Phát huy vai trò truyền thông địa phương trong xây dựng quốc gia thông minh và hội nhập

Phát triển truyền thông địa phương trong kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế

Bước vào kỷ nguyên thông tin, năng lực truyền thông đã trở thành một yếu tố phản ánh “sức mạnh mềm” và mức độ phát triển của mỗi quốc gia. Truyền thông là một thiết chế xã hội, có khả năng tác động đến nhận thức, hành vi và hình ảnh của cả cộng đồng trong nước lẫn quốc tế⁽¹⁾.

Trong xu thế hội nhập và chuyển đổi số, Việt Nam đang chuyển mình hướng tới mô hình quốc gia thông minh, có bản sắc và năng lực cạnh tranh toàn cầu. Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024, của Bộ Chính trị “Về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia” nêu rõ: “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới”⁽²⁾. Trong chiến lược đó, các địa phương giữ vai trò là những “mắt xích” năng động, cùng với Trung ương chủ động tham gia xây dựng và quảng bá hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế.

Bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông đa tầng đã mở ra nhiều cơ hội cho các địa phương trong việc chủ động xây dựng và quảng bá hình ảnh. Song song với vai trò định hướng của Trung ương, các tỉnh, thành phố ngày càng được tạo điều kiện để chủ động trong truyền thông đối ngoại, góp phần kiến tạo hình ảnh tổng thể của quốc gia. Qua đó, khái niệm “truyền thông đối ngoại” được mở rộng từ cấp trung ương tới cấp địa phương, nơi truyền thông trở thành công cụ thiết thực để các tỉnh, thành phố thể hiện bản sắc riêng, quảng bá tiềm năng phát triển và góp phần thực hiện mục tiêu chung của quốc gia trong hội nhập quốc tế.

Chiến lược Ngoại giao văn hóa đến năm 2030 xác định mục tiêu quảng bá các giá trị văn hóa, bản sắc và hình ảnh quốc gia ra thế giới; trong đó nhấn mạnh vai trò của công tác thông tin, truyền thông và các phương tiện truyền thông hiện đại trong việc lan tỏa hình ảnh và nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế⁽³⁾. Đây cũng là nền tảng cho hình thức “ngoại giao thành phố” (city diplomacy), đang ngày càng trở thành một trào lưu phổ biến trong chiến lược hội nhập và xây dựng của nhiều địa phương trên thế giới và tại Việt Nam.

Vai trò kiến tạo hình ảnh của truyền thông địa phương

Hiện nay, truyền thông địa phương không chỉ là phương tiện truyền tải thông tin hành chính, chính trị - xã hội mà còn đóng vai trò chủ động trong việc kiến tạo hình ảnh. Thông qua các chiến dịch truyền thông, ngôn ngữ biểu tượng, sản phẩm số hóa và những câu chuyện truyền cảm hứng, mỗi địa phương có thể xây dựng được một “diện mạo truyền thông” riêng biệt, từ đó định hình bản sắc văn hóa và bản sắc phát triển đặc trưng⁽⁴⁾.

Khi truyền thông được vận hành hiệu quả, hình ảnh tích cực của địa phương sẽ tạo ra sức hấp dẫn mạnh mẽ trong thu hút đầu tư, du lịch, nhân lực chất lượng cao và hợp tác quốc tế. Đây là cơ sở để nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững. Đồng thời, mỗi địa phương khi tạo được dấu ấn thương hiệu trên trường quốc tế cũng đang tham gia vào tiến trình xây dựng “thương hiệu quốc gia đa tầng”, trong đó, hình ảnh quốc gia là sự tổng hoà đa dạng, sinh động và giàu bản sắc của từng tỉnh, thành phố.

Để phát huy hiệu quả vai trò đó, chiến lược phát triển quốc gia trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã hướng đến xây dựng môi trường truyền thông hiện đại, hỗ trợ kết nối và thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện. Tinh thần này được thể hiện trong Nghị quyết số 52-NQ/TW, ngày 27-9-2019, của Bộ Chính trị, về “Một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư”⁽⁵⁾, và được cụ thể hóa trong Quyết định số 749/QĐ-TTg, ngày 3-6-2020, của Thủ tướng Chính phủ⁽⁶⁾, phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”, qua đó nhấn mạnh yêu cầu tăng cường công tác thông tin, truyền thông nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy sự tham gia của các chủ thể trong xã hội.

Vai trò của truyền thông địa phương trong chiến lược này càng trở nên thiết yếu. Địa phương không chỉ tổ chức, triển khai chiến lược, chính sách của Trung ương, mà còn là chủ thể góp phần xây dựng thương hiệu quốc gia. Việc địa phương chủ động xây dựng nền tảng số đa ngôn ngữ, vận hành hệ thống dữ liệu mở, sản xuất nội dung chất lượng cao và gắn kết mạng lưới đối ngoại địa phương sẽ góp phần kiến tạo hình ảnh Việt Nam thân thiện, hiện đại, đậm đà bản sắc trong mắt cộng đồng quốc tế.

Thực tiễn hoạt động truyền thông địa phương tại Việt Nam 

Truyền thông địa phương trong thời gian qua đã có nhiều bước tiến rõ rệt, từng bước khẳng định vai trò trong hệ thống truyền thông quốc gia. Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cho thấy vẫn còn một số yếu tố cần hoàn thiện để nâng cao hiệu quả và tính bền vững. Một số địa phương đang trong quá trình củng cố tổ chức, phát triển đội ngũ chuyên môn và tăng cường nguồn lực cho hoạt động truyền thông. Đồng thời, việc liên kết giữa truyền thông địa phương với chiến lược thương hiệu quốc gia ngày càng được tăng cường, hướng tới mục tiêu chung là quảng bá hình ảnh Việt Nam hiện đại, thân thiện và hội nhập.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, nhiều cơ sở đã có những bước chuyển rõ nét trong cách thức hoạtđộng, từ cung cấp thông tin đến xây dựng nội dung gắn chặt với mục tiêu quản trị và phát triển. Tại Đà Nẵng, việc kết hợp đồng bộ các nền tảng chính quyền điện tử gắn với truyền thông số đã tạo ra không gian tương tác trực tuyến giữa chính quyền và người dân. Thông qua các chiến dịch về “thành phố đáng sống”, bảo vệ môi trường biển và phát triển đô thị xanh, Đà Nẵng không chỉ truyền tải thông tin quản lý, mà còn chủ động kiến tạo hình ảnh một đô thị năng động, thân thiện và hướng tới phát triển bền vững trong nhận thức của công chúng.

Tương tự, tại thành phố Huế, truyền thông địa phương được gắn kết chặt chẽ trong chiến lược xây dựng đô thị di sản và đô thị thông minh. Việc triển khai các nền tảng số phục vụ quản lý đô thị, du lịch và văn hóa được kết hợp với các chiến dịch truyền thông quảng bá di sản cố đô trên không gian mạng, từ các sự kiện văn hóa, lễ hội truyền thống đến hoạt động quảng bá du lịch thông minh. Qua đó, hình ảnh Huế hiện lên không chỉ là thành phố di sản, mà còn là một đô thị đáng sáng sống, có khả năng thích ứng với yêu cầu phát triển và hội nhập trong bối cảnh mới.

Ở một số địa phương thuộc đồng bằng sông Cửu Long, như Vĩnh Long, truyền thông địa phương được triển khai gắn với các chương trình phát triển sản phẩm đặc trưng và xây dựng nông thôn mới. Các chiến dịch truyền thông xoay quanh sản phẩm OCOP và khởi nghiệp nông nghiệp đã được lan tỏa trên các phương tiện truyền thông xã hội, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương gắn với giá trị bản địa, con người và khát vọng phát triển bền vững. Những hoạt động này cho thấy truyền thông không chỉ hỗ trợ xúc tiến thương mại, mà còn từng bước tham gia vào quá trình kiến tạo hình ảnh địa phương trong tổng thể hình ảnh quốc gia.

Nhìn chung, các cách làm trên phản ánh xu hướng sử dụng truyền thông để tạo dựng sức hấp dẫn, sự đồng thuận và tham gia của xã hội. Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để khẳng định vai trò ngày càng rõ nét của truyền thông địa phương trong chiến lược xây dựng quốc gia thông minh và hội nhập.

Bên cạnh đó, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, báo chí tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt trong định hướng thông tin, đồng thời thúc đẩy xu hướng đa dạng hóa phương thức truyền thông. Nhiều địa phương đã chủ động tăng cường vai trò các cơ quan báo chí, phát triển các phương tiện truyền thông số như fanpage, cổng thông tin tích hợp hay nền tảng trực tuyến phục vụ người dân. Những hình thức này giúp công tác truyền thông địa phương trở nên linh hoạt, gần gũi, tăng cường khả năng tương tác, qua đó bổ trợ cho hệ thống báo chí trong việc lan tỏa hình ảnh địa phương và quốc gia. Bên cạnh đó, sự tham gia của cộng đồng, doanh nghiệp cũng góp phần làm phong phú nội dung truyền thông, đặc biệt trong các chương trình quảng bá di sản, sản phẩm OCOP và các giá trị phát triển bền vững.

Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, quá trình xây dựng mô hình truyền thông địa phương thông minh vẫn cần hoàn thiện để đáp ứng kịp thời yêu cầu chuyển đổi số. Nhiều hoạt động truyền thông đã có sự đổi mới rõ rệt về nội dung và cách thức triển khai, song vẫn cần tiếp tục phát huy tính chủ động, sáng tạo và liên kết giữa các lĩnh vực, nhằm nâng cao hiệu quả lan tỏa thông tin. Trong giai đoạn tới, việc đầu tư nguồn nhân lực, ứng dụng công nghệ và công cụ đánh giá hiệu quả sẽ là yếu tố tiên quyết, giúp truyền thông phát huy vai trò chiến lược trong việc quảng bá hình ảnh địa phương và đất nước.

Nâng cao vai trò của truyền thông địa phương trong xây dựng quốc gia thông minh và hội nhập

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, truyền thông địa phương cần được định vị là một năng lực chiến lược của chính quyền địa phương. Bên cạnh thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền, truyền thông còn góp phần kiến tạo hình ảnh, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy các quan hệ đối ngoại. Theo tinh thần Nghị quyết số 35-NQ/TW, ngày 22-10-2018, của Bộ Chính trị, về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”⁽⁷⁾, hệ thống truyền thông cần chủ động nắm bắt, kịp thời phát hiện và kiên quyết đấu tranh phản bác các luận điểm sai trái, thông tin xuyên tạc, đồng thời tăng cường tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên hội nhập.

Thứ nhất, chiến lược truyền thông cần tích hợp chặt chẽ với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và định hướng đối ngoại của mỗi địa phương. Truyền thông không thể tách rời khỏi quy hoạch phát triển  từng tỉnh, thành, từng vùng, mà phải là công cụ song hành nhằm lan tỏa các giá trị đặc trưng của địa phương, từ đó tạo ra năng lực cạnh tranh bền vững. Chiến lược này cần được thiết kế với tầm nhìn dài hạn, có hệ thống nhận diện thương hiệu địa phương rõ ràng, bản đồ đối tượng mục tiêu cụ thể và kế hoạch truyền thông tích hợp (IMC) trên nhiều nền tảng.

Thứ hai, cần có chính sách bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ truyền thông địa phương. Đây là thách thức hiện nay ở nhiều tỉnh, thành phố, đặc biệt là các địa phương còn khó khăn về kinh tế - xã hội. Các chương trình đào tạo liên ngành, kết hợp giữa truyền thông, công nghệ, văn hóa và đối ngoại cần được triển khai theo hình thức liên kết giữa địa phương và các trường đại học, viện nghiên cứu hoặc các tổ chức quốc tế. Ngoài ra, cần có cơ chế sử dụng đội ngũ chuyên gia bên ngoài, các đối tác truyền thông, nhà sáng tạo nội dung để đa dạng hóa góc nhìn và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Thứ ba, các địa phương cần chú trọng xây dựng hạ tầng truyền thông số hiện đại. Điều này không chỉ bao gồm việc duy trì các trang thông tin điện tử hay phương tiện truyền thông xã hội chính thống, mà còn phải mở rộng sang các nền tảng mới như kênh podcast, ứng dụng di động thông minh phục vụ du khách và nhà đầu tư, cũng như hệ thống dữ liệu mở để cung cấp thông tin minh bạch, dễ tiếp cận. Hạ tầng truyền thông số chính là cơ sở để truyền thông địa phương có thể tương tác theo thời gian thực, tối ưu hóa trải nghiệm người dùng và mở rộng phạm vi ảnh hưởng ra toàn cầu.

Thứ tư, cần thiết lập cơ chế liên kết vùng và phối hợp nhịp nhàng giữa Trung ương với địa phương, nhằm bảo đảm tính thống nhất trong chiến lược truyền thông quốc gia. Trong bối cảnh hướng tới mô hình quốc gia thông minh, với năng lực truyền thông tổng thể và nhất quán, sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và tạo sức lan tỏa mạnh mẽ hơn. Các cơ quan lãnh đạo, quản lý báo chí, các cơ quan báo chí, truyền thông ở Trung ương cần phát huy vai trò, kết nối và hỗ trợ cơ quan truyền thông, báo chí địa phương thông qua việc xây dựng cơ chế chia sẻ tài nguyên truyền thông (như thư viện hình ảnh, video, dữ liệu,…), ngân sách quảng bá chung và các chiến dịch phối hợp theo vùng, lĩnh vực (du lịch, xúc tiến đầu tư, đổi mới sáng tạo,...). Những hoạt động này sẽ giúp tăng cường hiệu quả truyền thông quốc gia, đồng thời phát huy thế mạnh đặc thù của từng địa phương trong tổng thể hình ảnh Việt Nam hiện đại và hội nhập.

Thứ năm, cần thúc đẩy mô hình truyền thông kiến tạo, với sự tham gia của người dân, doanh nghiệp và mạng lưới chuyên gia trong, ngoài nước có tầm ảnh hưởng. Các địa phương cần tổ chức các cuộc thi sáng tạo nội dung, chiến dịch truyền thông cộng đồng, xây dựng đội ngũ cộng tác viên là những người có sức lan tỏa trên các phương tiện truyền thông xã hội để quảng bá hình ảnh, văn hóa, du lịch và tiềm năng phát triển của địa phương. Đồng thời, cần tạo cơ chế khen thưởng, vinh danh các cá nhân, tập thể có sản phẩm truyền thông chất lượng, lan tỏa giá trị tích cực về địa phương. 

Phát triển truyền thông địa phương theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và đồng kiến tạo là một yêu cầu tất yếu, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh của từng tỉnh, thành phố, vừa đóng góp trong tổng thể chiến lược xây dựng quốc gia thông minh, hội nhập. Đây là chiến lược dài hạn, nhằm định vị thương hiệu từng địa phương, thu hút nhà đầu tư, du khách, đồng thời khơi dậy lòng tự hào và ý thức trách nhiệm của người dân với quê hương, đất nước./.

----------------------------

(1), (4) Nguyễn Thị Thu Hà: “Thương hiệu địa phương và ngoại giao công chúng”, Tạp chí Lý luận Chính trị, số 6, năm 2023
(2)  Nghị quyết 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024, của Bộ Chính trị, về “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”,  https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/he-thong-van-ban/van-ban-cua-dang/nghi-quyet-so-57-nqtw-ngay-22122024-cua-bo-chinh-tri-ve-dot-pha-phat-trien-khoa-hoc-cong-nghe-doi-moi-sang-tao-va-chuyen-11162
(3) Quyết định số 2013/QĐ-TTg, ngày 22-11-2019, của Thủ tướng Chính phủ, về “Phê duyệt Chiến lược Ngoại giao văn hóa đến năm 2030”, https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Van-hoa-Xa-hoi/Quyet-dinh-2013-QD-TTg-2021-phe-duyet-Chien-luoc-Ngoai-giao-van-hoa-den-2030-496071.aspx
(5) Nghị quyết số 52-NQ/TW, ngày 27-9-2019, của Bộ Chính trị, về “Một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư”, https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/he-thong-van-ban/van-ban-cua-dang/nghi-quyet-so-52-nqtw-ngay-2792019-cua-bo-chinh-tri-ve-mot-so-chu-truong-chinh-sach-chu-dong-tham-gia-cuoc-cach-mang-cong-5715
(6) Quyết định số 749/QĐ-TTg, ngày 3-6-2020, của Thủ tướng Chính phủ, về “Phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”, https://chinhphu.vn/default.aspx?pageid=27160&docid=200163
(7) Nghị quyết số 35-NQ/TW, ngày 22-10-2018, của Bộ Chính trị, về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”, https://dangcongsan.vn/tu-lieu-van-kien/van-kien-trung-uong/nghi-quyet-so-35-nqtw-2018-501734.html