc-gây La-vrốp khẳng định, sự hợp tác kinh tế giữa Nga và Anh có triển vọng tốt đẹp trong điều kiện Anh đã được lọt vào nhóm 5 đối tác đầu tư lớn nhất của Nga.

Cùng với các đối tác Anh, phía Nga đã xác định 6 hướng then chốt trong sự phát triển quan hệ thương mại giữa hai nước. Đó là, (1) tài chính; (2) công nghệ cao; (3) năng lượng và hiệu quả năng lượng; (4) hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa; (5) hợp tác trong việc sử dụng hạ tầng cơ sở đại hội thể dục thể thao quốc tế; (6) cải thiện môi trường kinh doanh. Một trong những bằng chứng về sự cải thiện quan hệ giữa hai nước là hiện đại hóa đường dây điện thoại trực tiếp giữa Điện Crem-li và Phố Đâu-ninh theo hiệp định đã được Bộ trưởng Ngoại giao hai nước Nga và Anh ký kết. Trước đây, chỉ có đường dây liên lạc trực tiếp giữa lãnh đạo cấp cao nhất của Nga với với Mỹ, còn hiện nay Nga lại có thêm đường dây với Anh dựa trên cơ sở hạ tầng công nghệ cao.

Ngoài lĩnh vực hợp tác kinh tế, Nga và Anh đang xem xét khả năng thiết lập chế độ miễn thị thực giữa Nga và Anh. Bộ trưởng Ngoại giao Nga Xéc-gây La-vrốp cho rằng, Nga và Anh có thể xây dựng chế độ miễn thị thực cho các công dân của cả hai nước. Còn Thủ tướng Anh Đa-vít Ca-mơ-run cũng đã từng tuyên bố về khả năng này. Cả Luân Đôn và Mát-xcơ-va đều rất quan tâm đến việc thiết lập chế độ miễn thị thực cho công dân của hai nước vì cả Nga và Anh đều không thuộc vào “vùng thị thực Shen-gen”. Những ai có thị thực Shen-gen mới được phép đi lại tự do trong các nước thuộc EU. Hiện nay do thiếu hiệp định song phương trong lĩnh vực này đã hạn chế các cuộc tiếp xúc mang tính nhân đạo và văn hóa giữa công dân của hai nước cũng như đại diện các tổ chức dân sự của Anh và Nga.

Như vậy, trong bối cảnh giữa Nga và Mỹ, giữa Nga và EU, giữa Nga và NATO đang “cài đặt lại” quan hệ, chuyến thăm Anh của Bộ trưởng Ngoại giao Nga Xéc-gây La-vrốp đã mở ra một chương mới trong quan hệ giữa hai quốc gia có tầm quan trọng đặc biệt đối với việc xây dựng một châu Âu an toàn, ổn định, hợp tác và phát triển lâu dài./.