Việt Nam và Singapore tăng cường giao lưu, hợp tác văn hóa, góp phần củng cố nền tảng quan hệ hữu nghị và phát triển bền vững

Quốc đảo đa dạng văn hóa

Singapore - “Quốc đảo sư tử”, “quốc gia - thành phố” nằm ở mũi phía nam của  bán đảo Mã Lai và được ngăn cách với Malaysia bởi eo biển Johor ở phía bắc. Singapore có một đảo chính (thường được gọi là Đảo Singapore) và hơn 60 hòn đảo nhỏ, là quốc gia phát triển kinh tế ấn tượng với trung tâm tài chính toàn cầu, thương cảng sầm uất nhất thế giới, kết cấu hạ tầng hiện đại, nền văn hóa hết sức đa dạng và bản sắc độc đáo.

Trải qua lịch sử nhiều thăng trầm, hiện nay, đất nước Singapore có sự hiện diện của nhiều tôn giáo, bao gồm Phật giáo, Hồi giáo, Thiên Chúa giáo, Đạo giáo và Ấn Độ Giáo, trong đó Phật giáo là tôn giáo lớn nhất, có nhiều ảnh hưởng tới kiến trúc, nghệ thuật, lễ hội, phong tục, tập quán… Văn hóa Singapore cũng gắn liền với sự phổ biến, đa dạng của ngôn ngữ với sự góp mặt của bốn ngôn ngữ chính thức là tiếng Anh, Mã Lai, Quan Thoại và Tamil - đại diện cho các dân tộc khác nhau. Tiếng Anh là ngôn ngữ thông dụng nhất tại Singapore, đồng thời được sử dụng rộng rãi khi giao tiếp, giáo dục, kinh doanh thường ngày. Tiếng Mã Lai được sử dụng khi tổ chức các nghi lễ chính thức, sự kiện quốc gia. Tiếng Quan Thoại được cộng đồng người Hoa sử dụng phổ biến trong các hoạt động kinh doanh. Tiếng Tamil thường được sử dụng trong các sự kiện văn hóa, nghi lễ tôn giáo. Cùng với sự đa dạng ngôn ngữ, nền ẩm thực của đảo quốc cũng hết sức đặc sắc, đa dạng với sự kết hợp hài hòa tinh hoa ẩm thực đến từ các nước Trung Hoa, Mã Lai, Ấn Độ cùng các quốc gia khu vực Đông Nam Á và tinh túy bản địa.  

Các lễ hội đa văn hóa và nghi lễ tôn giáo được tổ chức rộng rãi ở Singapore, tiêu biểu như Tết Nguyên đán, Lễ Phật đản, Hari Raya Aidilfitri, Deepavali, Giáng sinh, Thaipusam… Những lễ hội này có nhiều nghi lễ tôn giáo và sinh hoạt văn hóa đặc sắc nhằm gắn kết các cộng đồng dân cư và tạo sự tương tác, hòa hợp giữa các tôn giáo. 

Bên cạnh đó, Singapore là đất nước có nền công nghiệp văn hóa phát triển với nhiều bảo tàng, nhà hát, triển lãm nghệ thuật đương đại, lễ hội hiện đại, nhiều trung tâm nghệ thuật và giải trí sôi động, là điểm đến của nhiều nghệ sĩ nổi tiếng thế giới với các chương trình biểu diễn quy mô hoành tráng, thu hút đông đảo khán giả trong nước và quốc tế, đáp ứng nhu cầu văn hóa, sở thích và thị hiếu đa dạng. Liên hoan phim quốc tế Singapore (SGIFF) là liên hoan phim có uy tín được tổ chức hằng năm, thu hút nhiều tác phẩm đa dạng và chất lượng trong khu vực và trên thế giới. Quỹ phim của SGIFF đã hỗ trợ hàng chục dự án điện ảnh độc lập  trong khu vực, nhiều dự án đã có mặt tại các liên hoan phim lớn, như Tuần lễ phê bình Cannes, Rotterdam, Busan hay Berlin…; đồng thời góp phần thiết lập một hệ sinh thái điện ảnh Đông Nam Á, tạo cơ hội cho các nghệ sĩ phát huy sức sáng tạo và niềm đam mê nghệ thuật, góp phần phát triển và khẳng định vị thế của điện ảnh Đông Nam Á. Hiện nay, Singapore là điểm đến hàng đầu trong khu vực về các sự kiện thể thao, âm nhạc và du lịch quy mô lớn như giải đua F1 hay các buổi hòa nhạc quốc tế. Đây là mô hình kết hợp hiệu quả giữa công nghiệp văn hóa và du lịch mà nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam đang hướng tới.

Giao lưu, hợp tác văn hóa giữa Việt Nam và Singapore - nền tảng quan trọng củng cố quan hệ song phương

Là hai quốc gia thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), thời gian qua, Việt Nam và Singapore đã tăng cường hợp tác về kinh tế, văn hóa, chú trọng thúc đẩy giao lưu, kết nối nhằm củng cố quan hệ hữu nghị hợp tác. Thông qua đó, nhân dân hai nước có điều kiện tiếp cận, tìm hiểu và tiếp thu những giá trị văn hóa đặc sắc của nhau, tăng cường hiểu biết lẫn nhau và củng cố nền tảng phát triển bền vững trong quan hệ song phương. Singapore nổi bật với nền văn hóa đa sắc tộc, tính kỷ luật và môi trường giáo dục hiện đại, là mô hình điển hình về quản trị đa dạng văn hóa, còn Việt Nam tạo ấn tượng bởi bản sắc văn hóa truyền thống lâu đời, tinh thần cộng đồng và hệ thống di sản văn hóa phong phú, đa dạng. Thời gian qua, nhiều chuyến thăm cấp cao giữa hai nước đã rất thành công, đặc biệt là chuyến thăm chính thức Singapore của Tổng Bí thư Tô Lâm (từ ngày 11 đến ngày 13-3-2025) và chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Singapore Lawrence Wong (từ ngày 25 đến ngày 26-3-2025), qua đó tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy hợp tác chiến lược toàn diện giữa hai nước. Cùng với đó, hai nước đã có nhiều hoạt động thúc đẩy giao lưu văn hóa, tăng cường sự hiểu biết, tôn trọng lẫn nhau, tạo điều kiện, cơ hội quảng bá hình ảnh đất nước, con người, đồng thời học hỏi những giá trị tiến bộ trong quá trình phát triển, góp phần xây dựng bản sắc khu vực ASEAN đoàn kết và phát triển bền vững.

Trước hết, về giao lưu văn hóa, nghệ thuật: Hai nước đã duy trì một số hoạt động định kỳ, như tuần lễ văn hóa, triển lãm nghệ thuật, chương trình biểu diễn truyền thống và hiện đại trong khuôn khổ song phương và ASEAN. Nhiều chương trình nghệ thuật giới thiệu văn hóa truyền thống Việt Nam, như biểu diễn múa rối nước Việt Nam đã được tổ chức tại Singapore, chương trình nghệ thuật cổ điển do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì tổ chức tại Nhạc viện Yong Siew Toh hay các chương trình giới thiệu nghệ thuật đương đại Singapore được tổ chức tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa hai quốc gia.

Về du lịch văn hóa và giao lưu nhân dân: Lĩnh vực du lịch là một nội dung hợp tác đầy tiềm năng giữa hai nước, nằm trong nhóm thị trường hàng đầu của nhau. Singapore hiện là một trong những thị trường khách quốc tế quan trọng của Việt Nam, trong khi Việt Nam ngày càng trở thành điểm đến phổ biến của du khách Singapore nhờ lợi thế về di sản văn hóa, ẩm thực và chi phí cạnh tranh. Nhiều điểm đến nổi tiếng như khu phố cổ Hà Nội, khu phố cổ Hội An với không gian di sản đặc sắc, hay Đà Nẵng, Quảng Ninh, Ninh Bình với du lịch biển và du lịch di sản, du lịch cộng đồng, MICE (loại hình du lịch kết hợp hội thảo, hội nghị, khen thưởng và triển lãm),… đã và đang thu hút số lượng lớn khách du lịch đến từ Singapore. Ngược lại, Singapore hấp dẫn du khách Việt Nam bởi mô hình đô thị hiện đại, đa văn hóa với các khu vực như Chinatown, Little India hay Marina Bay. Hai nước đều thống nhất tiếp tục tăng cường kết nối hàng không, cập nhật nội dung Hiệp định hợp tác du lịch cấp Chính phủ và tiếp tục mở rộng hợp tác du lịch tàu biển với các điểm đến như Nha Trang, Phú Quốc.

Trên cơ sở xác định văn hóa và nghệ thuật là phương thức hữu hiệu nhất để nhân dân hai nước tăng cường hiểu biết lẫn nhau, không chỉ ở khía cạnh văn hóa mà còn ở lĩnh vực rộng lớn hơn, giao lưu nhân dân, thời gian qua, nhiều hoạt động văn hóa được tổ chức để tăng cường sự kết nối giữa nhân dân hai nước, như buổi giao lưu “Nghệ sĩ và nàng thơ: Phụ nữ trong hội họa Việt Nam” nhân dịp Ngày Quốc tế Phụ nữ 8-3 do Đại sứ quán Việt Nam tại Singapore phối hợp với phòng tranh ArtBlue Studio tổ chức, thu hút sự quan tâm và tham dự của đông đảo các nữ đại sứ, phu nhân các đại sứ và bạn bè tại Singapore; “Những ngày văn hóa Việt Nam tại Singapore” cũng được tổ chức rất thành công với nhiều chương trình biểu diễn nghệ thuật ấn tượng với khán giả Singapore; qua đó tăng cường giao lưu, quảng bá văn hóa Việt Nam đến bạn bè quốc tế. Hai nước cũng tích cực trao đổi các đoàn nghệ thuật tham gia các lễ hội lớn của nhau, như Festival Huế tại Việt Nam hay Lễ hội Chingay hằng năm tại Singapore, trong đó đặc biệt chú trọng tới các loại hình mới như nghệ thuật thị giác, nghệ thuật trình diễn…

Về công nghiệp văn hóa: Hai nước đã có một số hợp tác trong lĩnh vực điện ảnh, truyền hình và nội dung số, như việc tham gia các liên hoan phim, trao đổi nội dung hoặc hợp tác phân phối… Singapore là trung tâm công nghệ truyền thông của khu vực, còn Việt Nam có thị trường nội dung số trẻ và năng động. Gần đây, sự phát triển của các phương tiện truyền thông xã hội và công nghệ số cũng mở ra kênh giao tiếp mới giữa nhân dân hai nước với các hoạt động quảng bá văn hóa Việt Nam tại Singapore và ngược lại. Do vậy, thời gian tới cần thúc đẩy các dự án hợp tác chiến lược giữa hai nước để nâng cao khả năng lan tỏa văn hóa song phương trên không gian số, tiếp tục thúc đẩy dòng chảy thông tin đa chiều, quảng bá về đất nước, con người Singapore đến với nhân dân Việt Nam và ngược lại, đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với công chúng Singapore. Đồng thời, Việt Nam cũng tích cực học hỏi kinh nghiệm của Singapore trong việc số hóa, quản lý bảo tàng, thư viện hiện đại và đề xuất kết nối các thiết chế văn hóa của hai nước.  

Tiếp tục thúc đẩy giao lưu, kết nối, hợp tác văn hóa

Trải qua nửa thế kỷ, quan hệ Việt Nam và Singapore ngày càng trở nên gắn bó, với độ tin cậy cao và hợp tác giữa hai nước đạt nhiều kết quả tích cực. Có thể thấy, trong khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, các hoạt động giao lưu, hợp tác văn hóa giữa Việt Nam và Singapore đã và đang trở thành một trong những phương thức quan trọng nhằm tăng cường hiểu biết, củng cố lòng tin và thúc đẩy hợp tác, đóng vai trò “kết nối mềm”, tạo nền tảng hợp tác trên các lĩnh vực kinh tế, giáo dục, khoa học, công nghệ... Sự tin cậy và hiểu biết về văn hóa sẽ giúp giảm thiểu rào cản trong hợp tác, nâng cao hiệu quả phối hợp chính sách, góp phần gia tăng sức mạnh mềm giữa hai quốc gia.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy hoạt động giao lưu, hợp tác văn hóa giữa Việt Nam và Singapore vẫn còn tồn tại một số hạn chế như việc hợp tác còn thiếu chiều sâu, tính liên kết chưa bền vững và mức độ khai thác tiềm năng chưa tương xứng với quan hệ giữa hai nước. Hợp tác trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, nhất là công nghiệp văn hóa giữa hai nước còn hạn chế. Phần lớn các hoạt động giao lưu hiện nay diễn ra theo từng sự kiện hoặc chương trình riêng lẻ, chưa hình thành các quỹ hợp tác văn hóa chung, trung tâm sáng tạo liên quốc gia hay chương trình chiến lược dài hạn về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, do vậy hợp tác chưa liên tục và còn thiếu chiều sâu. Các chương trình nghiên cứu chung về bảo tồn di sản văn hóa hoặc các trung tâm nghiên cứu liên quốc gia về văn hóa ASEAN chưa nhiều... Các chương trình hợp tác Việt Nam - Singapore chủ yếu dựa trên hình thức truyền thống, chưa hình thành các nền tảng số chung hoặc hệ sinh thái nội dung xuyên quốc gia. Mức độ tương tác xã hội trực tiếp giữa người dân hai nước còn hạn chế về chiều sâu, chủ yếu tập trung vào du lịch và học tập ngắn hạn, chưa phát triển mạnh các cộng đồng giao lưu văn hóa thường xuyên hoặc mạng lưới nghệ sĩ, nhà khoa học liên kết lâu dài…

Thời gian tới, để văn hóa phát huy vai trò là một trong ba trụ cột hợp tác, thúc đẩy hiểu biết và gắn kết, góp phần đưa mối quan hệ giữa Việt Nam và Singapore lên một tầm cao mới, cần có những giải pháp đồng bộ, vừa ở cấp độ nhà nước, vừa ở cấp độ xã hội và giao lưu nhân dân nhằm nâng cao hiệu quả các hoạt động giao lưu, hợp tác trên lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật giữa hai nước.

Một là, tăng cường các chương trình giao lưu văn hóa định kỳ giữa hai nước, như tuần lễ văn hóa, liên hoan nghệ thuật, triển lãm di sản, chương trình biểu diễn nghệ thuật… để tạo không gian và cơ hội tiếp xúc trực tiếp giữa người dân hai nước. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, văn hóa không chỉ được truyền tải qua kênh ngoại giao nhà nước mà còn thông qua trải nghiệm trực tiếp của công chúng. Do đó, các sự kiện văn hóa đóng vai trò “cầu nối nhận thức”, giúp thu hẹp khoảng cách hiểu biết, gia tăng sự đồng cảm văn hóa và tăng cường quảng bá bản sắc văn hóa của mỗi quốc gia.

Hai là, đẩy mạnh hợp tác giáo dục và trao đổi học thuật trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật.

Đây là giải pháp mang tính nền tảng bởi nguồn nhân lực sáng tạo chính là lực lượng quyết định sức sống của giao lưu văn hóa hiện đại. Việt Nam đang thiếu đội ngũ chuyên gia trong các ngành công nghiệp văn hóa, trong khi Singapore có hệ thống đào tạo tiên tiến và môi trường sáng tạo quốc tế với nhiều lĩnh vực thế mạnh, như công tác quản lý bảo tàng, thư viện và ngoại ngữ. Hai nước cần đẩy mạnh hợp tác giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật thông qua các hoạt động trao đổi sinh viên ngành văn hóa, nghệ thuật, truyền thông, hợp tác giữa các trường đại học và học viện nghệ thuật...; qua đó nâng cao chuyên môn, rèn luyện các kỹ năng cần thiết và tư duy liên văn hóa cho nguồn nhân lực trẻ đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Ba là, thúc đẩy hợp tác trong phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.

Đây là giải pháp xuất phát từ xu thế chuyển dịch của kinh tế toàn cầu sang mô hình dựa trên tri thức, sáng tạo và tài sản vô hình. Các lĩnh vực như điện ảnh, âm nhạc, thiết kế và nội dung số ngày càng trở thành kênh lan tỏa văn hóa hiệu quả nhất. Việt Nam và Singapore đều có tiềm năng nhưng chưa khai thác tương xứng. Do đó, hợp tác song phương trong các lĩnh vực điện ảnh, âm nhạc, trò chơi điện tử, thiết kế, thời trang hay phát triển các sản phẩm sáng tạo nội dung số có thể tận dụng lợi thế của Singapore về công nghệ, tài chính và hậu kỳ, còn Việt Nam cung cấp bối cảnh văn hóa phong phú và nguồn nhân lực trẻ; qua đó tạo ra chuỗi giá trị văn hóa xuyên quốc gia, phát huy vai trò là nguồn lực và động lực của văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội.

Bốn là, tăng cường giao lưu nhân dân và du lịch văn hóa. Đây là giải pháp hiệu quả nhất để hình thành nhận thức văn hóa bền vững. Hiện nay, dù lượng khách du lịch giữa hai nước khá ổn định, nhưng các sản phẩm du lịch mang tính trải nghiệm văn hóa sâu vẫn hạn chế. Việc phát triển các tour du lịch gắn với di sản văn hóa, lễ hội và đời sống văn hóa địa phương sẽ giúp chuyển từ “du lịch tiêu dùng” sang “du lịch trải nghiệm văn hóa”. Hai nước có thể trở thành điểm đến bổ trợ cho nhau trong một hành trình khám phá Đông Nam Á, cung cấp trải nghiệm đa dạng (Singapore hiện đại - Việt Nam truyền thống) để thu hút khách từ các thị trường xa. Tích cực tổ chức các diễn đàn doanh nghiệp du lịch, gặp gỡ các nhà điều hành tour giữa hai nước để nâng cao hiệu quả hợp tác; từ đó nâng cao chất lượng giao lưu văn hóa của du khách hai nước; đồng thời giúp du lịch trở thành kênh “ngoại giao nhân dân”.

Năm là, đẩy mạnh truyền thông và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa. Đây là giải pháp tất yếu trong bối cảnh không gian mạng ngày càng trở thành môi trường chính của giao tiếp văn hóa hiện đại. Nếu chỉ dựa vào hình thức truyền thống, phạm vi lan tỏa văn hóa sẽ bị hạn chế. Do đó, hai nước cần tăng cường hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau trong số hóa thông tin, truyền thông và xử lý thông tin sai lệch, tin giả thông qua các hội thảo, workshop; hình thành “không gian văn hóa xuyên quốc gia” với việc xây dựng nền tảng số giới thiệu văn hóa song phương, bảo tàng ảo và số hóa di sản, nội dung văn hóa song ngữ phục vụ giới trẻ, chiến dịch truyền thông số chung trên các phương tiện truyền thông xã hội…; qua đó giúp giảm rào cản địa lý, tăng tốc độ lan tỏa văn hóa Việt Nam và Singapore trong môi trường số, tiếp cận mạnh mẽ hơn với giới trẻ toàn cầu, thích ứng với xu hướng tiêu dùng văn hóa số hiện nay.

Sáu là, hoàn thiện cơ chế hợp tác văn hóa mang tính chiến lược, tăng cường vai trò điều phối chính sách văn hóa ở cấp nhà nước. Đây là yêu cầu mang tính thể chế nhằm bảo đảm tính ổn định và dài hạn của các hoạt động giao lưu, hợp tác văn hóa giữa hai quốc gia. Trong bối cảnh hợp tác quốc tế ngày càng phức tạp và đa tầng, cần thiết lập các khuôn khổ hợp tác song phương và lồng ghép trong cơ chế ASEAN để tạo cơ chế điều phối hiệu quả các hoạt động văn hóa; thiết lập các thiết chế như ủy ban hợp tác văn hóa song phương, quỹ hỗ trợ giao lưu văn hóa hoặc chương trình hành động văn hóa Việt Nam - Singapore theo giai đoạn 5 năm, 10 năm, qua đó không chỉ giúp bảo đảm tính liên tục, mà còn tạo khung điều phối thống nhất giữa Nhà nước - địa phương - doanh nghiệp - tổ chức văn hóa; góp phần quan trọng củng cố mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Singapore./.