Nợ công hiện nay và trong trung hạn vẫn bảo đảm an ninh tài chính quốc gia

TCCSĐT - Một trong những vấn đề rất được quan tâm trong điều hành ngân sách nhà nước hiện nay ở nước ta là quản lý nợ công. Trước đây việc quản lý nợ công được chia cho rất nhiều cơ quan nhà nước quản lý, việc cấp bảo lãnh cho doanh nghiệp vay nợ nước ngoài cũng phân cho nhiều cơ quan. Chính vì vậy, số liệu không những không cập nhật mà còn không thống nhất. Từ ngày 1-1-2010, Luật Quản lý nợ công chính thức có hiệu lực đã tập trung công tác quản lý về Bộ Tài chính, cũng từ ngày này khái niệm nợ công chính thức được sử dụng thay cho khái niệm “nợ chính phủ”.

Theo Luật Quản lý nợ công: Bộ Tài chính phải công khai thông tin về nợ công, “bao gồm tổng số dư nợ, cơ cấu nợ trong nước, nợ nước ngoài của Chính phủ, nợ được Chính phủ bảo lãnh, nợ của chính quyền địa phương, số liệu vốn vay thực nhận và trả nợ hàng năm, các chỉ tiêu giám sát nợ chính phủ, nợ công, nợ nước ngoài của quốc gia”. Hiện Bộ Tài chính bước đầu đã có những thông tin công khai về nợ công trên website, tuy nhiên mới chỉ dừng lại ở các khoản nợ nước ngoài chứ chưa phải toàn bộ nợ công.

Nợ chính phủ thường được phân loại như sau: - Nợ trong nước (các khoản vay từ người cho vay trong nước) và nợ nước ngoài (các khoản vay từ người cho vay ngoài nước). - Nợ ngắn hạn (từ 1 năm trở xuống), nợ trung hạn (từ trên 1 năm đến 10 năm) và nợ dài hạn (trên 10 năm).

Theo quy định tại Chiến lược nợ đến năm 2010 và Quyết định số 211/2004/QĐ-TTg ngày 12-12-2004, phê duyệt định hướng phát triển tài chính Việt Nam đến năm 2010, chỉ tiêu giới hạn nợ đều dưới 50% GDP. Theo các báo cáo của Chính phủ về dư nợ chính phủ của Chính phủ và dư nợ nước ngoài của quốc gia tại các thời điểm khác nhau đều dưới mức 50% GDP. Cụ thể, Báo cáo đánh giá thực hiện Ngân sách nhà nước năm 2010 và dự toán ngân sách nhà nước năm 2011 của Chính phủ trình Quốc hội đưa ra con số ước tính: đến ngày 31-12-2010, dư nợ chính phủ bằng 44,5% GDP và dư nợ nước ngoài của quốc gia bằng 42,2%GDP.

Bộ trưởng Tài chính Vũ Văn Ninh cho rằng, để quản lý nợ an toàn, ngoài chỉ tiêu tổng số nợ chính phủ, nợ nước ngoài của quốc gia, nợ công so với GDP, cần phải xem xét các chỉ tiêu về trả nợ của Chính phủ. Theo báo cáo, trả nợ của Chính phủ năm 2009 chiếm 15,8% so với tổng số thu ngân sách nhà nước (giới hạn cảnh báo là 30% tổng số thu ngân sách nhà nước); nghĩa vụ trả nợ nước ngoài trung hạn của quốc gia năm 2009 ở mức 4,3% so với tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ (giới hạn cảnh báo là 25% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ); cơ cấu huy động vốn vay trong và ngoài nước đã có sự thay đổi theo hướng tỷ trọng nợ nước ngoài giảm và tỷ trọng nợ trong nước tăng lên. Tính đến cuối năm 2009, nợ nước ngoài của Chính phủ chiếm 63,8% tổng số dư nợ nước ngoài của quốc gia (năm 2005 là 78,7%) và nợ trong nước của Chính phủ chiếm 41% so với tổng dư nợ của Chính phủ (năm 2005 là 21,3%), trong đó chủ yếu là trái phiếu Chính phủ. Thực tế, đây cũng chính là xu hướng chuyển đổi cơ cấu vay nợ nước ngoài sang vay nợ trong nước của các nước đang phát triển, nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào nợ nước ngoài của quốc gia.

Cho đến nay, các khoản vay nước ngoài của Chính phủ phần lớn đều là các khoản vay dài hạn với lãi suất ưu đãi. Riêng vay ODA chiếm 75% tổng số nợ tính đến 31-12-2009, vay của Ngân hàng Thế giới (WB) có thời hạn 40 năm, trong đó có 10 năm ân hạn, mức lãi suất là 0,75%/ năm; vay của Ngân hàng châu Á (ADB) có thời hạn 30 năm, 10 năm ân hạn, lãi suất 1%/năm, vay của Nhật Bản có thời hạn 30 năm, 10 năm ân hạn, mức lãi suất từ 1-2%/năm. Mức lãi suất bình quân của các khoản vay trung, dài hạn nước ngoài của quốc gia tính đến 31-12-2009 là 3,3%/năm, trong đó lãi suất bình quân đối với các khoản vay thương mại nước ngoài của Chính phủ là 1,9%/năm và lãi suất bình quân đối với các khoản vay thương mại nước ngoài trung, dài hạn của các doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng là 6,8%/năm. Với thời hạn vay và mức lãi suất hiện tại không gây sức ép cho ngân sách nhà nước về nghĩa vụ trả lãi đến hạn.

Kỳ hạn vay bình quân gia quyền của các khoản vay Chính phủ (cả vay trong và ngoài nước) tính đến 31-12-2009 khoảng 11 năm. Trong đó, kỳ hạn vay nước ngoài bình quân khỏang 26,6 năm, vay trong nước bình quân là 4,9 năm; các khoản vay nước ngoài của doanh nghiệp và tổ chức tín dụng khoảng 7,2 năm.

Như vậy, theo Bộ trưởng, xét trên các khía cạnh mức dư nợ, cơ cấu nợ, nghĩa vụ trả nợ phát sinh và khả năng bố trí, thanh toán các khoản nợ hàng năm, thì mức dư nợ chính phủ và nợ công của nước ta hiện nay và trong trung hạn vẫn trong phạm vi được phê duyệt và bảo đảm an ninh tài chính quốc gia; các khoản nợ nước ngoài đến hạn đều được thanh toán đầy đủ, không có nợ xấu. Tuy nhiên, trong dài hạn sẽ cần phải cẩn trọng, tính kỹ khi cơ cấu nợ thay đổi, vay ưu đãi (ODA) giảm dần và vay thương mại tăng lên do Việt Nam đã thoát ra khỏi nhóm nước nghèo, trở thành nước có thu nhập trung bình và tiến đến nước công nghiệp theo hướng hiện đại.

Hiện nay, Chính phủ đang xây dựng Chiến lược nợ đến năm 2020-2030 trên nguyên tắc quản lý của Luật Quản lý nợ công, bảo đảm dư nợ hợp lý, sử dụng vay nợ hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh tài chính quốc gia./.