Những đóng góp quan trọng của Đối thoại Shangri-La đối với an ninh, chính trị khu vực và thế giới

Tiến trình Đối thoại Shangri-La sau hơn 20 năm thành lập

Bước vào thế kỷ XXI, khu vực châu Á - Thái Bình Dương phát triển nhanh và năng động, được coi là động lực tăng trưởng mới của thế giới, là trọng tâm địa - chính trị toàn cầu, có ý nghĩa chiến lược trong bàn cờ chính trị quốc tế, thu hút mối quan tâm của tất cả các cường quốc trên thế giới, nhưng cũng là nơi còn tồn tại những bất ổn về an ninh, như: tranh chấp lãnh thổ, rủi ro hạt nhân, cạnh tranh ảnh hưởng giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, cùng với các thách thức an ninh truyền thống, phi truyền thống diễn biến phức tạp. Trong khi đó, so với châu Âu, châu Á - Thái Bình Dương đang thiếu một cơ chế đối thoại giữa lãnh đạo quốc phòng cấp cao, dù là chính thức hay không chính thức. Trong bối cảnh đó, Đối thoại Shangri-La ra đời tạo ra một cơ chế hợp tác đa phương, bình đẳng về quốc phòng và an ninh, có đủ khả năng tìm kiếm các giải pháp thiết thực, toàn diện cho việc giải quyết các vấn đề liên quan đến quốc phòng, an ninh, những thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống của khu vực.

Mặc dù không có cơ chế ràng buộc các thành viên tham gia, song Đối thoại Shangri-La vẫn định hình và tuân theo một số nguyên tắc cơ bản cũng như mục tiêu chính nhằm thúc đẩy sự hợp tác và đối thoại về quốc phòng, an ninh trong khu vực và thế giới. Nguyên tắc của Đối thoại Shangri-La là tôn trọng sự đa dạng, thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin và tạo ra một môi trường cởi mở để các quốc gia có thể tự do thảo luận, chia sẻ quan điểm của mình về các vấn đề quốc phòng, an ninh, từ đó thúc đẩy sự hiểu biết và tìm kiếm các cơ hội hợp tác.

Kể từ lần đầu tiên được tổ chức tại Singapore vào năm 2002, cho đến nay, Đối thoại Shangri-La trở thành cơ chế đối thoại an ninh, quân sự cấp cao thường niên thảo luận về các vấn đề an ninh của châu Á. Trải qua 24 năm với 22 kỳ đối thoại được tổ chức⁽¹⁾, Đối thoại Shangri-La có sự phát triển vượt bậc về quy mô. Đối thoại Shangri-La lần thứ nhất có sự tham dự của 14 bộ trưởng quốc phòng và 160 đại biểu. Đến kỳ đối thoại lần thứ 22 diễn ra năm 2025, đã có tổng số 600 đại biểu tham dự, trong đó có 2 nguyên thủ quốc gia, 40 đại biểu cấp bộ trưởng đại diện cho 47 quốc gia trong và ngoài khu vực; đại diện của một số tổ chức quốc tế và khu vực như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Liên minh châu Âu (EU), Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và Hiệp ước Ngũ cường.

Điểm nổi bật tạo sức hút đặc biệt trong chương trình nghị sự của Đối thoại Shangri-La qua các năm là sự phản ánh rất rõ nét những biến động thời sự của tình hình khu vực châu Á - Thái Bình Dương và thế giới. Các chủ đề thảo luận chính thức được điều chỉnh linh hoạt qua từng năm để phù hợp với những thay đổi của tình hình quốc tế và khu vực. Đối thoại Shangri-La 22 (năm 2025) tập trung vào các chủ đề tham vọng mới của Hoa Kỳ đối với an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương; bảo đảm sự ổn định trong một thế giới cạnh tranh; quản lý rủi ro phổ biến vũ khí hạt nhân tại châu Á - Thái Bình Dương; những thách thức về không gian mạng, dưới biển và ngoài không gian; các liên kết an ninh xuyên khu vực; tăng cường hợp tác an ninh vì một khu vực châu Á - Thái Bình Dương ổn định. Bên cạnh đó, một số chủ đề liên tục được duy trì qua các năm như vai trò của Mỹ và các cường quốc châu Á trong an ninh khu vực, chống khủng bố, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD), an ninh biển và cấu trúc an ninh khu vực. Những năm gần đây, chủ đề thảo luận của Đối thoại Shangri-La có xu hướng được mở rộng ra cả những vấn đề ngoài khu vực châu Á, có tầm ảnh hưởng toàn cầu trên nhiều khía cạnh, như: an ninh truyền thống, xu hướng hiện đại hóa quân đội, an ninh năng lượng, an ninh lương thực.

Sự tham gia ngày càng đông đảo của nhiều quốc gia trong và ngoài khu vực châu Á - Thái Bình Dương dù tồn tại những khác biệt về thể chế chính trị, kinh tế, xã hội đã phản ánh mong muốn và thiện chí cùng thảo luận, đối thoại để tìm ra cách thức giải quyết mọi tranh chấp, bất đồng bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau. Do vậy, xuất phát điểm là kênh 2, Đối thoại Shangri-La hiện đã trở thành một diễn dàn kênh 1.5 không thể thiếu của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đối thoại Shangri-La đã cung cấp một diễn đàn quan trọng để các quốc gia trong và ngoài khu vực thảo luận về các thách thức an ninh chung, đưa ra các giải pháp và đề xuất chính sách nhằm thúc đẩy an ninh và hòa bình trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đóng góp cho hòa bình và phát triển của thế giới. Cùng với đó, đây cũng là diễn đàn để các nước lớn đưa ra các thông điệp, cam kết và điều chỉnh chính sách, chiến lược đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương, thúc đẩy hợp tác sâu rộng, trong khi các nước vừa và nhỏ đấu tranh bảo vệ, tìm kiếm lợi ích quốc gia của mình.

Đối thoại Shangri-La thúc đẩy hợp tác và chung tay giải quyết thách thức an ninh toàn cầu

Thúc đẩy đối thoại và hợp tác về an ninh khu vực và thế giới

Trong bối cảnh các nước ngày càng quan tâm tới những diễn biến địa - chính trị và an ninh tại châu Á - Thái Bình Dương, việc thảo luận trực tiếp giữa các nhân tố chủ chốt trong khu vực càng trở nên quan trọng. Đối thoại Shangri-La chính là diễn đàn đặc biệt tạo điều kiện cho các bộ trưởng quốc phòng, lãnh đạo cấp cao các nước cũng như các doanh nghiệp và các chuyên gia an ninh cùng nhau thảo luận, trao đổi quan điểm và tìm kiếm các cơ hội hợp tác trong lĩnh vực an ninh, từ các vấn đề cụ thể đến các vấn đề lớn hơn về ổn định khu vực. Bằng cách tạo ra một môi trường đối thoại cởi mở và chân thành, Đối thoại Shangri-La giúp xây dựng lòng tin, từ đó tạo ra cơ sở cho sự hợp tác trong tương lai giữa các quốc gia. Đối thoại Shangri-La không chỉ tập trung vào đối thoại giữa các quốc gia một cách song phương mà còn khuyến khích sự hợp tác đa phương trong giải quyết các thách thức an ninh toàn cầu.

Đối thoại Shangri-La năm 2023 đã tập trung thảo luận về các giải pháp duy trì hòa bình, ổn định và cân bằng chiến lược tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Hội nghị nhấn mạnh vai trò của đối thoại, hợp tác, thượng tôn luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc và xây dựng lòng tin chiến lược nhằm hạn chế nguy cơ xung đột, tránh những tính toán sai lầm có thể ảnh hưởng đến an ninh khu vực. Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cho rằng cần tiếp tục đề cao vai trò trung tâm của ASEAN trong việc định hình cấu trúc an ninh khu vực cởi mở, bao trùm và ổn định. Năm 2024, Đối thoại Shangri-La tiếp tục đóng vai trò quan trọng là một diễn đàn để thảo luận về các vấn đề an ninh đang diễn ra tại châu Á. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gay gắt, cùng với những diễn biến phức tạp tại Biển Đông, eo biển Đài Loan, xung đột Nga - Ukraine và tình hình Trung Đông, các nội dung thảo luận tại hội nghị tập trung vào quản trị rủi ro, xây dựng lòng tin và duy trì ổn định khu vực. Năm 2025, Đối thoại tập trung vào các chủ đề, như bảo đảm sự ổn định trong một thế giới cạnh tranh; quản lý rủi ro phổ biến vũ khí hạt nhân tại châu Á - Thái Bình Dương; những thách thức về không gian mạng, dưới biển và ngoài không gian; các liên kết an ninh xuyên khu vực; tăng cường hợp tác an ninh vì một khu vực châu Á - Thái Bình Dương ổn định…

Bằng cách tập trung vào việc thảo luận và tìm kiếm giải pháp, Đối thoại Shangri-La đã tạo ra một diễn đàn quan trọng để thúc đẩy đối thoại và hợp tác giữa các quốc gia. Qua mỗi kỳ Đối thoại Shangri-La, có thể thấy rõ sự tiến triển trong việc xây dựng một diễn đàn đa phương quan trọng để thảo luận về an ninh và chính trị ở châu Á. Các cuộc thảo luận và đề xuất trong các kỳ đối thoại góp phần thúc đẩy đối thoại và hiểu biết giữa các quốc gia trong khu vực, đồng thời tạo ra cơ hội để tìm kiếm giải pháp cho các thách thức chung.

Góp phần củng cố lòng tin và ổn định trong khu vực và trên thế giới

Là một diễn đàn cởi mở và công bằng, Đối thoại Shangri-La cung cấp một nền tảng cho các quốc gia trao đổi quan điểm, thúc đẩy sự hiểu biết, hợp tác và tìm kiếm những điểm chung trong giải quyết các vấn đề an ninh phức tạp. Việc các nhà lãnh đạo và quan chức quốc phòng từ nhiều nước tham gia vào các buổi thảo luận và gặp gỡ song phương, đa phương tại Đối thoại Shangri-La giúp tăng cường lòng tin và hiểu biết giữa các quốc gia, từ đó tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự ổn định và hòa bình. Bên cạnh đó, việc thảo luận và đối thoại về các vấn đề an ninh khu vực, quốc tế tại Đối thoại Shangri-La cũng giúp xây dựng mạng lưới quan hệ và hợp tác an ninh toàn cầu, góp phần tạo ra một thế giới ổn định và an toàn hơn.

Tại Đối thoại Shangri-La 22 (năm 2025), Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã có bài phát biểu quan trọng với chủ đề: “Bảo đảm sự ổn định trong một thế giới cạnh tranh”. Bài phát biểu thể hiện rõ quan điểm nhất quán của Việt Nam trong việc đề cao hòa bình, hợp tác và đối thoại nhằm duy trì ổn định khu vực và thế giới. Đồng thời, khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, chính sách quốc phòng “bốn không”, cũng như vai trò trách nhiệm trong ASEAN và cộng đồng quốc tế nhằm góp phần duy trì hòa bình, ổn định và phát triển bền vững cho khu vực và thế giới của Việt Nam.

Tạo ra diễn đàn cho các quốc gia thể hiện quan điểm và cam kết về an ninh khu vực và thế giới

Đối thoại Shangri-La đã tạo điều kiện cho các quốc gia trong khu vực và quốc tế trao đổi quan điểm, thảo luận các vấn đề an ninh và đề xuất giải pháp, qua đó thúc đẩy hợp tác và định hình chiến lược an ninh cho khu vực và thế giới. Những cuộc thảo luận tại Đối thoại Shangri-La đã tạo cơ hội cho các quốc gia thể hiện quan điểm và đưa ra các cam kết về các vấn đề an ninh, như: chống khủng bố, quản lý nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân, biến đổi khí hậu, an ninh hàng hải khu vực.

Minh chứng là, khi mâu thuẫn, xung đột và cạnh tranh chiến lược ở khu vực diễn ra gay gắt, các quốc gia tăng cường tiềm lực quốc phòng, tiềm ẩn nguy cơ chạy đua vũ trang. Tham dự Đối thoại Shangri-La 19 (năm 2022), Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã khẳng định, quốc phòng của Việt Nam là nền quốc phòng toàn dân, mang tính chất hòa bình, tự vệ; Việt Nam cam kết tăng cường khả năng quốc phòng bằng nội lực và không tham gia vào các liên minh quân sự hoặc liên kết chống lại một quốc gia khác; Việt Nam không cho phép nước ngoài đặt căn cứ quân sự trên lãnh thổ của mình hoặc sử dụng lãnh thổ của Việt Nam để chống lại nước khác. Đại tướng Phan Văn Giang cũng nhấn mạnh việc tạo ra một môi trường hợp tác quốc phòng, tôn trọng độc lập, chủ quyền và hợp tác vì lợi ích chung, phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế.

Tại Đối thoại Shangri-La 20 (năm 2023), Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc đã làm rõ “Sáng kiến an ninh mới của Trung Quốc”, trong đó đề cao tầm nhìn về an ninh chung, toàn diện, hợp tác và bền vững; ủng hộ một lộ trình mới cho an ninh và đối thoại thay vì đối đầu, hợp tác thay vì liên minh và trên cơ sở đôi bên cùng có lợi; đồng thời, khẳng định Trung Quốc sẵn sàng cùng các bên tăng cường hợp tác an ninh khu vực cởi mở, minh bạch và bình đẳng, cùng xây dựng một tương lai tốt đẹp cho an ninh khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Chung tay hóa giải các nguy cơ xung đột, bảo đảm một khu vực tự cường, ổn định

Là diễn đàn thường niên quan trọng hàng đầu thảo luận về các thách thức an ninh đang nổi lên trong khu vực, đại diện các quốc gia tham dự Đối thoại Shangri-La có thể bày tỏ thẳng thắn quan điểm của mình về các vấn đề an ninh mà các bên cùng quan tâm. Qua đó, các bên liên quan đưa ra những đánh giá, định hình chiến lược quốc phòng với mục tiêu hướng tới là giải quyết các thách thức an ninh và mâu thuẫn bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế. Thông qua đối thoại, nhiều đề xuất được đưa ra nhằm thúc đẩy các sáng kiến về những vấn đề an ninh quan trọng, trong đó có an ninh hàng hải ở Eo biển Malacca, trao đổi về cấu trúc an ninh khu vực, hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa, kiểm soát xung đột, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế... Nhiều sáng kiến đã được các nước đưa ra trong các kỳ Đối thoại Shangri-La.

Tại Đối thoại Shangri-La 19 (năm 2022), Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida đưa ra Tầm nhìn Kishida về hòa bình cũng như thúc đẩy vai trò ngoại giao và an ninh của Nhật Bản thông qua 5 trụ cột, bao gồm: duy trì và củng cố trật tự quốc tế tự do và rộng mở dựa trên các quy tắc, tăng cường về an ninh, thúc đẩy các nỗ lực thực tế hướng tới một thế giới không có vũ khí hạt nhân, tăng cường chức năng của Liên hợp quốc và tăng cường hợp tác quốc tế trong những lĩnh vực chính sách mới như an ninh kinh tế.

Trong bối cảnh châu Á - Thái Bình Dương có tồn tại và xuất hiện nhiều bất ổn, việc các nước trong khu vực công bố, minh bạch hóa chính sách an ninh và đưa ra các quan điểm cũng như các sáng kiến mới nhằm tạo lập một cơ chế hợp tác giữa các quốc gia trong khu vực trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, không sử dụng vũ lực và giải quyết các tranh chấp bằng giải pháp hòa bình là thực sự cần thiết. Điều này không những làm giảm nguy cơ xung đột mà còn góp phần quan trọng trong việc duy trì hòa bình, ổn định khu vực và thế giới.

Triển vọng Đối thoại Shangri-La thời gian tới

Bước sang thập niên thứ ba của thế kỷ XXI, hòa bình, hợp tác vẫn là xu thế chủ đạo, song tình hình thế giới, khu vực tiềm ẩn nhiều nhân tố bất ổn. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, nhất là cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc diễn ra ngày càng gay gắt, phức tạp, tác động đến hòa bình, ổn định và quan hệ quốc tế của nhiều nước. Tranh chấp lãnh thổ, nhất là tranh chấp biển, đảo tại Biển Đông và biển Hoa Đông tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định khu vực, ảnh hưởng tới việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh và an toàn hàng hải, đe dọa lợi ích chung của các nước trong và ngoài khu vực. Tình hình nội bộ nhiều nước diễn biến phức tạp, nhân tố chủ nghĩa dân tộc nổi lên tác động đến quyết sách đối nội và đối ngoại của nhiều nước. Các vấn đề an ninh truyền thống và phi truyền thống trở nên gay gắt hơn trong khi khu vực vẫn chưa có cơ chế hữu hiệu để đối phó với các nguy cơ này.

Trong bối cảnh thế giới và khu vực đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ thách thức lớn về chính trị - an ninh, đặc biệt là những hệ lụy của đại dịch COVID-19 và xung đột quân sự Nga - Ukraine, xung đột Mỹ, Israel - Iran, các quốc gia châu Á - Thái Bình Dương nói riêng và thế giới nói chung rất cần những diễn đàn đủ tin cậy để tiến hành đối thoại, tìm ra hướng giải quyết phù hợp đối với những vấn đề an ninh cấp bách mà các bên cùng quan tâm. Hòa bình không dựa trên các phương thức quân sự và răn đe quân sự, mà theo đuổi an ninh bằng cách tiếp cận hòa bình như đối thoại và xây dựng lòng tin, tôn trọng lợi ích của nhau, giải quyết hòa bình các xung đột vẫn là xu hướng chung trong quan hệ quốc tế. Vì vậy, Đối thoại Shangri-La sẽ tiếp tục là diễn đàn quan trọng, nơi các quốc gia trong và ngoài khu vực châu Á - Thái Bình Dương duy trì đối thoại, thảo luận, minh bạch chính sách, xây dựng lòng tin để hóa giải các thách thức an ninh và chính trị ở khu vực, hiện thực hóa và làm phong phú hơn các mục tiêu ban đầu khi cơ chế này ra đời. Tại các kỳ diễn đàn Đối thoại Shangri-La gần đây, bắt đầu xuất hiện những mong muốn từ đối thoại, trao đổi sang hợp tác thực tế, đây cũng chính là mong muốn mà các bên tham gia hướng tới và là vấn đề mà Đối thoại Shangri-La trong quá trình phát triển có thể sẽ phải tìm cách giải quyết, để cơ chế này không chỉ đơn thuần là diễn đàn trao đổi mà còn là nơi để những đối thoại có giá trị thực tế, góp phần giảm bớt các nguy cơ bất ổn an ninh, đối phó với những rủi ro không thể lường trước.

Những chuyển động của tình hình thế giới và bối cảnh an ninh khu vực châu Á - Thái Bình Dương là những vấn đề lớn đặt ra và sẽ có tác động, chi phối đáng kể đến chương trình nghị sự của Đối thoại Shangri-La trong thời gian tới. Xu hướng của Đối thoại Shangri-La trong tương lai sẽ tiếp tục phát triển với những triển vọng tích cực. Đối thoại sẽ tiếp tục là nơi quan trọng để các quốc gia trong khu vực có thể thảo luận và chung tay giải quyết các vấn đề an ninh và chính trị quan trọng. Đặc biệt, các vấn đề liên quan đến Biển Đông, Triều Tiên, chống khủng bố, an ninh mạng có thể sẽ tiếp tục được đặt ra và thảo luận tại Đối thoại Shangri-La. Ngoài ra, Đối thoại Shangri-La tiếp tục tăng cường sự hiểu biết và quan tâm đến ASEAN. Điều này có thể góp phần thúc đẩy các mối quan hệ đối tác và đầu tư trong khu vực. Cùng với đó, sự gia tăng các thách thức an ninh và chính trị trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương cũng sẽ thúc đẩy sự quan tâm và sự tham gia của các quốc gia, các nhà lãnh đạo trong các cuộc hội nghị tương tự như Đối thoại Shangri-La. Tuy nhiên, với sự gia tăng của các thách thức an ninh và chính trị trong khu vực, sự cạnh tranh tại Đối thoại Shangri-La cũng có thể sẽ gia tăng. Các quốc gia có thể sử dụng Đối thoại Shangri-La để thể hiện quan điểm và tầm quan trọng của họ trong khu vực. Một số quốc gia có thể sử dụng Đối thoại Shangri-La như một nơi để công bố chính sách và giới thiệu các kế hoạch quân sự mới, trong khi các quốc gia khác có thể sử dụng diễn đàn này để thảo luận và giải quyết các vấn đề an ninh, chính trị quan trọng. Sự cạnh tranh có thể tăng lên khi các quốc gia cố gắng giành quyền kiểm soát vùng biển, tài nguyên và địa lý chiến lược trong khu vực. Điều này có thể gây ra những căng thẳng và mâu thuẫn giữa các quốc gia. Tuy nhiên, với vai trò quan trọng của mình, Đối thoại Shangri-La sẽ tiếp tục phát triển và trở thành diễn đàn uy tín để các quốc gia trong khu vực có thể tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề an ninh và chính trị quan trọng, đồng thời góp phần tăng cường các mối quan hệ đối tác trong khu vực.

Sau hơn 20 năm hình thành và phát triển, Đối thoại Shangri-La đã và đang khẳng định được vai trò là một trong những diễn đàn hàng đầu về đối thoại an ninh khu vực và quốc tế, với những đóng góp tích cực vào việc xây dựng lòng tin, tăng cường tính minh bạch trong chính sách an ninh của các quốc gia khu vực, đồng thời thúc đẩy việc hình thành các cơ chế hợp tác an ninh đa phương mới vì mục tiêu hòa bình, ổn định, phát triển của khu vực. Tham gia Đối thoại Shangri-La từ năm 2002 đến nay, Việt Nam luôn thể hiện là thành viên tích cực, có trách nhiệm, thường xuyên đưa ra quan điểm rõ ràng trước những thách thức an ninh trong khu vực, trên cơ sở kiên trì với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển, đa dạng hóa, đa phương hóa các mối quan hệ, tôn trọng luật pháp quốc tế. Sự tham gia của Việt Nam không chỉ góp phần vào thành công chung của Đối thoại Shangri-La mà còn là minh chứng sinh động cho tinh thần trách nhiệm, chủ động, tích cực tham gia đóng góp, xây dựng, định hình các cơ chế đa phương, cùng các quốc gia xây dựng một môi trường hòa bình, thịnh vượng, hợp tác, phát triển ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương và trên thế giới./.

----------------------------------

(1) Năm 2020 và 2021 Hội nghị không tổ chức do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19