Chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài của Trung Quốc thời kỳ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình

TS Trần Thị Thủy
Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc, Viện Nghiên cứu châu Á - Thái Bình Dương
20:37, ngày 12-03-2026

TCCS - Thu hút và trọng dụng nhân tài là một trong những chính sách quan trọng xuyên suốt quá trình phát triển của Trung Quốc. Từ thời cổ đại, Trung Quốc đã đặc biệt coi trọng việc phát triển nhân tài với tư tưởng “nhậm nhân vi hiền” (trọng dụng hiền tài). Từ khi thực hiện cải cách mở cửa, đặc biệt là khi đất nước bước vào thời đại mới, Trung Quốc đã tiếp thu và áp dụng những tư tưởng của tiền nhân, chú trọng đến việc thu hút, trọng dụng nhân tài trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

Quan điểm của Trung Quốc  đối với vấn đề nhân tài và trọng dụng nhân tài

Đặc điểm bao trùm trong chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài của Trung Quốc là tính hệ thống, chú trọng cả động lực về vật chất lẫn tinh thần, quán triệt việc mở các “luồng xanh” mang tính ưu tiên tuyệt đối trong việc đón nhân tài trong và ngoài nước tham gia vào sự nghiệp phát triển đất nước. Tháng 7-2010, đồng chí Tập Cận Bình, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc (khi đó là Phó Chủ tịch nước) một lần nữa nhấn mạnh, Ðảng và Nhà nước Trung Quốc rất tôn trọng và ủng hộ, trao quyền tự do nghiên cứu, đồng thời tạo mọi điều kiện làm việc và sinh sống thuận lợi cho các chuyên gia, nhất là các nhà khoa học hàng đầu có khả năng đột phá trong các lĩnh vực kỹ thuật then chốt, phát triển ngành công nghiệp kỹ thuật cao và những đề tài nghiên cứu mới.

Để có một đội ngũ nhân tài hùng hậu trên nhiều lĩnh vực như hiện nay, là kết quả của một quá trình Trung Quốc luôn coi trọng công tác đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân tài trong nước cũng như nhân tài từ nước ngoài về. Lực lượng này đang ngày càng phát huy vai trò mạnh mẽ trong việc tạo nên các thành tựu tiên phong của Trung Quốc trên nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó có khoa học công nghệ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thăm khu triển lãm các thành tựu đổi mới sáng tạo khoa học - công nghệ tại Khu phát triển kinh tế công nghệ cao Bắc Kinh, ngày 9-2-2026_Ảnh: THX

Trong Quy hoạch phát triển nhân tài trung và dài hạn quốc gia giai đoạn 2010 - 2020, nhân tài được Trung Quốc định nghĩa là những người có kiến thức chuyên ngành hoặc kỹ năng chuyên môn nhất định, tiến hành các lao động mang tính sáng tạo và cống hiến cho xã hội(1). Trong mỗi chiến lược cụ thể, Trung Quốc lại đưa ra cách phân loại và định danh “nhân tài” khác nhau.

Trong kế hoạch “vạn nhân tài”(2), Trung Quốc chia khái niệm nhân tài làm 3 cấp bậc và 7 loại hình nhân tài, gồm: Bậc 1: Nhân tài có khả năng giành giải Nobel hoặc nhân tài kiệt xuất có tiềm lực trở thành nhà khoa học đẳng cấp quốc tế; Bậc 2: Nhân tài dẫn đầu trong các ngành khoa học - kỹ thuật và sản xuất mà nhà nước đang rất cần, bao gồm những nhân tài dẫn đầu trong các ngành khoa học sáng tạo, khoa học khởi nghiệp, triết học khoa học xã hội, giáo viên xuất sắc trong giảng dạy và hàng trăm ngàn nhân tài trong các dự án nghiên cứu; Bậc 3: Nhân tài là thanh niên dưới 35 tuổi có tiềm lực phát triển trong tương lai.

Theo kế hoạch này, có 7 loại nhân tài chính cần bồi dưỡng và khích lệ, gồm: Nhân tài giành giải Nobel và người có tiềm năng trở thành nhà khoa học đẳng cấp thế giới, nhân tài về khoa học sáng tạo, nhân tài về khoa học khởi nghiệp, nhân tài triết học khoa học xã hội, giáo viên xuất sắc, các nhà nghiên cứu (trong các đề tài, dự án) và cuối cùng là nhân tài dưới 35 tuổi.

Trong Biện pháp thực hiện chế độ visa cho nhân tài mang quốc tịch nước ngoài ban hành năm 2018, Trung Quốc quy định phân loại nhân tài nước ngoài thành ba loại A, B, C(3). Trong đó, loại A là nhân tài kiệt xuất: Những nhân tài nước ngoài cao cấp như nhà khoa học, lãnh đạo khoa học và công nghệ, doanh nhân quốc tế và những nhân tài chuyên môn đang rất cần cho sự phát triển kinh tế và xã hội của Trung Quốc, đáp ứng các ưu tiên và danh mục quốc gia về việc giới thiệu nhân tài nước ngoài. Loại này được chia cụ thể thành 6 loại lớn(4), mỗi loại lớn lại có những tiêu chuẩn rất cụ thể. Tiếp đến là loại B - nhân tài chuyên nghiệp quốc tế: Những nhân tài phù hợp với mục lục chỉ đạo công tác người nước ngoài đến Trung Quốc làm việc và nhu cầu vị trí công việc, đang rất cần thiết cho sự phát triển kinh tế và xã hội của Trung Quốc. Loại C - nhân tài quốc tế phổ thông: Đáp ứng nhu cầu thị trường lao động trong nước cần, phù hợp với quy định chính sách quốc gia.

Có thể thấy, Trung Quốc đưa ra phân loại rất cụ thể về cách hiểu đối với nhân tài trong nước và nhân tài quốc tế. Có ba loại nhân tài Trung Quốc đặc biệt ưu tiên thu hút, gồm: Nhân tài kiệt xuất giành giải thưởng khoa học lớn hoặc nhà khoa học hàng đầu; nhân tài lãnh đạo tại các doanh nghiệp hàng đầu thế giới; nhân tài trẻ có những phát minh lớn.

Đứng từ góc nhìn cạnh tranh với các cường quốc khác hay từ định hướng mới trong chiến lược phát triển quốc gia, Trung Quốc đều xác định nhân tài là tài nguyên thứ nhất, có vai trò quan trọng hàng đầu.

Thứ nhất, nhân tài đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức mạnh toàn diện và sức cạnh tranh quốc tế của Trung Quốc. Ông Tập Cận Bình cho rằng, “sức mạnh cứng và sức mạnh mềm, xét cho cùng đều phụ thuộc vào sức mạnh của nhân tài. Toàn bộ lịch sử khoa học công nghệ thế giới đã chứng minh, ai sở hữu tài năng sáng tạo hàng đầu, sở hữu nhà khoa học hàng đầu thì sẽ giành lợi thế trong đổi mới khoa học và công nghệ”(5). Cạnh tranh nhân tài trở thành nhân tố cốt lõi trong cạnh tranh sức mạnh toàn diện của các quốc gia. Ngày nay, nguồn lực nhân tài không còn là độc nhất của một quốc gia hay khu vực mà được chia sẻ rộng rãi trên toàn thế giới. Chính vì vậy, vấn đề nhân tài trở thành một nội dung quan trọng của chiến lược phát triển và an ninh quốc gia.

Thứ hai, nhân tài là yếu tố tích cực và năng động nhất trong sáng tạo đổi mới đất nước của Trung Quốc. Mô hình phát triển chất lượng cao mà Trung Quốc đang nhấn mạnh trong những năm gần đây chính là mô hình phát triển của khoa học công nghệ và sáng tạo, đây chính là thành quả trí tuệ của nhân tài. Trung Quốc cho rằng những đột phá trong một số công nghệ lõi và sự phát triển của các ngành công nghiệp chiến lược mới nổi đều phụ thuộc vào việc mở rộng các nhóm nhân tài sáng tạo và việc phát huy hiệu năng của họ.  

Chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài của Trung Quốc từ năm 2012 đến nay

Xây dựng bố cục tổng thể mang tính quốc gia về công tác nhân tài trong tầm nhìn trung và dài hạn

Xây dựng bức tranh tổng thể đối với công tác nhân tài từ cấp độ quốc gia cho phép Trung Quốc đưa ra những mục tiêu, lĩnh vực và yêu cầu cụ thể đối với việc thu hút và trọng dụng nhân tài. Tháng 1-2013, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Ban Tổ chức Trung ương, Bộ Giáo dục, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ An sinh xã hội và nguồn nhân lực Trung Quốc đã ban hành “Kế hoạch hỗ trợ đặc biệt cho nhân tài cấp cao quốc gia” (hay còn gọi là Kế hoạch vạn nhân tài)(6). Kế hoạch đặt ra mục tiêu trong vòng 10 năm, lựa chọn và hỗ trợ khoảng 10.000 nhân tài xuất sắc trong các lĩnh vực khoa học tự nhiên, kỹ thuật, khoa học xã hội triết học, trong đó, hỗ trợ cho 100 nhân tài kiệt xuất; 8.000 nhân tài lãnh đạo, bao gồm các nhà lãnh đạo đổi mới khoa học - công nghệ, lãnh đạo khởi nghiệp khoa học - công nghệ, lãnh đạo triết học xã hội, giáo viên xuất sắc; 2.000 nhân tài trẻ xuất sắc dưới 35 tuổi…

Theo kế hoạch này, các quỹ liên quan phối hợp hỗ trợ không quá 1 triệu NDT/người cho những nhân tài kiệt xuất nằm trong Kế hoạch, như nhân tài hàng đầu trong đổi mới khoa học - công nghệ, nhân tài hàng đầu trong khoa học xã hội triết học, nhân tài hàng đầu trong dự án “trăm - nghìn - vạn”, các nhà giáo nổi tiếng, để sử dụng cho các chủ đề nghiên cứu độc lập, đào tạo nhân tài, xây dựng đội nhóm…(7). Về giải pháp chính sách: Tập trung vào 10 hệ thống chính sách lớn, trong đó có một số chính sách nổi bật liên quan đến việc thu hút nhân tài như: Chính sách ưu đãi về tài chính và thuế, chính sách hỗ trợ tinh thần khởi nghiệp của nhân tài, chính sách giúp cán bộ khoa học - công nghệ yên tâm tập trung vào nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, chính sách về bảo hộ sở hữu trí tuệ của nhân tài.

Hình thành các chính sách ưu đãi cụ thể và chi tiết để bảo đảm động lực về vật chất và tinh thần trong quá trình thu hút nhân tài

Để biến nguồn lực này thành động lực thực sự cho tăng trưởng và đổi mới, chính phủ Trung Quốc và các thành phố lớn, các đặc khu kinh tế, khu công nghệ cao đã không ngừng thiết kế, triển khai hàng loạt chính sách cụ thể nhằm thu hút, trọng dụng nhân tài, nhất là nhân tài chất lượng cao và nhân tài nước ngoài. Các chính sách chủ yếu tập trung vào các ưu đãi về lương, thưởng, tài trợ nghiên cứu kết hợp với các ưu đãi về hộ khẩu, nhà ở, chế độ visa (đối với chuyên gia nước ngoài).

Tháng 2-2017, Văn phòng Ban Tổ chức Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã ra thông báo về “Biện pháp quốc gia về quản lý thu hút nhân tài cấp cao nước ngoài”, “Biện pháp quốc gia về quản lý hỗ trợ đặc biệt đối với nhân tài cấp cao”(8). Trong thông báo, nhân tài cấp cao nước ngoài được đưa vào danh sách “Kế hoạch nghìn nhân tài, kế hoạch vạn nhân tài” sẽ được hưởng trợ cấp đặc biệt của chính phủ, được hưởng chi phí khởi nghiệp/phí sinh hoạt ban đầu lên đến 1 triệu NDT, đồng thời được hưởng chính sách thuế ưu đãi và hỗ trợ nhà ở, được ưu tiên nhập hộ khẩu, con cái được học trường tốt. Tại các khu thí điểm và đặc khu (như Thâm Quyến, Thượng Hải, Hải Nam), hỗ trợ tài chính cho nhân tài nước ngoài, thưởng từ 500.000 đến 1.000.000 NDT/người khi đạt yêu cầu, miễn/giảm thuế thu nhập cá nhân cho nhân tài kỹ thuật cao và chuyên gia nước ngoài, cho phép hưởng chính sách bảo hiểm, y tế, hưu trí tương đương công dân Trung Quốc. Với các nhà khoa học tham gia chương trình “Song Sáng” (Sáng lập + Sáng tạo), sẽ được hỗ trợ tài chính đến 5 triệu NDT/dự án nếu thành lập doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, được ưu tiên tiếp cận vốn đầu tư mạo hiểm nhà nước, miễn phí không gian làm việc trong các khu công nghệ cao, có thể được hưởng cổ phần, chia lợi nhuận từ kết quả nghiên cứu chuyển giao công nghệ.

Đối với các chuyên gia nước ngoài, Trung Quốc còn xây dựng mô hình thí điểm về việc thực hiện Biện pháp thực thi chế độ visa cho nhân tài nước ngoài(9), đưa ra những ưu tiên tuyệt đối trong việc mở luồng xanh đón nhân tài hải ngoại với loại visa R. Visa R hay còn gọi là visa nhân tài, là visa dành cho nhân tài nước ngoài hoặc những nhân tài chuyên môn mà Trung Quốc đang thiếu hụt và cần. Biện pháp này đưa ra “bốn nhất” trong chế độ visa đối với nhân tài hải ngoại khi đến Trung Quốc gồm: (1) Có hiệu lực dài nhất: Hiệu lực visa có thể lên tới 5 năm hoặc 10 năm; (2) Thời gian lưu trú dài nhất: Thời gian lưu trú cho mỗi lần nhập cảnh có thể lên tới 180 ngày, (3) Thời gian xét duyệt visa ngắn nhất: 5 ngày hoàn thành thủ tục xét duyệt; (4) Chế độ ưu đãi nhất: Thực hiện chính sách không thu bất kỳ loại phí visa nào đối với nhân tài nước ngoài.

Trên cơ sở định hướng chung từ các chính sách quốc gia về thu hút và trọng dụng nhân tài, nhiều địa phương trên khắp Trung Quốc đã chủ động cụ thể hóa thành các chương trình hành động linh hoạt, phù hợp với đặc thù kinh tế - xã hội của từng vùng. Các đô thị phát triển như Bắc Kinh, Thượng Hải, Thâm Quyến hay các khu công nghệ cao như Phúc Châu, Trùng Khánh… đã xây dựng hệ thống chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài với nội dung vừa kế thừa quy định của Trung ương, vừa có nhiều điểm đột phá trong thực tiễn. Chính tại cấp địa phương, các chính sách đãi ngộ, hỗ trợ khởi nghiệp, ưu đãi thuế, và an cư lạc nghiệp cho nhân tài được triển khai cụ thể, có vai trò then chốt trong việc biến chủ trương thành kết quả thực chất.

Bên cạnh khung chính sách chung của chính phủ, mỗi một địa phương dựa vào đặc thù kinh tế - xã hội của mình lại tiếp tục cụ thể hoá thành chiến lược, kế hoạch cụ thể để thu hút, trọng dụng nhân tài phù hợp.  Chính sách thu hút nhân tài của Khu công nghệ cao Phúc Châu (tỉnh Phúc Kiến), thể hiện rất rõ đặc thù này.

Khu công nghệ cao Phúc Châu (Fuzhou High - Tech Zone - FHTZ), thành lập năm 1991, là một trong những khu công nghệ cao cấp quốc gia đầu tiên của Trung Quốc. Năm 2015, Phúc Châu được xếp hạng trong top 34 của 116 khu công nghệ cao cấp quốc gia(10). Nhằm thu hút nhân tài nước ngoài, Khu công nghệ cao Phúc Châu đã áp dụng nhiều chính sách ưu đãi về thuế, giảm hoặc miễn thuế trong một thời gian nhất định, cung cấp nhà ở trong khu công nghệ, chi phí sinh hoạt cho nhân tài nước ngoài và gia đình họ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc định cư và làm việc lâu dài của người lao động. Tháng 4-2024, Cục An sinh xã hội và nguồn nhân lực Khu công nghệ cao Phúc Châu đã ban hành thông báo về “Một số biện pháp của Khu công nghệ cao Phúc Châu nhằm khuyến khích giới thiệu các tài năng đổi mới, sáng tạo, khởi nghiệp và các biện pháp hỗ trợ, khen thưởng”(11), bao gồm các nội dung chính sau:

(1) Đối với các chương trình nhân tài lớn cấp quốc gia được phê duyệt, các chuyên gia trong các chương trình nhân tài lớn cấp quốc gia sẽ được thưởng 500.000 NDT và công ty của họ sẽ được trợ cấp 2 triệu NDT. Các khoản trợ cấp trên sẽ được trả trong vòng 5 năm.

(2) Đối với chuyên gia “Kế hoạch ngàn nhân tài” quốc gia được phê duyệt, sẽ thưởng 150.000 NDT cho chuyên gia và trợ cấp 600.000 NDT cho doanh nghiệp của họ. Các khoản trợ cấp trên sẽ được trả trong vòng 5 năm.

(3) Đối với các chuyên gia thuộc “Kế hoạch trăm nhân tài” của tỉnh sẽ được thưởng 300.000 NDT, chuyên gia ở nước ngoài sẽ được thưởng 250.000 NDT, chuyên gia trong nước sẽ được thưởng 150.000 NDT, và các công ty nơi họ đóng trụ sở sẽ được trợ cấp lần lượt là 1,2 triệu NDT, 1 triệu NDT và 600.000 NDT. Các khoản trợ cấp trên sẽ được trả trong vòng 5 năm.

(4) Đối với những người được xác định là tài năng trẻ chuyên môn kỹ thuật, mức trợ cấp sẽ được áp dụng theo mức 60% mức lương trước thuế do doanh nghiệp chi trả, mức tối đa hằng năm không quá 4 lần mức lương bình quân của người lao động tại các đơn vị thành thị của tỉnh Phúc Kiến trong năm trước. Tổng số tiền trợ cấp tích lũy cho một cá nhân không quá 3 năm. Sinh viên tốt nghiệp toàn thời gian từ các trường đại học nằm trong “Dự án 211” và nghiên cứu sinh sau tiến sĩ đã hoàn thành chương trình học sẽ nhận được khoản trợ cấp bằng 50% lương do công ty trả.

Như vậy, ở cấp độ quốc gia và cấp độ địa phương, trong hơn hai thập kỷ, Chính phủ Trung Quốc, chính quyền các khu vực trọng điểm đều đã ban hành các chính sách cụ thể, nhằm thu hút, trọng dụng nhân tài, đặc biệt là nhân tài cấp cao, nhân tài nước ngoài. Xét về quy mô nhân tài, tính đến tháng 9-2024, tổng số nhân tài có tay nghề ở Trung Quốc đã đạt hơn 200 triệu người, số lượng nhân tài tay nghề cao vượt qua mức 60 triệu người, chiếm khoảng 30% tổng số nhân tài có tay nghề(12).  Ngoài ra, động lực từ sợi dây kết nối với gia đình, quê hương và hệ thống chính sách ưu đãi đối với nhân tài đã thúc đẩy số lượng các lưu học sinh Trung Quốc ở nước ngoài về nước ngày càng lớn. Theo số liệu từ Sách xanh việc làm cho lưu học sinh Trung Quốc về nước năm 2022, tỷ lệ lưu học sinh Trung Quốc về nước tìm việc làm đã tăng từ 54,8% (năm 2011) lên 82,5% (năm 2019)(13), gia tăng tỷ lệ nguồn nhân lực chất lượng cao cho Trung Quốc.

Thủ tướng Phạm Minh Chính chứng kiến ký văn kiện hợp tác giáo dục giữa Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Thanh Hoa, Trung Quốc_Ảnh: TTXVN

Một số hàm ý chính sách đối với Việt Nam

Có thể nói, chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài của Trung Quốc đã được triển khai một cách hết sức toàn diện và thống nhất, từ đường hướng chính sách chung của chính quyền trung ương đến việc thực hiện ở cấp địa phương, từ việc xác định lĩnh vực khoa học và công nghệ ưu tiên đến chế độ đãi ngộ, bao gồm cả điều kiện về vật chất và tinh thần. Trên cơ sở kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc thu hút và trọng dụng nhân tài, trên cơ sở truyền thống coi “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” của Việt Nam, có thể gợi mở một số chính sách sau:

Thứ nhất, biện pháp mang tính nền tảng là xây dựng xã hội học tập thực chất, thực việc và không giáo điều. Thực chất là không lấy tiêu chí điểm số sách vở, bằng cấp hay bài khoa học được công bố làm thước đo duy nhất đánh giá người học, người nghiên cứu khoa học; thực việc là chú trọng việc thực hành, năng lực và kỹ năng giải quyết những vấn đề có tính thực tế, không lý thuyết suông; không giáo điều là chấp nhận tính đa dạng, đa chiều trong quan điểm và nhận thức về học thuật và tranh luận khoa học. Bởi, nhân tài thường có lối đi riêng, có tư duy khác biệt, nếu bó hẹp họ trong một phạm vi không gian tuyến tính đơn nhất thì nhân tài cũng không thể phát huy được tất cả những phẩm chất thiên phú của họ. Mặt khác, nhân tài thực thụ thì khả năng tự học, tự trau dồi kiến thức của họ là rất cao, “tài không đợi tuổi”, vì thế có thể cân nhắc bỏ giới hạn tuổi, giới hạn thời gian đào tạo trong hệ thống giáo dục từ phổ thông đến các bậc cao hơn, cho phép thi sát hạch tín chứng chỉ vượt khung.

Thứ hai, trọng dụng nhân tài không chỉ nên là nhận thức và chính sách của Nhà nước, mà cần phải là nhận thức và hành xử chung của toàn xã hội, là chính sách quốc gia có tính xuyên suốt và liên tục trong việc phát hiện, bồi dưỡng, sử dụng và trọng dụng nhân tài. Trọng dụng nhân tài không chỉ có nghĩa là những đãi ngộ về vật chất (lương, thưởng, nhà ở, xe cộ, …) mà để trọng dụng họ một cách thực chất thì không gian và đời sống tinh thần mới là điều có tính chất quyết định hiệu quả đóng góp của nhân tài. Vậy nên, về phía Nhà nước, cần đặt đội ngũ nhân tài vào đúng môi trường có tính học thuật cao, sử dụng họ đúng trong lĩnh vực sở trường, có cơ chế trao đổi và phản biện về những góp ý hay phát hiện khoa học của họ và đặc biệt là tránh quy chụp về quan điểm. Về phía xã hội, cần tôn trọng đúng mức sự đóng góp của nhân tài và những công trình khoa học, nhất là trong khoa học xã hội và nhân văn, vốn không trực tiếp tạo ra của cải vật chất cho xã hội. Nhân tài trong khoa học xã hội rất quan trọng vì tính tương hỗ cao, nhất là trong những xã hội phát triển ở trình độ cao. Nhân tài cần được đánh giá công tâm và bình đẳng, tránh tư duy, “coi trọng người ngoài hơn  người nhà”. Đã ở đẳng cấp quốc tế thì cần được đãi ngộ như nhau, bất kể đó là người Việt Nam hay chuyên gia/nhà khoa học nước ngoài.

Thứ ba, nhân tài cũng cần được cọ sát thường xuyên trong môi trường khoa học để “ngọc sáng càng thêm sáng”, do vậy, cần phải tạo điều kiện tối đa cho họ trong việc được học tập, trao đổi chuyên môn với các đồng nghiệp trong và ngoài nước. Những quy định khắt khe trong hợp tác quốc tế của Nghị định số 80/2010/NĐ-CP, ngày 14-7-2010, của Chính phủ, “Quy định về hợp tác, đầu tư với nước ngoài trong lĩnh vực khoa học và công nghệ”, cần được tháo gỡ để tạo không gian cho các tổ chức nghiên cứu của Việt Nam (cả khu vực công và tư) có nhiều cơ hội hơn trong việc tiếp cận với các đối tác quốc tế nhằm trau dồi học thuật và tiếp nhận chuyển giao công nghệ. Điều này cũng phù hợp với những chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm về vấn đề hội nhập quốc tế trong khoa học và công nghệ, cũng như những định hướng của Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024, của Bộ Chính trị.

Thứ tư, các nhà nghiên cứu khoa học ở Việt Nam hiện nay đang phải đóng vai trò là những viên chức/công chức mà nhiều thời gian phải dành cho việc hoàn thiện các thủ tục hành chính, giấy tờ hay công tác tài chính liên quan đến việc giải trình kinh phí thực hiện nhiệm vụ khoa học. Để hạn chế việc này, bên cạnh luật đấu thầu công trình khoa học và công nghệ, cần thực hiện chặt chẽ hai công đoạn: xét duyệt tính ưu trội của thuyết minh đầu vào và chất lượng của sản phẩm đầu ra của công trình khoa học - công nghệ;  còn lại nên để quyền cho nhà khoa học quyết định.

Việc trọng dụng nhân tài một cách thực chất đích cuối là phải mang lại đóng góp thực chất cho việc thúc đẩy tiến bộ xã hội, nâng cao vị thế và hình ảnh quốc gia, gia tăng sức cạnh tranh của quốc gia và mức sống của nhân dân./.

----------------------------------------

(1) Trang điện tử Chính phủ Trung Quốc: “Cương yếu quy hoạch phát triển nhân tài giai đoạn trung và dài hạn quốc gia”, ngày 6-6-2010
(2) Kế hoạch Vạn nhân tài được Trung Quốc đưa ra vào tháng 9-2012, với mục đích tuyển chọn và tài trợ cho 10.000 (một vạn) nhân tài cấp cao trong nước trong vòng 10 năm. Kế hoạch này là sự nối tiếp của kế hoạch “nghìn nhân tài” hải ngoại được thực hiện trong giai đoạn trước, nhưng tập trung vào nhân tài trong nước và được Văn phòng điều hành công tác nhân tài Trung ương phụ trách
(3) “Tiêu chuẩn phân loại lao động nước ngoài đến Trung Quốc làm việc (thí điểm)”, ngày 15-4-2020, http://www.jlhr.com.cn/art/zcfg_sjzcwj/402880c281938e5c0181e1d74e430146.html
(4) Sáu loại hình nhân tài kiệt xuất loại A gồm: (1) Nằm trong kế hoạch thu thút nhân tài quốc tế của nhà nước Trung Quốc, được Bộ Tổ chức Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Bộ Bảo đảm nhân lực xã hội, Cục chuyên gia nước ngoài nhà nước hoặc phó chủ tịch tỉnh trở lên phê chuẩn; (2) Phù hợp tiêu chuẩn thành tựu chuyên nghiệp được quốc tế công nhận, đạt các giải thưởng Noel về lĩnh vực vật lý, hóa học, sinh học, y tế, kinh tế học, các viện sỹ, công trình sư…; (3) Lãnh đạo cấp cao hoặc chuyên gia trong những ngành mang tính dẫn dắt thị trường kinh tế, nằm trong các doanh nghiệp trung ương, Top 500 doanh nghiệp mạnh hoặc doanh nghiệp kỹ thuật công nghệ cao; (4) Nhân tài khởi nghiệp sáng tạo, có các phát minh công nghệ kỹ thuật lớn; (5) Nhân tài trẻ ưu tú, dưới 40 tuổi từ các đại học lớn của thế giới; (6) Đạt 85 điểm đánh giá trở lên
(5) Tập Cận Bình: “Nỗ lực trở thành trung tâm khoa học và cao địa sáng tạo chủ yếu của thế giới”, Tạp chí Cầu Thị, kỳ 6 năm 2021
(6) Website Nhân tài Trung Quốc: “Kế hoạch hỗ trợ đặc biệt nhân tài cấp cao quốc gia”, ngày 29-1-2013, http://cpc.people.com.cn/big5/n/2013/0129/c355107-20361611.html?ivk_sa=1024320u
(7) Nhật báo Khoa học công nghệ Trung Quốc: “Kế hoạch hỗ trợ đặc biệt nhân tài cấp cao quốc gia”, ngày 26-3-2015, https://digitalpaper.stdaily.com/http_www.kjrb.com/kjrb/html/2015-03/26/content_297746.htm
(8) Trang điện tử Học viện Tam Giang: Văn kiện của Ban Tổ chức Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, về “Biện pháp quản lý kế hoạch thu hút nhân tài cấp cao hải ngoại quốc gia” và “Biện pháp quản lý Kế hoạch hỗ trợ đặc biệt nhân tài cấp cao quốc gia”, ngày 24-2-2017, https://www.sju.edu.cn/_upload/article/files/8f/42/a8a042074b31b19091b53424ff69/42277a0a-ed48-4818-bea4-e7e44506539a.pdf
(9) Trang điện tử Chính phủ Trung Quốc: Cục Chuyên gia nước ngoài - Bộ Ngoại giao, Bộ Công an thông báo về “Biện pháp thực hiện chế độ visa nhân tài nước ngoài”, ngày 28-11-2017, https://www.gov.cn/gongbao/content/2018/content_5296556.htm
(10) Nhật báo Trung Quốc: Khu phát triển công nghiệp công nghệ cao quốc gia Phúc Châu, ngày 22-8-2018, https://www.chinadaily.com.cn/m/fujian/2018-08/22/content_36805298.htm
(11) Trang điện tử Ban Quản lý Khu phát triển công nghiệp công nghệ cao Phúc Châu: “Một số biện pháp của Khu công nghệ cao Phúc Châu về Giải thưởng cổ vũ hỗ trợ nhân tài sáng tạo khởi nghiệp”, ngày 30-4-2024, https://fzgxq.fuzhou.gov.cn/zwgk/zcfg/202404/t20240430_4817682.htm
(12) Trang điện tử Chính phủ Trung Quốc: “Tổng lượng nhân tài khoa học kỹ thuật của Trung Quốc vượt 200 triệu người”, ngày 29-9-2024, https://www.gov.cn/yaowen/liebiao/202409/content_6976840.htm

(13) Trương Như, Trần Hân: “Những thành tựu và kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong công tác phát triển nhân tài thời đại mới - Học tập bài phát biểu quan trọng của Tổng Bí thư Tập Cận Bình về công tác phát triển nhân tài hiệu quả trong thời đại mới”, Tạp chí Nghiên cứu Chủ nghĩa xã hội, số 3 năm 2024