Khu kinh tế mở Chu Lai - thực tiễn xây dựng, phát triển và những vấn đề đăt ra
(Cập nhật: 19/1/2010)
Lời Bộ Biên tập: Ngày 18-12-2009, tại thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam đã diễn ra Hội thảo khoa học về chủ đề: “Khu kinh tế mở Chu Lai - Thực tiễn xây dựng, phát triển và những vấn đề đặt ra” dưới sự đồng chủ trì của Tạp chí Cộng sản, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tỉnh ủy Quảng Nam.
Tạp chí Cộng sản xin giới thiệu cùng bạn đọc Báo cáo Đề dẫn và Tổng thuật Hội thảo khoa học.
BÁO CÁO ĐỀ DẪN
Tạ Ngọc Tấn
Kính thưa các đồng chí lãnh đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các đồng chí lãnh đạo tỉnh Quảng Nam!
Thưa toàn thể các đồng chí, các quý vị đại biểu!
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng và Báo cáo tổng kết 20 năm đổi mới (1986 - 2006) của Đảng ta đã khẳng định: “Công cuộc đổi mới ở nước ta đã đạt những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử”. Góp phần quan trọng vào những thành công của công cuộc đổi mới không thể không nhắc đến cả một quá trình tìm tòi, thử nghiệm với những cách làm mạnh dạn, những mô hình làm ăn mới táo bạo, như khoán ở Vĩnh Phúc, hộ tự chủ ở An Giang, và nhất là trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài, phát triển công nghiệp... Trong số các bài học được đúc kết sau 20 năm đổi mới, bài học quan trọng mà Đảng đã rút ra, đó là “Dựa vào dân, xuất phát từ thực tiễn và thường xuyên tổng kết thực tiễn, phát hiện nhân tố mới, từng bước tìm ra quy luật phát triển, đó là chìa khóa của thành công”.
Nếu năm 1986 là mốc đổi mới toàn diện đất nước do Đảng ta khởi xướng, thì năm 1987 Luật Đầu tư nước ngoài đã được ban hành, sớm nhất trong số các luật ra đời trong thời kỳ đổi mới. Từ đó đến nay, Luật Đầu tư nước ngoài đã được chỉnh sửa nhiều lần và tiến đến một Luật Đầu tư chung ra đời năm 2005. Một năm sau, năm 2006, nước ta đã trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).
Trong suốt chặng đường đó, chúng ta đã mày mò tìm kiếm và thử nghiệm nhiều hình thức, mô hình và phương pháp để thu hút mạnh đầu tư nước ngoài, trong đó phải kể đến hình thức xây dựng khu kinh tế mở (KKTM), mà Chu Lai là thử nghiệm đầu tiên của mô hình đó.
Tại phiên họp ngày 20-9-2002, Bộ Chính trị đã cho ý kiến chỉ đạo: “Miền Trung là vùng có nhiều tiềm năng, có vị trí chiến lược quan trọng, có truyền thống cách mạng kiên cường, nhưng còn là vùng nghèo của đất nước. Xây dựng khu kinh tế động lực miền Trung, bao gồm Khu kinh tế Dung Quất và Khu kinh tế mở Chu Lai là chủ trương chiến lược của Bộ Chính trị, có ý nghĩa to lớn về kinh tế - chính trị - xã hội - quốc phòng, an ninh”.
Với ý nghĩa là mô hình thử nghiệm đầu tiên về KKTM ở Việt Nam, rất nhiều kỳ vọng đã được đặt ra cho Chu Lai. Theo Quyết định số 108/2003/QĐ-TTg, ngày 5-6-2003 của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập và ban hành Quy chế hoạt động của Khu kinh tế mở Chu Lai, tỉnh Quảng Nam, yêu cầu đặt ra là:
- Thu hút vốn đầu tư, công nghệ và kinh nghiệm quản lý của nước ngoài, đi đôi với tăng cường khuyến khích đầu tư trong nước, tạo ra động lực và chất lượng phát triển mới cho nền kinh tế;
- Thí điểm thực hiện các cơ chế, chính sách mới trước khi nhân rộng ra cả nước theo hướng giảm bớt sự can thiệp của Nhà nước, tạo môi trường tự do tối đa cho các nhà đầu tư nhưng vẫn giữ được vai trò của Nhà nước trong điều chỉnh kinh tế ở tầm vĩ mô;
- Thu hút lao động, tạo việc làm kết hợp với việc thực hiện quy hoạch tổng thể đô thị mới làm khuôn mẫu cho việc chuẩn bị và cải tạo các vùng kinh tế khác trên cả nước;
- Làm cửa ngõ, trung tâm giao lưu kinh tế - xã hội giữa các vùng trong nước và giao lưu quốc tế; là cầu nối quan trọng giữa các nhà đầu tư, các đơn vị sản xuất kinh doanh trong nước với cả nền kinh tế của đất nước và với thế giới bên ngoài;
- Là điểm tựa thúc đẩy phát triển khu vực miền Trung, trong đó có tỉnh Quảng Nam.
Khác với các KCN tập trung (chỉ có các nhà máy công nghiệp), cơ cấu phát triển trong KKTM khá toàn diện, bao gồm cả sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ du lịch, viễn thông, tài chính,... với kết cấu hạ tầng phát triển đồng bộ. Trong KKTM, có thể xây dựng nhiều loại hình kinh tế khác nhau, hay còn gọi là mô hình “khu trong khu”. KKTM Chu Lai có quy hoạch trên 32.000 ha và bao gồm khu chức năng là khu phi thuế quan, các khu công nghiệp, nông nghiệp sinh thái, chế xuất, công nghệ cao, du lịch, đô thị, dân cư cùng với sân bay Chu Lai và cảng Kỳ Hà. Ngoài ra, ban đầu KKTM Chu Lai có chính sách ưu đãi nhất cả nước, như việc nhà đầu tư không phải tốn chi phí đền bù, giải tỏa và san lấp mặt bằng, được thuê đất 70 năm, được miễn tiền thuê đất cũng như không phải trả bất kỳ khoản phí hạ tầng nào đến năm 2015, v.v..
Đến nay, sau 6 năm triển khai xây dựng, bộ mặt KKTM đầu tiên của cả nước đã dần dần được hình thành. Từ những bãi cát trắng, cằn khô với những cây dương, cỏ dại và bãi xương rồng, đến nay Chu Lai đã có một cơ ngơi đáng kể với những nhà máy, công xưởng trong những khu công nghiệp đang dần dần được mọc lên theo một quy hoạch đồng bộ, với kết cấu hạ tầng đang từng bước được hoàn thiện, thu hút được nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Theo số liệu cập nhật đến thời điểm này, tính đến hết tháng 10-2009, tại KKTM Chu Lai đã có 52 dự án cấp phép hoạt động với tổng số vốn đăng ký là 929 triệu USD, trong đó có 17 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 195 triệu USD, 35 dự án đầu tư trong nước với tổng vốn đăng ký 734 triệu USD. Các dự án tại KKTM Chu Lai đã góp phần tạo việc làm cho trên 7.000 lao động, trong đó chủ yếu là lao động địa phương. Các doanh nghiệp tại đây đã đóng góp lớn vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Nam, thể hiện qua các chỉ tiêu nộp ngân sách, tổng mức đầu tư, giá trị sản lượng công nghiệp,... Vai trò của KKTM Chu Lai từng bước được khẳng định trong sự nghiệp phát triển của Quảng Nam nói riêng và khu vực miền Trung nói chung.
Đến cuối năm 2009, Quảng Nam trở thành địa phương có lượng vốn đăng ký mới lớn nhất cả nước, với 4,15 tỉ USD, chiếm 28,3% tổng vốn. Bà Rịa - Vũng Tàu và Đồng Nai lần lượt đứng sau với 2,85 và 2,28 tỉ USD. Trong sự bứt phá đó có phần đóng góp quan trọng của KKTM Chu Lai.
Như vậy, có thể nói, mô hình KKTM Chu Lai đã bước đầu thu được những kết quả khả quan. Thế nhưng, từ thực tế có thể thấy những kết quả trên vẫn còn khá khiêm tốn, nếu không nói là còn nhiều hạn chế so với những tiềm năng, yêu cầu và kỳ vọng đặt ra. Những hạn chế đó thể hiện ở những vấn đề như: thiếu những chính sách, cơ chế đặc thù, nổi trội để thu hút đầu tư một cách mạnh mẽ; thiếu vốn đầu tư, phát triển hạ tầng kỹ thuật; quy hoạch chưa bảo đảm sự thống nhất, liên kết khu vực; chưa có những tác động tích cực như mong muốn đến sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Nam và nhất là đối với khu vực miền Trung...
Với lý do đó và trên tinh thần nhìn thẳng sự thật, thực sự cầu thị, Tạp chí Cộng sản, Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Tỉnh ủy Quảng Nam hợp tác, đồng tổ chức Hội thảo khoa học: “Khu kinh tế mở Chu Lai - Thực tiễn xây dựng, phát triển và những vấn đề đặt ra”. Mục đích của Hội thảo là: Đánh giá một cách khách quan mô hình thử nghiệm KKTM Chu Lai sau 6 năm xây dựng, phát triển, làm rõ những vấn đề còn gây tranh cãi, những vướng mắc về mặt cơ chế, chính sách để kịp thời có những kiến nghị có cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc tiếp tục hoàn thiện mô hình KKTM của nước ta.
Trên tinh thần đó, tôi xin nêu một số vấn đề để hội thảo chúng ta cùng bàn luận như sau:
Thứ nhất, đánh giá kết quả 6 năm xây dựng và phát triển mô hình KKTM Chu Lai. Chúng tôi nhận thức rằng, đây không đơn thuần chỉ là vấn đề của KKTM Chu Lai hay của riêng tỉnh Quảng Nam, mà là mô hình KKTM đầu tiên của cả nước, do đó những đánh giá thật khách quan, trên tinh thần nhìn thẳng sự thật, hội thảo hướng tới làm rõ những mặt đã làm được, những mặt còn chưa làm được, những thành công và chưa thành công để đánh giá đúng thực tế. Báo cáo chuyên sâu của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam về 6 năm xây dựng và phát triển KKTM Chu Lai và các báo cáo của các nhà khoa học, nhà lãnh đạo, quản lý, các nhà hoạch định chính sách dưới nhiều giác độ khác nhau, từ bối cảnh quốc tế hiện nay đến kinh nghiệm của các nước về mô hình kinh tế tự do, đặc khu kinh tế, kể cả dưới góc nhìn của các khu kinh tế khác ở nước ta thời gian qua... sẽ là cơ sở để chúng ta thảo luận, rút ra được những bài học quan trọng cho chặng đường tiếp theo của mô hình KKTM nói chung, cũng như KKTM Chu Lai nói riêng.
Thứ hai, thảo luận sâu về những mặt còn hạn chế, những mặt chưa thành công của mô hình KKTM Chu Lai, nhất là làm sâu sắc thêm những nguyên nhân khách quan, chủ quan của những vấn đề còn tồn tại đó. Điều quan trọng hơn cả mà các cơ quan đồng tổ chức hội thảo cũng như nhiều đại biểu có mặt hôm nay mong muốn là trên cơ sở những bài học kinh nghiệm của KKTM Chu Lai và các KKTM khác trong nước cũng như trên thế giới, chúng ta sẽ đề xuất được những giải pháp, kiến nghị khả thi để không những nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động của KKTM Chu Lai, mà còn thúc đẩy sự phát triển nhanh và mạnh hơn nữa của các khu kinh tế tại các địa phương khác, nhất là trong lĩnh vực thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, tìm những nhà đầu tư và lĩnh vực đầu tư chiến lược, hiệu quả nhất.
Thứ ba, từ những thành công và chưa thành công của KKTM Chu Lai chúng ta phải làm rõ sự cần thiết của mô hình KKTM trong xu thế phát triển mới của đất nước và bối cảnh quốc tế hiện nay, nhất là thời kỳ hậu khủng hoảng tài chính - kinh tế thế giới vừa qua, đáp ứng yêu cầu tái cấu trúc nền kinh tế để có bước phát triển nhanh và bền vững hơn. Từ kinh nghiệm phát triển các KKTM trên thế giới, làm rõ vị trí, vai trò của KKTM ở Việt Nam trong việc thúc đẩy thu hút vốn đầu tư, tạo việc làm và tăng trưởng kinh tế. Sẽ là rất hữu ích nếu chúng ta đưa ra được những kiến nghị cụ thể về mô hình KKTM hiện nay, xuất phát từ những nhu cầu cần thiết của việc đẩy mạnh thu hút vốn đầu tư nước ngoài phục vụ cho mục tiêu chiến lược là tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững và tránh tụt hậu xa hơn về kinh tế so với các nước trong khu vực và thế giới, để đề xuất được phương hướng, biện pháp khắc phục những bất cập về mặt chủ trương, chính sách; làm rõ tầm quan trọng và những nội dung cơ bản, cần thiết của cơ chế, chính sách mới, nhất là những cơ chế, chính sách vượt trội, nhằm tạo ra sự phát triển nhanh, mạnh, hiệu quả cao đối với việc tiếp tục phát triển KKTM Chu Lai cũng như các KKTM của đất nước.
Chúng tôi hy vọng sau hội thảo này, các cấp, các ngành, các đơn vị liên quan có sự quan tâm đầy đủ hơn, có những giải pháp mang tính đột phá để KKTM Chu Lai phát triển hơn nữa, như những kỳ vọng đã đặt ra sớm đưa Chu Lai trở thành đầu tàu phát triển của Quảng Nam, động lực quan trọng cho sự phát triển miền Trung, góp phần xứng đáng, tích cực vào sự phát triển chung của cả nước. Mọi người dân Việt Nam sẽ rất vinh dự và tự hào nếu Quảng Nam vươn lên mạnh mẽ cùng với cả nước trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vì đây chính là mảnh đất anh hùng với bao chiến công vang dội trong 2 cuộc kháng chiến, cũng là nơi có đối tượng chính sách sau chiến tranh nhiều nhất trong cả nước, quê hương của gần 8.000 Bà mẹ Việt Nam anh hùng.
Thay mặt Ban tổ chức, tôi xin kính chúc các đồng chí, các quý vị đại biểu mạnh khỏe, hạnh phúc! Chúc Hội thảo của chúng ta thành công và đạt hiệu quả thiết thực nhất!
Địa chỉ: 28 Trần Bình Trọng, Hà Nội.
Điện thoại: 04 9429753; Fax: 04 9429754;
Email: baodientu@tccs.org.vn
Giấy phép số: 420/GP-BVHTT ngày 20-8-2001 của Bộ Văn hoá - Thông tin về
thiết lập Website trên Internet
Gửi mail
In bài
Trang trước
Đầu trang
