"Cú hích” cần thiết để Nga và Nhật Bản giải quyết tranh cãi về lãnh thổ?

TCCSĐT - Mối quan hệ giữa Nga và Nhật Bản đã thực sự "nổi sóng" sau chuyến thăm ngày 1-11 của Tổng thống Nga Đmi-tơ-ri Mét-vê-đép tới đảo Cu-na-si-ri (Kunashiri). Tuy nhiên, căng thẳng hiện nay giữa Nga và Nhật Bản sẽ nhanh chóng lắng dịu, bởi vì cả Mát-xcơ-va lẫn Tô-ky-ô đều không muốn mối quan hệ kinh tế giữa hai nước, vốn đang phát triển mạnh mẽ sẽ bị chựng lại, đặc biệt là trong bối cảnh sự phục hồi kinh tế toàn cầu sau khủng hoảng vẫn đang rất mong manh.

Đảo Cu-na-si-ri là một trong 4 hòn đảo nằm trong quần đảo đang có sự tranh chấp giữa Nga và Nhật Bản mà Nga gọi là Nam Cu-rin (Kurils), trong khi Nhật Bản gọi là Vùng lãnh thổ phía Bắc. Việc tranh chấp giữa Nga và Nhật Bản về chủ quyền quần đảo nói trên không phải bây giờ mới xảy ra, mà kéo dài suốt từ năm 1945 tới nay. Thế nhưng, chưa bao giờ vấn đề tranh chấp lãnh thổ giữa Nga và Nhật Bản lại căng thẳng như hiện nay.

Ngay sau chuyến thăm lần đầu tiên của một nguyên thủ quốc gia Nga tới đảo Cu-na-si-ri, lập tức Ngoại trưởng Nhật Bản Xây-gi Ma-ê-ha-ra (Seiji Maehara) đã triệu Đại sứ Nga tại Nhật Bản, ông Mi-kha-in Be-li (Mikhail Bely), đến để phản đối. Đáp lại, Ngoại trưởng Nga Xéc-gây Láp-rốp (Sergei Lavrov) tuyên bố phản ứng này của Nhật Bản là "không thể chấp nhận được".

Phát biểu trước Ủy ban ngân sách Hạ viện, Thủ tướng Na-ô-tô Can cũng đánh giá chuyến thăm của Tổng thống Nga là "rất đáng trách" trong khi Ngoại trưởng Nhật Bản cho rằng chuyến thăm đã làm tổn thương tình cảm của công chúng Nhật. Trong khi đó, Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Y-ô-si-tô Xên-gô-cư (Yoshito Sengoku) cho biết, Chính phủ nước này sẽ cân nhắc các hành động đáp trả thích hợp sau khi xem xét những hành động và thái độ của phía Nga. Sự căng thẳng ngoại giao giữa xứ sở bạch dương và hoa anh đào đã bị đẩy lên đỉnh điểm sau khi Chính phủ Nhật Bản, ngày 2-11, triệu hồi Đại sứ nước này tại Liên bang Nga, ông Ma-xa-ha-ru Cô-nô (Masahara Kono) về nước. Tuy nhiên, sau 5 ngày tính toán “được mất”, ngày 7-11 Tô-ky-ô đã cho phép ông M. Cô-nô quay trở lại Mát-xcơ-va làm việc.

Thực ra, vấn đề tranh cãi về lãnh thổ ảnh hưởng đến mối quan hệ song phương là điều mà lãnh đạo hai nước không hề mong muốn. “Sự nổi nóng” của Tô-ky-ô được giới phân tích lý giải là do Chính phủ của Thủ tướng Na-ô-tô Can (Naoto Kan) đang bị dư luận Nhật Bản chỉ trích gay gắt vì đã xử lý yếu kém trong vụ va chạm xảy ra hồi tháng 9 vừa qua giữa tàu đánh cá Trung Quốc và tàu tuần tra Nhật Bản trên vùng biển tranh chấp thuộc quần đảo mà phía Nhật Bản gọi là Xê-ca-cu (Senkaku), còn phía Trung Quốc gọi là Điếu Ngư. Theo kết quả cuộc thăm dò dư luận do báo Sakei và Fuji News Network tiến hành trong 2 ngày 30 và 31-10, tỷ lệ ủng hộ chính phủ của Thủ tướng N. Can đã giảm 12,1% so với cuộc thăm dò tháng trước, xuống còn 36,4%, mức thấp nhất kể từ khi được thành lập. Do vậy, để lấy lại niềm tin của người dân, chính phủ của Thủ tướng N. Can buộc phải làm căng với Mát-xcơ-va.

Trong khi đó, việc Tổng thống Đ.Mét-vê-đép quyết định thực hiện chuyến thăm đảo Cu-na-si-ri chỉ ít ngày trước khi lên đường sang Nhật Bản tham dự Hội nghị APEC được coi là một mũi tên nhắm tới hai đích. Một mặt, ông Đ.Mét-vê-đép khẳng định bản lĩnh của Tổng thống qua việc thực hiện lời hứa hồi tháng 9 là sẽ tới thăm các hòn đảo thuộc Nam Cu-rin vì "đây là một phần lãnh thổ rất quan trọng của Nga". Mặt khác, Mát-xcơ-va muốn gửi đến Tô-ky-ô một tín hiệu rõ ràng rằng, nếu không cùng hợp tác với Nga để khai thác tiềm năng vùng lãnh thổ tranh chấp này thì cũng không có hy vọng Nga sẽ trả lại toàn bộ cho phía Nhật Bản.

Trong bối cảnh quan hệ song phương vẫn tiếp tục căng thẳng, nhưng trong cuộc hội đàm ngày 13-11 giữa Thủ tướng Nhật Bản Na-ô-tô Can và Tổng thống Nga Đ.Mét-vê-đép bên lề Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) tại Y-ô-cô-ha-ma, Nhật Bản và Nga vẫn khẳng định tinh thần phát triển toàn diện quan hệ giữa hai nước trong các lĩnh vực kinh tế, nhân đạo và chính trị.

Tại cuộc hội đàm, hai bên tiếp tục khẳng định lập trường của mỗi nước về vấn đề chủ quyền tại quần đảo tranh chấp. Tổng thống Mét-vê-đép cho biết Mát-xcơ-va muốn đẩy mạnh các cuộc đối thoại giữa hai nước nhằm giải quyết các vấn đề tranh chấp. Ông Mét-vê-đép cho rằng “cuộc hội đàm hôm nay và các cuộc tiếp xúc khác giữa hai nước sẽ tạo lập nền tảng để đẩy mạnh các cuộc đối thoại giữa hai nước”. Tổng thống Mét-vê-đép cũng đặc biệt nhấn mạnh sự cần thiết phải hành động tích cực hơn trên trường quốc tế, trong đó có khu vực châu Á-Thái Bình Dương, nơi Nga và Nhật Bản có thể góp phần quan trọng vào việc giải quyết các vấn đề ở khu vực này.
Về phần mình, Thủ tướng Can cho biết, ông hy vọng cuộc hội đàm lần này sẽ mở ra một "cuộc đối thoại toàn diện trên cơ sở tin tưởng lẫn nhau”.

Một số nhà phân tích lạc quan cho rằng, có thể căng thẳng hiện nay lại là một “cú hích” cần thiết để Nga và Nhật Bản giải quyết được tranh cãi về lãnh thổ và ký hiệp ước hoà bình, vốn chưa được ký sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc. Nếu điều này xảy ra thì mối quan hệ hợp tác giữa Nga và Nhật Bản sẽ được nâng lên một tầm cao mới.

Cả Mát-xcơ-va và Tô-ky-ô đều hiểu rằng, nếu để những tranh cãi về lãnh thổ ảnh hưởng đến mối quan hệ kinh tế giữa hai nước, vốn đang phát triển mạnh mẽ, sẽ là điều tai hại cho cả hai bên. Nga là một thị trường rộng lớn, đầy tiềm năng, nên có sức hút khó cưỡng lại đối với một cường quốc kinh tế thiên về xuất khẩu như Nhật Bản. Điều này càng có ý nghĩa hơn trong bối cảnh hiện nay khi mà sự phục hồi kinh tế thế giới vẫn đang rất mong manh. Trong khi đó, Nga, nước có nền kinh tế quá phụ thuộc vào nguyên liệu thô, đang cần dòng vốn đầu tư, cùng các kỹ thuật công nghệ cao từ các nước phát triển để hiện đại hoá nền kinh tế. Về vấn đề này thì Nhật Bản là một đối tác mà Nga không thể bỏ qua. Do đó, những “cơn sóng” hiện nay trong mối quan hệ Nga và Nhật Bản, theo dư luận, sẽ lắng dịu dần./.