Những thành tựu kinh tế- xã hội của nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa

TCCSĐT - Năm 2010, nước Cộng hòa nhân dân (CHND) Trung Hoa tròn 61 tuổi, công cuộc cải cách mở cửa hiện đại hoá bước sang năm thứ 32, kinh tế Trung Quốc vẫn là một điểm sáng trong bức tranh ảm đạm của kinh tế thế giới vừa thoát khỏi khủng hoảng kính tế - tài chính toàn cầu và đang hồi phục một cách khó khăn, chậm chạp. Trong bối cảnh đó, những thành tựu mới về kinh tế không những thúc đẩy công cuộc hiện đại hoá Trung Quốc mà còn là một đóng góp quan trọng vào nỗ lực chung thúc đẩy hồi phục kinh tế thế giới thời kỳ hậu khủng hoảng.

1. Kinh tế tiếp tục đã tăng trưởng

Trong 30 năm cải cách và phát triển (1978 - 2007), GDP của Trung Quốc bình quân hằng năm tăng 9,8%(1); hai năm 2008 và 2009 trong bối cảnh ảm đạm của cuộc khủng hoảng tài chính kinh tế toàn cầu, kinh tế Trung Quốc tăng 9% và 9,1%, năm 2010 được dự báo tăng trên 9%. Có thể nói, kinh tế Trung Quốc đang tiếp tục chu kỳ tăng trưởng cao. Đồng thời, Trung Quốc đang nỗ lực kết hợp tăng trưởng kinh tế với phát triển xã hội theo phương châm "phát triển vừa tốt vừa nhanh", có nghĩa chất lượng là tiêu chuẩn ưu tiên hàng đầu.

Theo Báo cáo của Chính phủ do Thủ tướng Ôn Gia Bảo trình bày tại kỳ họp Quốc hội Trung Quốc đầu tháng 3 năm nay, năm 2009 GDP Trung Quốc đạt 33.500 tỉ NDT, tăng 8,7% (về sau xác định lại là 9,1%) so với năm 2008; thu nhập ngân sách đạt 6.850 tỉ NDT, tăng 11,7%; sản lượng lương thực đạt 531 triệu tấn, duy trì xu thế tăng sản lượng suốt 6 năm qua; tạo thêm được 11,02 triệu việc làm mới tại các thành phố; thu nhập bình quân đầu người của cư dân thành phố đạt 11.175 NDT, của cư dân nông thôn đạt 5.153 NDT, tăng 9,8% và 8,5% so với năm 2008. Mặc dầu chịu ảnh hưởng nghiêm trọng của khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu, năm 2009 Trung Quốc vẫn đạt tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 2.200 tỉ USD, sử dụng trên thực tế 90 tỉ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, và các doanh nghiệp Trung Quốc cũng đã đầu tư vào Hồng Công, Ma Cao, Đài Loan và nước ngoài 43,3 tỉ USD, nhận thầu tại những nơi đó nhiều dự án với tổng giá trị 77,7 tỉ USD.

Một nét nổi bật trong việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội Trung Quốc trong năm 2009 là vấn đề tăng trưởng kinh tế được kết hợp với phát triển xã hội, trọng tâm là cải thiện dân sinh. Trong năm 2009, ngân sách Trung ương đã chi 42,6 tỉ NDT cho các hoạt động hỗ trợ việc làm (tăng 59% so với năm 2008); chi 290,6 tỉ NDT cho bảo hiểm xã hội (tăng 16,6% so với năm 2008); chi 198,1 tỉ NDT cho giáo dục (tăng 23,6% so với năm 2008); chi 127,7 tỉ NDT cho y tế (tăng 49,5% so với năm 2008)(2). Môi trường phát triển kinh tế - xã hội Trung Quốc trong năm 2010 được dự báo là "có thể tốt hơn năm ngoái, nhưng tình hình sẽ rất phức tạp". Chỉ tiêu được đề ra cho năm 2010 là GDP tăng 8%; tạo thêm trên 9 triệu việc làm mới tại thành phố, tỷ lệ thất nghiệp (có đăng ký) tại thành phố không vượt quá 4,6%; giá cả tiêu dùng của cư dân tăng khoảng 3%; cán cân thanh toán quốc tế được cải thiện hơn.

Phát triển kinh tế - xã hội năm 2010 được tiến hành qua 8 mặt công tác: Nâng cao trình độ quản lý vĩ mô bảo đảm cho nền kinh tế phát triển vừa ổn định vừa tương đối nhanh; Đẩy nhanh chuyển đổi phương thức phát triển kinh tế, điều chỉnh ưu hoá kết cấu kinh tế; Tăng cường kết hợp phát triển nông thôn và thành phố, củng cố cơ sở phát triển nông nghiệp nông thôn; Thực thi toàn diện chiến lược dùng khoa học giáo dục chấn hưng đất nước, và chiến lược nhân tài làm mạnh đất nước, tăng cường phát triển sự nghiệp văn hoá; Bảo đảm và cải thiện dân sinh, thúc đẩy hài hoà xã hội; Kiên quyết thúc đẩy cải cách; Mở rộng mức độ mở cửa; Xây dựng chính phủ phục vụ được lòng dân. Chống tham nhũng, xây dựng chính quyền trong sạch được đặt ở vị trí quan trọng.

Bước sang năm 2010, trong khi quá trình hồi phục kinh tế sau khủng hoảng ở các nước Âu - Mỹ diễn ra một cách chập chờn, không ổn định, thậm chí ẩn chứa nguy cơ tái khủng hoảng, thì quá trình hồi phục kinh tế ở Trung Quốc đã diễn ra tương đối ổn định.

Theo công bố của Cục thống kê nhà nước Trung Quốc ngày 15-7-2010, GDP quý I/2010 tăng 11,9%, quý II tăng 10,3%, 6 tháng đầu năm 2010 GDP đạt 17.284 tỉ NDT, tăng 11,1% so với cùng kỳ năm 2009. Do hậu quả của khủng hoảng tài chính, các thị trường xuất khẩu quan trọng của Trung Quốc như Mỹ, EU v.v.. giảm nhu cầu nhập khẩu, trong khi nhập khẩu của Trung Quốc tăng nhằm đáp ứng nhu cầu dân sinh và chuyển đổi cơ cấu kinh tế nên trong 6 tháng đầu năm 2010, xuất siêu trong cán cân thương mại của Trung Quốc có phần suy giảm, thậm chí trong tháng tư còn nhập siêu 7,2 triệu USD. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hoá 6 tháng đầu năm 2010 đạt 1.354,9 tỉ USD (tăng 43,1% so với cùng kỳ năm 2009), trong đó xuất khẩu đạt 705,1 tỉ USD (tăng 35,2%), nhập khẩu đạt 649,8 tỉ USD (tăng 52,7%), xuất siêu 55,3 tỉ USD (giảm 41,64 tỉ USD so với cùng kỳ năm 2009)(3). Thu nhập có thể chi dùng bình quân đầu người của cư dân thành phố đạt 9.757 NDT, loại trừ nhân tố giá cả, tăng 7,5%, của cư dân nông thôn đạt 3.078 NDT, loại trừ nhân tố giá cả, tăng 9,5% so với cùng kỳ năm 2009.

Tốc độ tăng GDP của Trung Quốc trong 6 tháng cuối năm 2010 có xu hướng giảm dần, một phần bởi gói kích cầu 4.000 tỉ NDT (tương đương 586 tỉ USD) mà Nhà nước tung ta trước đây đã sử dụng hết và những khó khăn trong kinh tế đối ngoại do quá trình hồi phục chậm chạp của nền kinh tế các nước đối tác chủ yếu của Trung Quốc.

2. Năm 2010 - dấu mốc quan trọng trong tiến trình giành vị thế kinh tế của Trung Quốc trên trường quốc tế

Ngày 16-8 vừa qua, Nhật Bản thông báo GDP của nước này trong quý II/2010 đạt 1.288 tỉ USD, trong khi GDP của Trung Quốc đạt 1.337 tỉ USD (vượt Nhật Bản 49 tỉ USD)(4). Nếu tính 6 tháng đầu năm 2010, GDP của Nhật Bản vẫn cao hơn của Trung Quốc; nhưng theo dự báo của nhiều chuyên gia kinh tế trên thế giới, GDP cả năm 2010 của Trung Quốc sẽ vượt Nhật Bản, trong khi GDP Nhật Bản chỉ có thể tăng 2-3%. Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) dự báo: GDP Trung Quốc năm nay sẽ đạt 5.400 tỉ USD trong khi GDP Nhật Bản đạt 5.300 tỉ USD. Theo dự báo của Ngân hàng Thế giới (WB), Trung Quốc có thể thay vị trí nền kinh tế lớn nhất thế giới của Mỹ vào năm 2025 (với điều kiện tỷ giá giữa đồng NDT và đồng USD được điều chỉnh đúng với giá trị thực tế).

Trung Quốc đuổi kịp Nhật Bản về tổng sản phẩm, có thể nói là một kỳ tích, một thành tựu to lớn của quá trình cải cách mở cửa, hiện đại hoá đất nước (khi mới chuyển sang cải cách, tổng lượng kinh tế Trung Quốc còn ở vị trí thứ 19 trên thế giới). Qua quá trình "đuổi, kịp, vượt", tổng sản phẩm của Trung Quốc đã lần lượt vượt qua nhiều quốc gia: vượt Anh, Pháp năm 2005, vượt Đức năm 2007, và đang vượt Nhật vào năm 2010 để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Nguyên nhân có tính chất bao trùm dẫn tới việc Trung Quốc vượt Nhật Bản về tổng sản phẩm là qua hơn 30 năm cải cách mở cửa, Trung Quốc đã huy động được mọi nhân tố trong nước và quốc tế để tập trung phát triển kinh tế. Theo đánh giá của nhiều học giả Trung Quốc và quốc tế, chu kỳ tăng trưởng nhanh của kinh tế Trung Quốc còn có thể tiếp tục trong một số năm nữa, ít nhất là trong thập niên thứ hai của thế kỷ XXI. Trung Quốc cũng đang nỗ lực tận dụng "thời cơ chiến lược" để đẩy nhanh tốc độ phát triển.

3. Để đạt mục tiêu khá giả - chặng đường còn nhiều gian nan

Mặt khác, cũng cần thấy rằng, mặc dầu tổng lượng đã tăng nhanh như vậy, nhưng chất lượng của kinh tế Trung Quốc vẫn còn rất thấp so với các nước phát triển. Trung Quốc vẫn là nước đang phát triển. Điều thấy rõ nhất là GDP bình quân đầu người của Trung Quốc vẫn còn rất thấp. Năm 2009 GDP bình quân đầu người của Trung Quốc là 3.600 USD, đứng thứ 124 trên thế giới, trong khi của Nhật Bản là 37.800 USD và của Mỹ là trên 47.000 USD (khi GDP Trung Quốc đuổi kịp Nhật Bản thì GDP bình quân đầu người chưa bằng 1/10 của Nhật Bản, và trong tương lai, khi GDP Trung Quốc đuổi kịp Mỹ thì GDP bình quân đầu người cũng chỉ bằng khoảng 1/4 của Mỹ). Theo số liệu chính thức, hiện ở Trung Quốc còn khoảng 40 triệu người sống dưới mức nghèo khổ theo tiêu chuẩn của Trung Quốc. Nếu tính theo tiêu chuẩn do Liêp hợp quốc quy định (dưới 1,2 USD/ngày) thì số lượng người sống dưới mức nghèo khổ ở Trung Quốc còn lớn hơn nhiều.

Xét về chất lượng tăng trưởng, kinh tế Trung Quốc còn nhiều mặt hạn chế, chủ yếu là hiệu quả chưa cao, còn phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu, mất cân đối giữa các khu vực, và khó khăn về cung cấp nguồn lực tài nguyên. Trong thời gian qua kinh tế Trung Quốc phát triển theo chiều rộng, tiêu hao vật tư và năng lượng còn lớn, ảnh hưởng đến giá thành sản phẩm và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Một ví dụ: tiêu hao năng lượng để tạo ra 1 USD GDP ở Trung Quốc gấp 4,3 lần ở Mỹ; gấp 7,7 lần ở Đức, Pháp; gấp 11,5 lần ở Nhật Bản. Tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc trong thời gian qua chủ yếu dựa vào xuất khẩu. Hiện nay, Trung Quốc đang tích cực chuyển đổi phương thức tăng trưởng theo hướng mở rộng thị trường trong nước, thực chất là nâng cao thu nhập để thúc đẩy tiêu thụ của cư dân, đó là một quá trình lâu dài và khó khăn. Trung Quốc cũng đang nỗ lực để giảm bớt tình trạng mất cân đối về trình độ phát triển giữa thành thị và nông thôn, giữa các khu vực miền Đông, miền Trung và miền Tây, đó cũng là một quá trình khó khăn và lâu dài. Trung Quốc trong thời gian qua đã trở thành "công xưởng của thế giới", nền sản xuất quy mô lớn của Trung Quốc sẽ ngày càng phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu và năng lượng. Theo dự báo, năm 2010 Trung Quốc sẽ phải phụ thuộc vào nhập khẩu trên 40% dầu mỏ, trên 45% quặng sắt, trên 50% đồng v.v..

Trung Quốc có quyền tự hào về những thành tựu có thể gọi là kỳ tích về kinh tế - xã hội đã đạt được qua hơn 30 năm cải cách, mở cửa, nhưng cũng thấy rõ những khó khăn thử thách cần vượt qua trên chặng đường tiếp theo của công cuộc hiện đại hoá đất nước. Phát biểu trong cuộc họp báo nhân kỳ họp Quốc hội Trung Quốc đầu tháng 3 năm nay, Thủ tướng Ôn Gia Bảo đã chỉ rõ:

"Kinh tế Trung Quốc không thể tách rời thế giới. Kinh tế Trung Quốc đã có dấu hiệu hồi phục một cách ổn định, nhưng nhiều hoạt động kinh doanh của chúng tôi vẫn chưa chuyển biến thực sự, chủ yếu vẫn dựa vào chính sách hỗ trợ.

Sự tấn công của khủng hoảng tài chính toàn cầu vào nền kinh tế Trung Quốc ở một mức độ nhất định mà nói, là sự tấn công vào kết cấu kinh tế và phương thức phát triển của chúng ta. Điều chỉnh kết cấu và chuyển đổi phương thức phát triển không phải là một quá trình ngắn hạn, mà phải phấn đấu gian khổ…

Tôi thường khuyên phóng viên nên luôn về nông thôn và miền Tây xem thế nào. Anh đến đó sẽ thấy sự phát triển của Thượng Hải, Bắc Kinh không thể đại diện cho cả Trung Quốc. Để thực hiện mục tiêu khá giả, chúng tôi phải phấn đấu gian khổ. Để trở thành một nước phát triển cỡ trung bình, ít nhất cũng phải đến giữa thế kỷ này. Để đạt tới hiện đại hoá thực sự, còn phải một thời gian dài trên trăm năm"(5).

(1) Hồ Cẩm Đào: Bài phát biểu tại Đại lễ kỷ niệm 30 năm Hội nghị Trung ương 3 khoá XI Đảng Cộng sản Trung Quốc, Tin điện Tân Hoa Xã, Bắc Kinh ngày 18-12-2008

(2) http://www.sina.com.cn/, ngày 5-3-2010

(3) "Nửa đầu năm xu thế vận hành kinh tế quốc dân tổng thể là tốt", http://www.stats.gov.cn/tjfx/jdfx/t20100715_402657414.htm

(theo số liệu mới nhất, xuất siêu của Trung Quốc trong 7 tháng đầu năm 2010 đạt 83,93 tỉ USD, do xuất khẩu tăng mạnh trong tháng 7-2010)

(4) http://blogs.forbes.com/gadyeps/2010/08/16/this-just-in-china-economy-doing-better-than-japan/

(5) http://www.xinhuanet.com/politics/2010lh/zljzh_index.htm