Đào tạo nghề lao động nông thôn ở đồng bằng sông Cửu Long: thiết thực, khả quan nhưng còn nhiều vướng mắc

TCCS - Chương trình Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020 theo Quyết định số 1956/QĐ-TTg, ngày 27-11-2009, của Thủ tướng Chính phủ có hiệu lực từ đầu năm 2010. Sau gần một năm thực hiện, nhiều địa phương ở các tỉnh phía Nam đang tích cực triển khai và bước đầu đã có những kết quả khả quan. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện đã nảy sinh không ít vướng mắc cần được tập trung tháo gỡ. Bước đầu ghi nhận thực tế ở ba tỉnh, thành phố thuộc vùng đồng bằng sông Cửu Long: Thành phố Cần Thơ và các tỉnh An Giang, Đồng Tháp.

Cần Thơ đã sẵn sàng

Với gần 60 cơ sở đào tạo nghề (cả trung tâm dạy nghề, trường trung cấp nghề và bậc cao đẳng, đại học) cùng đội ngũ giảng viên hơn 640 người, thành phố Cần Thơ được coi là một trung tâm thực sự mạnh cả về chất lượng lẫn số lượng đầu ra trong công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn của cả khu vực đồng bằng sông Cửu Long.

Trước khi có Quyết định số 1956/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, giai đoạn từ 2006 đến 2009, các cơ sở đào tạo nghề của thành phố Cần Thơ đã đào tạo được hơn 15.000 lao động với các bậc tay nghề phổ thông và trình độ đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp... Để đào tạo được đội ngũ lao động như vậy, chưa tính các nguồn của các cơ sở dân lập và xã hội hóa khác, chỉ riêng ngân sách nhà nước đã đầu tư hơn 20 tỉ đồng. Ước tính, trên 70% số lao động sau đào tạo tại đây đều đã tìm được việc làm và có thu nhập ổn định. Vì vậy, khi tiếp nhận chỉ thị và bắt tay xây dựng “Đề án đào tạo nghề lao động nông thôn giai đoạn từ nay đến 2020” theo Quyết định số 1956, thành phố được chọn làm điểm chỉ đạo cho cả khu vực đồng bằng song Cửu Long thực sự có nhiều điều kiện thuận lợi. Ông Tiêu Minh Dưỡng, Quyền Trưởng Phòng Quản lý đào tạo nghề (Sở Lao động - Thương binh và Xã hội thành phố) cho biết: “Về mặt thuận lợi, có thể nói trong suốt thời gian qua cả hệ thống chính trị của thành phố đều rất quan tâm và ưu tiên đúng mức cho công tác đào tạo nghề nói chung và cho đối tượng lao động nông thôn nói riêng. Đặc biệt là Thành ủy, Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố thường xuyên quan tâm, đôn đốc và kiểm tra công tác đào tạo nghề đối với hệ thống công lập và cả ngoài công lập... Từ đầu năm 2008, UBND thành phố đã triển khai “Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2020”, trong đó có các mục tiêu cơ bản và khá cụ thể về đào tạo nghề ...”. Hiện tại, thành phố Cần Thơ là đơn vị duy nhất cả nước đã tiến hành xong bước điều tra, khảo sát và đánh giá nhu cầu đào tạo nghề lao động nông thôn trên địa bàn, làm căn cứ xây dựng Đề án. Theo đó, đến năm 2020, thành phố sẽ phải cần một lực lượng lao động qua đào tạo ước tính từ 15.000 - 20.000 người/năm.

An Giang - những kết quả bước đầu

Năm 2010, Hội Nông dân tỉnh An Giang đang nỗ lực để đạt mục tiêu tư vấn học nghề cho khoảng 9.000 - 10.000 lượt lao động; đào tạo nghề 2.000 - 2.500 lao động là học sinh, sinh viên, hội viên, nông dân và đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời, giải quyết việc làm 1.000 - 1.500 lao động nông thôn.

Ông Nguyễn Trọng Thiện, Phó Giám đốc Trung tâm Dạy nghề và Giới thiệu việc làm nông dân An Giang cho biết: Nhiệm vụ trước hết của đơn vị là nâng cao năng lực, xác định thế mạnh, tư vấn học nghề và đào tạo nghề cho lao động là học sinh, sinh viên, hội viên và nông dân. Từng bước nâng cao tay nghề cho nông dân trong việc khai thác tiềm năng tại chỗ, góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động, để hòa nhập và chủ động với 4 “luật chơi” cực kỳ khó khăn của thị trường, đó là an toàn thực phẩm, chất lượng, số lượng và giá cả. Theo đó, Trung tâm tập trung xây dựng, biên soạn tài liệu, phiếu tư vấn nghề, phiếu điều tra đánh giá hiệu quả sau khi học nghề. Đồng thời, Trung tâm tổ chức bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng tuyên truyền, vận động đối với đội ngũ “tuyên truyền viên” là cán bộ Hội Nông dân các cấp về kỹ thuật sản xuất (giống và con giống), các biện pháp hạ giá thành sản phẩm, chế biến (nông, thủy sản), tiểu thủ công nghiệp, kiến thức về thị trường, quản trị doanh nghiệp... hướng dẫn cho hội viên, nông dân ứng dụng có hiệu quả vào thực tiễn sản xuất.

Đối tượng được chú trọng dạy nghề và giải quyết việc làm là học sinh, sinh viên con em hội viên, nông dân; hội viên, nông dân có nhu cầu chuyển đổi ngành nghề; lao động chưa có tay nghề và việc làm; hội viên, nông dân là đồng bào dân tộc Khơ-me ở 2 huyện Tri Tôn và Tịnh Biên. Theo đó, chương trình sẽ được triển khai rộng rãi đến 154 xã, phường, thị trấn của 11 huyện, thị xã và thành phố; trong đó, cấp xã chọn 2 điểm tư vấn, mỗi điểm từ 25 - 30 người. Điểm tư vấn sẽ là các Câu lạc bộ Nông dân, chi hội nông dân ấp hoặc nhà riêng của hội viên, nông dân tùy theo nhu cầu và tình hình thực tế. Dự kiến, tổng kinh phí dành riêng cho công tác tư vấn nghề khoảng 500 triệu đồng. Một trong các mục tiêu mà các ban, ngành, hội Nông dân các cấp của An Giang đang phấn đấu là đưa số lượng người được tư vấn nghề lên từ 9.000 - 10.000 lượt lao động. Qua đó, phát triển mới từ 3.000 - 5.000 hội viên, đào tạo tay nghề cho từ 2.000 - 2.500 lao động và giải quyết việc làm cho từ 1.000 - 1.500 lao động có việc làm tại chỗ, góp phần nâng cao thu nhập cho bản thân người lao động, gia đình và xã hội. Cũng trong năm 2010, Trung tâm Dạy nghề và Giới thiệu việc làm nông dân An Giang dự kiến sẽ tổ chức 74 lớp dạy nghề cho khoảng gần 2.000 hội viên, nông dân nghèo, được hỗ trợ chi phí. Hình thức tổ chức lưu động xuống tận tổ, chi hội, Câu lạc bộ Nông dân của các xã, thị trấn.

Đồng Tháp - điểm nhấn là công tác đào tạo

Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Đồng Tháp đang triển khai gấp rút Đề án Đào tạo nghề cho nông dân trong tỉnh, bắt đầu bằng việc nâng cao chất lượng các cơ sở đào tạo. Ngoài việc khánh thành công trình nâng cấp 3 trung tâm dạy nghề cấp huyện (huyện Cao Lãnh, Thanh Bình và Lấp Vò) thành Trường Trung cấp nghề với tổng mức đầu tư trên 330 tỉ đồng, quy mô phục vụ trên 3.600 lao động/ trường/ năm, hai trung tâm dạy nghề khác của tỉnh ở các huyện Châu Thành và Tân Hồng cũng sẽ được nâng cấp thành Trường Trung cấp nghề và đưa vào sử dụng vào đầu năm 2011, với tổng kinh phí 220 tỉ đồng, ước tính mỗi năm sẽ bổ sung “nguồn cung” cho tỉnh trên dưới 2.000 lao động. Ngoài ra, một doanh nghiệp trong tỉnh cũng vừa triển khai xây dựng trường Trung cấp nghề với tổng vốn đầu tư trên 100 tỉ đồng, có quy mô đào tạo khoảng 1.500 người/năm.

Ông Nguyễn Thành Thi, Trưởng Phòng Quản lý đào tạo nghề - Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Đồng Tháp khẳng định, một trong những thành công đáng ghi nhận của công tác đào tạo nghề của Đồng Tháp chính là đầu ra sau đào tạo luôn đạt trên 80%. Thời gian qua, đã ưu tiên cho những nghề thực sự có nhu cầu lớn và có sự ổn định, phù hợp với yêu cầu thực tiễn của các địa phương... Ngược lại, những cơ sở không chứng minh được đầu ra, không chủ động tạo được việc làm, không có ký hợp đồng bảo đảm việc làm và thu nhập cho học viên sau khi học giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp thì kiên quyết không cho mở lớp.

Còn nhiều vướng mắc!

Một trong những mục tiêu quan trọng của Chương trình là khuyến khích người dân thực hiện chủ trương “ly nông bất ly hương”, phấn đấu có ít nhất 80% số lao động sau khi đào tạo có việc làm ổn định. Nếu đạt được mục tiêu đó, thì đây quả là “cơ hội vàng” cho lao động nông thôn, đồng thời cũng là điều kiện thuận lợi để các địa phương chuyển dịch, tăng tốc trong phát triển kinh tế. Tuy nhiên, qua tìm hiểu thực tiễn của các địa phương trên cũng như của khu vực đồng bằng sông Cửu Long nói chung, cho thấy việc triển khai Quyết định số 1956/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ vẫn còn những bất cập, cần được tập trung tháo gỡ.

Trước hết, Quyết định số 1956 đã có hiệu lực gần một năm, nhưng vẫn thiếu các văn bản hướng dẫn từ các bộ, ngành Trung ương. Chẳng hạn, theo quy định cũ (Thông tư số 06 của Liên bộ Tài chính - Lao động - Thương binh và Xã hội), mỗi giảng viên tham gia đào tạo nghề sẽ được chi 300.000 đồng/tháng và không quá 1,5 triệu đồng/tháng. Theo quy định mới hiện nay, mỗi giảng viên sẽ được hưởng mức hỗ trợ từ 2 - 3,5 triệu đồng/khóa (tùy đối tượng đào tạo). Rõ ràng mức hỗ trợ mới là linh hoạt và hấp dẫn hơn, nhằm tạo điều kiện nâng cao chất lượng công tác đào tạo nghề. Tuy nhiên, Quyết định đã có hiệu lực thi hành từ đầu năm 2010, nhưng đến nay, các giảng viên ở địa phương vẫn chỉ nhận mức hỗ trợ cũ. Lý do: việc tính chế độ chi trả cho giảng viên theo Quyết định mới không được Sở Tài chính các tỉnh, thành này duyệt chi, vì không có thông tư hướng dẫn (!?).

Cũng qua tìm hiểu thực tiễn các địa phương trên, được biết, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội yêu cầu các địa phương xây dựng Đề án đào tạo nghề lao động nông thôn riêng của từng tỉnh, thành. Điều này sẽ mất rất nhiều thời gian và công sức cũng như cần sự tham gia của một đội ngũ lớn cán bộ, công chức. Cụ thể, để xây dựng đề án, các tỉnh phải triển khai điều tra, khảo sát nhu cầu đào tạo nghề, làm cơ sở thuê tư vấn viết đề án. Sau đó, đề án phải trình UBND cấp tỉnh để tổ chức Hội đồng xét, phê duyệt rồi ra quyết định ban hành. Các huyện, thị căn cứ đề án của tỉnh, xây dựng kế hoạch đào tạo nghề lao động nông thôn trên địa bàn mình và trình UBND cấp huyện, thị phê duyệt... Như vậy, chỉ riêng các bước thủ tục nói trên, các địa phương phải mất khoảng một năm nữa mới có thể triển khai được công tác này.

Những năm qua, mặc dù đã có nhiều cố gắng, song phải nhìn nhận một thực tế là công tác đào tạo nghề, tạo việc làm trên địa bàn các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long vẫn còn hạn chế. Đó là đầu vào các cơ sở dạy nghề còn thấp, quy mô nhỏ hẹp; cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên phục vụ dạy nghề thiếu. Bên cạnh đó là những khó khăn xuất phát từ chính bản thân những người cần đào tạo nghề. Từ trước tới nay, nông dân đã quen với cách sản xuất truyền thống, nên dù được cán bộ truyền đạt và hướng dẫn tận tình, nhưng sau khi học, rất nhiều bà con lại quay về với cách làm cũ hoặc vẫn duy trì thói quen ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước. Lao động nông thôn tham gia học nghề hầu hết tuổi cao, trình độ học vấn thấp, điều kiện giao thông đi lại khó khăn; cùng với tâm lý lo ngại sau khi đi học không tìm được việc làm, không có vốn... đã làm hạn chế đáng kể mục tiêu của chương trình cũng như sự tham gia tự giác, nhiệt tình của người có nhu cầu học tập. Đây cũng là khó khăn chung của nhiều địa phương trên cả nước trong quá trình triển khai Chương trình Đào tạo nghề cho lao động nông thôn.

Vì vậy, để Chương trình được triển khai nhanh và hiệu quả vào thực tiễn, các địa phương cần có kế hoạch và đẩy mạnh công tác tuyên truyền một cách sâu rộng và thường xuyên để người dân không chỉ hiểu, tin tưởng mà còn tính toán cụ thể để có thể chọn được ngành, nghề phù hợp.

Thời gian qua, giá cả thị trường nông sản - thực phẩm không ổn định, chi phí sản xuất các sản phẩm nông nghiệp, nhất là các sản phẩm nông nghiệp an toàn tăng cao, lại tốn nhiều thời gian chăm sóc hơn nên nông dân có phần đắn đo khi bắt tay triển khai nghề đã học. Do vậy, để công tác dạy nghề cho nông dân đạt hiệu quả, cần có sự phối hợp giữa các cấp, các ngành chức năng với chính quyền địa phương trong việc hỗ trợ, tìm thị trường tiêu thụ sản phẩm cho nông dân, cũng như sau khi được đào tạo nghề, cần quan tâm hỗ trợ cho nông dân vay vốn đầu tư vào sản xuất.

Chỉ khi người nông dân hiểu, tin tưởng và tự nguyện gắn bó với Chương trình, mới bảo đảm cho họ có thu nhập và đời sống ổn định từ nghề đã học./.