Quảng Ninh phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo xanh, công nghệ cao

Sức bật từ một nghị quyết

Trong nhiều nhiệm kỳ qua, Quảng Ninh đã quyết tâm, kiên định mục tiêu chuyển đổi phương thức phát triển từ “nâu” sang “xanh”. Đẩy mạnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, cơ cấu lại công nghiệp theo hướng hiện đại và đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Ngay từ đầu nhiệm kỳ 2020 - 2025, Tỉnh ủy Quảng Ninh đã ban hành Nghị quyết số 01-NQ/TU ngày 16-11-2020 về phát triển nhanh, bền vững ngành công nghiệp chế biến, chế tạo giai đoạn 2020 - 2025, định hướng đến năm 2030. Đây là tiền đề quan trọng để tỉnh chú trọng thu hút doanh nghiệp, nhà đầu tư trong lĩnh vực này với hàm lượng công nghệ cao, hiện đại trong những năm qua. 

Nghị quyết số 01-NQ/TU ra đời trước bối cảnh ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của Quảng Ninh là một trong những ngành kinh tế quan trọng, đang từng bước khẳng định vai trò động lực trong phát triển kinh tế - xã hội; tốc độ tăng bình quân giai đoạn 2010 - 2020 đạt 12,5%/năm. Cơ cấu các ngành công nghiệp có sự chuyển dịch rõ nét, giá trị tăng thêm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng dần; tỷ trọng đóng góp vào GRDP toàn tỉnh tăng từ 6,7% năm 2010 lên 9,6% năm 2020. Đến năm 2020, quy mô ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 20.305 tỷ đồng, tăng gấp 5,5 lần so với năm 2010; số lượng doanh nghiệp chế biến, chế tạo tăng nhanh, bình quân tăng 11,2%/năm; toàn tỉnh có 841 doanh nghiệp (chiếm 81,8% tổng số doanh nghiệp toàn ngành công nghiệp), tăng 550 doanh nghiệp so với năm 2010. Số lao động trong ngành chế biến, chế tạo tăng từ 37.293 lao động năm 2010 lên 54.213 lao động năm 2020, góp phần tích cực thúc đẩy chuyển dịch lao động ở khu vực nông nghiệp, nông thôn. Tổng nguồn vốn đầu tư toàn ngành công nghiệp chế biến, chế tạo giai đoạn 2010 - 2019 đạt 68.997 tỷ đồng, chiếm 28,7% tổng vốn đầu tư ngành công nghiệp, chiếm 13,3% tổng vốn đầu tư xã hội toàn tỉnh.

Trong khi hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của tỉnh, nhất là hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại thúc đầy liên kết vùng và hợp tác quốc tế có bước phát triên đột phá, phát huy hiệu quả sau đầu tư; môi trường đầu tư kinh doanh, năng lực cạnh tranh cấp tỉnh không ngừng được cải thiện; niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và xã hội tăng lên, tạo ra động lực phát triển mới thu hút mạnh mẽ các nguồn lực và nhà đầu tư, dự án phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo.

Tuy nhiên, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của địa phương; đa số dự án có quy mô vốn nhỏ, số dự án có công nghệ tiên tiến, hàm lượng chất xám, giá trị gia tăng cao chiếm tỷ lệ còn ít, chưa phát triển đột phá công nghiệp sạch, công nghệ cao; hiệu quả sản xuất, kinh doanh của một số dự án đầu tư chưa cao, chưa có những doanh nghiệp công nghiệp lớn, thương hiệu mạnh tham gia sâu vào chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị trong nước cũng như toàn cầu.

Vì vậy, Nghị quyết số 01-NQ/TU đặt mục tiêu tổng quát cơ cấu lại khu vực công nghiệp, phát triển nhanh và bền vững công nghiệp chế biến, chế tạo ngày càng đóng vai trò động lực cho phát triển kinh tế - xã hội. Tạo ra bước đột phá trong phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo và thu hút đầu tư giá trị gia tăng của ngành công nghiệp chê biến, chế tạo; tăng nhanh tỷ trọng đóng góp của công nghiệp chế biến, chế tạo trong GRDP và thu ngân sách địa phương; thu hút lao động chất lượng cao, lao động kỹ năng tay nghề cao gắn với tăng quy mô, chất lượng dân số thông qua phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo.

Nghị quyết số 01-NQ/TU đề ra các nhiệm vụ và giải pháp là phát triển nhanh và bền vững các khu kinh tế, khu công nghiệp tạo động lực thúc đấy thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo. Huy động mọi nguồn lực tập trung hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đồng bộ, hiện đại, bảo đảm liên thông, tổng thể, đáp ứng yêu cầu phát triển ngành công nghiệp chế biến, chế tạo nhanh và bền vững. Tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và lao động có kỹ năng đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo gắn với tăng quy mô và chất lượng dân số. Đổi mới, nâng cao hiệu quả xúc tiến, hỗ trợ và thu hút đầu tư. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, thuận lợi phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo. Đẩy mạnh ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học - công nghệ; chú trọng liên kết vùng và hợp tác quốc tế phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo.

Có thể khẳng định, Nghị quyết 01-NQ/TU ra đời như một phần của lời giải cho bài toán phát triển công nghiệp theo hướng bền vững hơn, tăng nhanh quy mô và tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo, cùng với đó là phát triển hợp lý, bền vững ngành than, ngành nhiệt điện, đã tạo cú huých mạnh mẽ, thu hút các nhà đầu tư trong lĩnh vực này đến với Quảng Ninh.

Tạo đột phá phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo

Sự chỉ đạo quyết liệt và tham gia tích cực, có trách nhiệm của các sở, ban, ngành, người dân, doanh nghiệp, đã tạo những đột phá trong thực hiện Nghị quyết 01-NQ/TU. Giai đoạn 2021 – 2025, công nghiệp phát triển theo hướng bền vững hơn, tăng nhanh quy mô và tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo; phát triển hợp lý, bền vững ngành than, điện. Thu hút đầu tư FDI thế hệ mới, trọng điểm là các khu công nghiệp, khu kinh tế. Tốc độ tăng trưởng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo bình quân giai đoạn 2021 - 2025 ước đạt 23%/năm, là động lực tăng trưởng chính trong cả nhiệm kỳ. Tổng vốn thu hút FDI giai đoạn 2021 - 2025 ước đạt 9,77 tỷ USD, cao gấp 5,1 lần so với giai đoạn 2016 - 2020; trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo (chiếm trên 68,5%). Bước đầu hình thành chuỗi công nghiệp quy mô lớn, có khả năng cạnh tranh quốc tế như: dệt công nghệ cao, sản xuất ô tô, xe điện, cơ khí chế tạo, lắp ráp thiết bị điện, điện tử. Thu hút được một số nhà đầu tư, tập đoàn lớn, có năng lực, kinh nghiệm trong ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp điện tử, công nghệ sạch như Foxconn, TCL, Liteon, Jinko Solar...

Ngành than tiếp tục giữ vững vai trò là một trụ cột kinh tế của tỉnh, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Giai đoạn 2021 - 2025, tổng sản lượng than sạch ước đạt 219 triệu tấn, tăng 12,7% so với giai đoạn 2016 - 2020; tăng trưởng ngành khai khoáng ước bình quân tăng 4,47%/năm, chiếm tỷ trọng 19 - 20% GRDP, đóng góp khoảng 40% thu ngân sách nội địa. Sản lượng điện sản xuất cả giai đoạn ước đạt 176 tỷ KWh, chiếm khoảng 12-14% tổng sản lượng điện của cả nước, tăng trưởng ước bình quân tăng 2,61%/năm. Lĩnh vực xây dựng phát triển bền vững, giai đoạn 2021 - 2025 ước bình quân tăng 14,72%/ năm, đóng góp 6,1% GRDP của tỉnh. Quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác, sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường và khoáng sản phân tán nhỏ lẻ. Thông qua lộ trình chấm dứt khai thác để cải tạo phục hồi môi trường và đóng cửa mỏ, không gia hạn đối với các mỏ đá nằm dọc tuyến đường cao tốc, các tuyến quốc lộ, khu vực cảnh quan trên đất liền ven các vịnh và khu đô thị, du lịch trên địa bàn Hạ Long, Cẩm Phả, Vân Đồn.

Nhiều nhà máy sản xuất thiết bị công nghệ cao ra đời, trong tháng 8-2025, Quảng Ninh đã tổ chức khánh thành Nhà máy sản xuất loa, tai nghe và thiết bị điện tử thông minh do Công ty TNHH Kỹ thuật điện tử Tonly Việt Nam làm chủ đầu tư tại Khu công nghiệp Đông Mai. Nhà máy có tổng vốn đầu tư hơn 2.100 tỷ đồng trên diện tích 5ha. Công suất dự án là 19 triệu sản phẩm điện tử các loại/năm, gồm các loại loa, tai nghe; camera và linh kiện, phụ kiện; các sản phẩm điện tử dân dụng; thiết bị điều khiển thông minh và nhiều sản phẩm công nghệ cao khác. Dự án tạo việc làm cho hàng nghìn lao động, đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu, nguồn thu ngân sách và thúc đẩy sự phát triển ngành công nghiệp chế biến chế tạo của tỉnh.

Trước đó, Công ty TNHH Kỹ thuật điện tử Tonly Việt Nam đã có 2 dự án tại Quảng Ninh đang hoạt động, hằng năm sản xuất hàng triệu sản phẩm loa, tai nghe, thiết bị điện tử thông minh…. Trong năm 2024, các dự án có doanh thu đạt 620 triệu USD, giá trị xuất khẩu đạt trên 600 triệu USD, nộp ngân sách trên 88 tỷ đồng, giải quyết việc làm cho trên 6.000 lao động.

Tại Khu công nghiệp Việt Hưng, Tập đoàn Thành Công tổ chức khánh thành Dự án Nhà máy ô tô Thành Công Việt Hưng. Đây là nhà máy sản xuất ô tô Skoda đầu tiên tại Đông Nam Á, đánh dấu bước chuyển mới của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của tỉnh Quảng Ninh. Nhà máy là dự án trung tâm trong Tổ hợp Chuyên đề công nghiệp ô tô và phụ trợ Thành Công Việt Hưng có tổng quy mô 400ha, với số vốn 8.679 tỷ đồng do Tập đoàn Thành Công làm chủ đầu tư. Nhà máy được khởi công xây dựng vào đầu năm 2023. Sau hơn 2 năm triển khai, đến nay, Nhà máy chính thức hoàn thành và đi vào vận hành sản xuất, lắp ráp ô tô, với dây chuyền thiết bị được đầu tư để sản xuất, lắp ráp ô tô Skoda – thương hiệu ô tô lâu đời nhất của Cộng hòa Séc. Nhà máy có tổng diện tích 36,5ha; quy mô sản xuất, lắp ráp xe ô tô công suất 120.000 xe ô tô/năm. Toàn bộ quy trình sản xuất tại Nhà máy được kiểm soát chặt chẽ thông qua hệ thống quản lý dữ liệu thông minh, giúp tối ưu năng suất và đảm bảo chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế. Đến thời điểm hiện tại, Tập đoàn Thành Công đã đưa vào thị trường hơn 1.000 xe được sản xuất tại Nhà máy ô tô Thành Công Việt Hưng.

Sau khi Nhà máy ô tô Thành Công Việt Hưng đi vào vận hành thương mại, Tổ hợp Chuyên đề công nghiệp ô tô và phụ trợ Thành Công Việt Hưng tiếp tục thu hút các dự án đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất pin và động cơ; khu vực kho; khu vực R&D; khu phụ trợ; khu vực cảng; khu vực dịch vụ…

Với những chuyển biến tích cực từ doanh nghiệp, nhà đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP), 7 tháng đầu năm 2025, ngành công nghiệp Quảng Ninh tiếp tục bứt phá, giữ vai trò động lực chính trong tăng trưởng kinh tế. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 15,08% so với cùng kỳ, riêng ngành chế biến, chế tạo tăng gần 32%, trở thành trụ cột đóng góp lớn cho GRDP của tỉnh.

Có thể nói, các dự án thuộc lĩnh vực chế biến, chế tạo liên tiếp đi vào hoạt động là minh chứng rõ nét chủ trương trúng, đúng của Quảng Ninh, cùng với đó là môi trường đầu tư thuận lợi, thông thoáng, minh bạch và sự đồng hành tích cực của tỉnh kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp, nhà đầu tư. Đây chính là lực hút các nhà đầu tư và là động lực thúc đẩy ngành công nghiệp chế biến, chế tạo phát triển mạnh mẽ hơn nữa trong thời gian tới.

Trong giai đoạn tới, Quảng Ninh tiếp tục xác định rõ mục tiêu đẩy mạnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn, kinh tế số, kinh tế đô thị, xây dựng xã hội số. Cơ cấu lại công nghiệp theo hướng hiện đại, ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp mới nổi, công nghiệp chế biến, chế tạo xanh, sạch, công nghệ cao, năng lượng tái tạo, năng lượng mới.

Ưu tiên các ngành có tính nền tảng, mũi nhọn, có hàm lượng công nghệ cao và giá trị gia tăng lớn. Tạo đột phá trong thu hút có chọn lọc nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào các khu công nghiệp, khu kinh tế, ưu tiên các dự án có công nghệ tiên tiến, công nghệ mới, công nghệ cao, sạch, quản trị hiện đại, có quy mô lớn, giá trị gia tăng và sức lan tỏa cao; kết nối với chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu; tăng nhanh quy mô, tỷ trọng đóng góp của ngành công nghiệp chế biến chế tạo, tập trung vào công nghiệp bán dẫn, ô tô, thiết bị năng lượng tái tạo, công nghiệp đường sắt…, đưa lĩnh vực này trở thành một trụ cột chính trong phát triển kinh tế. Xây dựng Quảng Ninh trở thành một trong những trung tâm chế biến, chế tạo công nghệ cao. Đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ, hình thành các cụm liên kết ngành công nghiệp tại Khu kinh tế ven biển Quảng Yên, Đặc khu kinh tế thế hệ mới Vân Đồn, Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái và tăng cường hợp tác thu hút đầu tư, phát triển sản xuất giữa các khu.

Tập trung phát triển kinh tế chuyển dịch tích cực theo hướng bền vững hơn, tăng nhanh tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo. Mục tiêu đến năm 2030, tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo trong GRDP đạt trên 18%. Quảng Ninh cũng sẵn sàng tâm thế tạo quỹ đất sạch, mặt bằng sản xuất để thu hút các dự án đầu tư phát triển, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, phát triển khoa học công nghệ, dịch vụ./.