Xây dựng Đảng
Cấp ủy cơ sở lãnh đạo xây dựng và phát huy vai trò của chính quyền cơ sở
23:16' 18/6/2013

TCCSĐT - Năng lực lãnh đạo của các cấp ủy đảng cơ sở thể hiện ở mức độ thông thạo, thực hiện thành thục và chắc chắn nhiệm vụ lãnh đạo, điều hành tổ chức đảng đó giữa hai kỳ đại hội, tổ chức thực hiện thắng lợi nghị quyết do đại hội đề ra thông qua trước hết là bộ máy chính quyền cơ sở. 




Chính quyền cơ sở là trụ cột của hệ thống chính trị cơ sở, với vai trò quản lý, điều hành toàn bộ các hoạt động kinh tế - xã hội trên phạm vi địa bàn theo nghị quyết của Đảng các cấp, quyết nghị của hội đồng nhân dân cùng cấp trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Ủy ban nhân dân là cơ quan chấp hành của hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở cơ sở. Ủy ban nhân dân thực hiện những nhiệm vụ theo nghị quyết của hội đồng nhân dân, những nhiệm vụ do cơ quan hành chính nhà nước cấp trên ủy quyền và chỉ đạo tổ chức thực hiện, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện các nhiệm vụ tự quản của địa phương.

Như vậy, chủ thể của công tác lãnh đạo được bàn đến ở đây là các cấp ủy đảng cơ sở và đối tượng lãnh đạo là ủy ban nhân dân và hội đồng nhân dân cấp cơ sở. Tuy vậy, xoay quanh vấn đề cầm quyền của Đảng trong những năm qua, còn có ý kiến cho rằng: Đảng cầm quyền thì Nhà nước chỉ là công cụ của Đảng, hoạt động thụ động theo sự điều khiển của Đảng. Quan hệ Đảng và Nhà nước chỉ là quan hệ một chiều: Đảng chỉ huy Nhà nước. Việc xem nhẹ chiều quan hệ trở lại của Nhà nước đối với sự lãnh đạo của Đảng là một trong những nguyên nhân dẫn tới thiếu sót trong hoạt động lãnh đạo của Đảng và làm giảm hiệu quả tổ chức thực hiện các chủ trương do Đảng đề ra. Do coi chính quyền chỉ là công cụ thực hiện những quyết định chính trị của Đảng, nên đã cường điệu hóa tính chất giai cấp và chức năng giai cấp, xem nhẹ tính dân tộc và chức năng công quản của Nhà nước. Nói Đảng cầm quyền có thể dẫn tới ngộ nhận Đảng là cơ quan quyền lực trực tiếp làm chức năng của chính quyền, dễ độc đoán, chuyên quyền, dễ sa vào tình trạng “đảng trị”.

Đảng ta là đảng cầm quyền, nhưng dứt khoát Đảng không phải là chính quyền nhà nước, làm chức năng quản lý Nhà nước. Ở đâu đó tổ chức đảng bao biện, làm thay, thậm chí “lấn sân” chức năng của chính quyền là nhận thức chưa đúng, là sai lầm cần khắc phục. Đảng cầm quyền nhất thiết không tất yếu dẫn tới độc đoán chuyên quyền. V. I. Lê-nin chỉ ra rằng, Đảng Cộng sản cầm quyền là khái niệm để chỉ một giai đoạn mới, một thời kỳ mới của cách mạng. Đó là thời kỳ mà chủ nghĩa xã hội không còn đơn thuần chỉ là một mục đích, là cương lĩnh, là học thuyết nữa mà đã trở thành công việc phấn đấu hằng ngày của Đảng. Đó là thời kỳ mà nhiệm vụ hàng đầu, chủ yếu và trọng tâm là tổ chức xây dựng đất nước, chứ không phải là nhiệm vụ giành chính quyền nữa.

Đảng ta lãnh đạo chính quyền là phương thức chủ yếu để lãnh đạo toàn xã hội. Trở thành đảng cầm quyền, là do Đảng ta đã đưa ra đường lối kháng chiến và kiến quốc được nhân dân đồng thuận, tiên phong dẫn đường, tổ chức nhân dân và dân tộc đánh đuổi bọn thực dân, đánh đổ bọn phong kiến, giành được độc lập cho dân tộc; nhân dân tự do bầu cử lập nên chính quyền mới của mình và ủy thác cho Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo duy nhất. Từ đó, Đảng ta trở thành đảng cầm quyền nhưng quyền lực thuộc về nhân dân. Nhân dân lao động là chủ của đất nước, Đảng ta là người chịu trách nhiệm về vận mệnh dân tộc trước nhân dân.

Đảng ta không có lợi ích tự thân, đảm đương sứ mệnh lãnh đạo cách mạng nhằm mục đích bảo vệ nền độc lập dân tộc, thống nhất Tổ quốc, đem lại tự do, hạnh phúc, dân chủ cho nhân dân. Đảng lãnh đạo nhân dân xây dựng chủ nghĩa xã hội chính là bảo vệ quyền làm chủ đất nước của nhân dân một cách đích thực, bền vững. Đảng cầm quyền nhưng Đảng phải thấm nhuần trách nhiệm vừa là người lãnh đạo, vừa là người đày tớ thật trung thành của nhân dân; Đảng không có mục đích nào khác ngoài mục đích phục vụ Tổ quốc và nhân dân.

Đảng ta xác định và được xã hội thừa nhận từ trong Hiến pháp đến thực tế về vai trò lãnh đạo của Đảng đối với toàn xã hội, thông qua bộ máy chính quyền. “Là đảng cầm quyền, Đảng ta có trách nhiệm lãnh đạo tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội” (1). Và “sự lãnh đạo của Đảng bao quát toàn diện các lĩnh vực hoạt động và các tổ chức nhà nước, các đoàn thể chính trị, xã hội, các tổ chức sản xuất, kinh doanh” (2). Đảng cũng đã chỉ rõ: “với vai trò và trách nhiệm của một đảng cầm quyền, Đảng phải không ngừng nâng cao trình độ và năng lực lãnh đạo, không ngừng cải tiến phương thức lãnh đạo để phát huy được sức mạnh và trí tuệ của toàn dân, của toàn Đảng, sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị. Từng bước nâng nâng cao chất lượng, trước hết là chất lượng chính trị của mỗi tổ chức cũng như của toàn bộ hệ thống chính trị” (3).

Với tư cách là hạt nhân chính trị lãnh đạo mọi mặt đối với hệ thống chính trị, Đảng ta xác định rõ phương thức lãnh đạo để vừa giữ vững vai trò lãnh đạo của mình, đồng thời phải phát huy tốt nhất hiệu lực, hiệu quả quản lý, điều hành của Nhà nước và hoạt động của các đoàn thể chính trị, xã hội, của các tầng lớp nhân dân. Không lãnh đạo chính quyền thì Đảng không thể cầm quyền. Đảng cầm quyền có nghĩa là trong thực tế Đảng phải chi phối, điều khiển, sử dụng được chính quyền, trên cơ sở phát huy vai trò chủ động, sáng tạo, tích cực của chính quyền. Và, như trong Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 khẳng định: Đảng phải “chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình”.

Như vậy, cấp ủy là tổ chức được đại hội của tổ chức đảng lựa chọn, tín nhiệm bầu ra để ủy quyền công tác lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị, trong đó có chính quyền.

Cấp ủy cơ sở với công tác xây dựng chính quyền cơ sở

Trước hết, cấp ủy của tổ chức cơ sở đảng phải chủ động lãnh đạo xây dựng bộ máy chính quyền cơ sở thuộc phạm vi lãnh đạo của mình. Bộ máy chính quyền đó nhất thiết phải thỏa mãn những tiêu chuẩn: trong sạch, vững mạnh, đủ năng lực và hoạt động có hiệu quả, thực sự là công cụ của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; chăm lo xây dựng và củng cố các đoàn thể chính trị xã hội đủ sức tập hợp rộng rãi nhân dân và phát huy có hiệu quả quyền làm chủ của họ trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Sự lãnh đạo của cấp ủy đảng thể hiện ở việc đề ra các quan điểm, các nguyên tắc, tư tưởng chỉ đạo xây dựng tổ chức và hoạt động của bộ máy chính quyền trong khuôn khổ luật pháp quy định. Xuất phát từ đặc điểm, yêu cầu của địa phương, căn cứ vào phẩm chất đạo đức, năng lực của từng đồng chí trong cấp ủy, đảng viên, cán bộ để cấp ủy giới thiệu với hội đồng nhân dân tham gia đảm đương những cương vị chủ chốt trong bộ máy chính quyền cơ sở. Các đồng chí trong cấp ủy, đảng viên có khả năng tham gia vào các cương vị chủ chốt của bộ máy chính quyền là điều kiện thuận lợi đầu tiên cho việc triển khai chủ trương, nghị quyết của tổ chức đảng cùng cấp cũng như các tổ chức đảng cấp trên, đồng thời đó cũng là điều kiện tiên quyết bảo đảm cho các chủ trương, đường lối của Đảng đi vào cuộc sống và trở thành hiện thực.

Tiếp đó, trên cơ sở chủ trương về công tác cán bộ của cấp ủy cấp trên, tổ chức đảng cùng cấp, cấp ủy đề ra các quan điểm, chủ trương về công tác cán bộ trên tất cả các khâu: đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, đánh giá và sử dụng cán bộ. Đối với các chức danh chủ chốt của các tổ chức khác thuộc hệ thống chính trị cơ sở, cấp ủy thay mặt tổ chức đảng cơ sở giới thiệu những đảng viên, cán bộ ngoài đảng có đủ tiêu chuẩn để các tổ chức đó lựa chọn và quyết định. Cấp ủy tôn trọng cơ chế bầu cử, tuyển dụng, bổ nhiệm, miễn nhiệm, khen thưởng, kỷ luật của chính quyền và các đoàn thể. “Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ theo nguyên tắc tập trung dân chủ, đồng thời phát huy trách nhiệm của các tổ chức thành viên trong hệ thống chính trị” (4).

Thông qua cấp ủy, tổ chức cơ sở đảng tiến hành kiểm tra đối với chính quyền và các tổ chức trong hệ thống chính trị cơ sở. Nội dung kiểm tra chủ yếu việc quán triệt và tổ chức thực hiện các quan điểm, nguyên tắc, tư tưởng chỉ đạo của Đảng và tổ chức đảng cấp mình, tuân thủ đúng pháp luật và trách nhiệm trước nhân dân. Cấp ủy vừa trực tiếp kiểm tra vừa tổ chức sự phối hợp hoạt động kiểm tra của cả hệ thống kiểm tra đảng, thanh tra nhà nước, kiểm tra của các đoàn thể chính trị, xã hội.

Thông qua kiểm tra mà cấp ủy nắm chắc những việc làm đúng, phát hiện những sai sót trong nhận thức, trong tổ chức thực hiện, qua đó, tổ chức cơ sở đảng sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm, bổ sung hoàn thiện nghị quyết, chủ trương, chính sách và nâng cao chất lượng lãnh đạo, chỉ đạo thực tiễn. Điều cần lưu ý ở đây là tổ chức cơ sở đảng thực hiện vai trò lãnh đạo của mình thông qua hoạt động của cấp ủy bằng nghị quyết, chủ trương và sự theo dõi thường xuyên cho ý kiến chỉ đạo kịp thời.

Cấp ủy cơ sở và việc phát huy vai trò của bộ máy chính quyền cơ sở

Đảng ta nói chung, tổ chức cơ sở đảng nói riêng, trong đó có cấp ủy đảng làm chức năng lãnh đạo xã hội trong đó có chính quyền. Tuy vậy, tách bạch giữa công tác của đảng và công tác của chính quyền trong nhiều trường hợp không phải lúc nào cũng dễ dàng nhận thức được. Với cương vị lãnh đạo tối cao của Đảng và nhà nước Xô-viết, V. I. Lê-nin đã cảnh báo: “Cho đến nay, những người cộng sản ở nước ta chưa hiểu rõ nhiệm vụ lãnh đạo thực sự của mình là như thế nào: không nên “tự mình” làm “tất cả”, làm quá sức mà vẫn không kịp, làm một lúc cả hàng hai chục việc mà không được một việc nào ra trò, mà phải kiểm tra công việc của hàng chục, hàng trăm người phụ giúp, tổ chức kiểm tra công việc của họ từ dưới lên” (5). Người đòi hỏi phải phân định một cách rõ ràng hơn nữa những nhiệm vụ của Đảng (và của Ban Chấp hành Trung ương của nó) với nhiệm vụ của chính quyền Xô-viết; tăng thêm trách nhiệm và tính chủ động cho các cán bộ và các cơ quan Xô-viết, còn về Đảng thì dành quyền lãnh đạo chung công tác của tất cả các cơ quan nhà nước gộp chung lại, mà không can thiệp một cách quá thường xuyên, không chính quy và thường là nhỏ nhặt, như hiện nay”(6). V. I. Lê-nin viết: “Ngày nay, nhiệm vụ quản lý đã trở thành nhiệm vụ chủ yếu và trung tâm. Chúng ta, Đảng Bôn-sơ-vích, chúng ta đã thuyết phục được nước Nga. Chúng ta đã giành được nước Nga từ trong tay bọn nhà giàu... Bây giờ, chúng ta phải quản lý nước Nga” (7).

Như vậy, tổ chức đảng ở cơ sở mà cơ quan được ủy quyền của nó là cấp ủy làm chức năng lãnh đạo toàn bộ xã hội thuộc phạm vi cơ sở của mình. Lãnh đạo là đề ra chủ trương, đường lối và tổ chức động viên các lực lượng thực hiện. Chính quyền nói chung và chính quyền cơ sở nói riêng thể chế hóa chúng thành chính sách, kế hoạch cụ thể, tổ chức để mọi người thực hiện. Vai trò lãnh đạo của Đảng được Hiến pháp ghi nhận và ngày càng tăng lên theo quy mô, tốc độ và chiều sâu của công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Với điều kiện một đảng, và là đảng cầm quyền, sự lãnh đạo của Đảng với sự quản lý của chính quyền là thống nhất nhưng không đồng nhất. Sự thống nhất thể hiện ở đường lối, mục tiêu và bản chất chế độ. Tuy nhiên, phương thức hoạt động của tổ chức đảng và chính quyền có sự khác nhau, mặc dù cả hai đều có mối liên hệ ràng buộc nhau, đều nhằm mục tiêu chung là vì dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.

Chính quyền cơ sở là cơ quan nhà nước ở địa phương, giữ vai trò quản lý xã hội, triển khai đưa các chủ trương, nghị quyết, kế hoạch của đảng đi vào cuộc sống. Trong hệ thống chính trị ở cơ sở thì bộ máy chính quyền là lớn nhất. Quyền lực của chính quyền vừa xuất phát từ nhân dân sở tại, vừa xuất phát từ nhà nước. Chính quyền cơ sở vừa đại diện cho quyền lực của nhân dân trong địa hạt, được nhân dân bầu ra, thực hiện ý chí chung của nhân dân địa phương; đồng thời cũng thay mặt quyền lực của nhà nước tại địa phương. Quyền lực của chính quyền cơ sở biểu hiện ở quyền đưa ra những quy định, quyết định; quyền cưỡng chế thực hiện những quy định, quyết định đó; quyền xét xử những vi phạm các quy định, quyết định và pháp luật nói chung theo phạm vi thẩm quyền được pháp luật quy định cho chính quyền cơ sở.

Chính quyền cơ sở là người tổ chức hoặc tham gia tổ chức những hoạt động chủ yếu của người dân; là người phối hợp, hỗ trợ không thể thiếu được đối với các hoạt động của tổ chức Đảng và đoàn thể trong phạm vi của đơn vị hành chính. Có thể nói, các công việc xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ của chính quyền đều được tổ chức Đảng, các đoàn thể quan tâm. Ngược lại, hầu hết các hoạt động của tổ chức Đảng, các đoàn thể đều cần đến sự phối hợp, giúp đỡ (bằng tài chính, phương tiện vật chất...) của chính quyền.

Như vậy, thừa ủy quyền của tổ chức đảng cơ sở, cấp ủy cơ sơ trực tiếp lãnh đạo chính quyền cơ sở thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ của nó theo luật định. Cấp ủy là người chịu trách nhiệm cuối cùng trước tổ chức đảng cơ sở và cấp ủy cấp trên về sự lãnh đạo của mình đối với chính quyền cơ sở.

Để vừa giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng, vừa phát huy cao nhất vai trò năng động, sáng tạo giám quyết định, giám chịu trách nhiệm của chính quyền cơ sở thì công tác lãnh đạo của cấp ủy cơ sở cần bảo đảm trên mấy phương diện sau:

Một là, những quyết sách của tổ chức cơ sở đảng nói chung, cấp ủy nói riêng phải vừa tuân thủ đường lối, nghị quyết của Đảng, các tổ chức đảng cấp trên, triển khai một cách sáng tạo vào điều kiện địa phương; vừa bảo đảm lợi ích chung của nhân dân, địa phương và Tổ quốc để chính quyền có cơ sở tổ chức thực hiện. Nói cách khác, sự lãnh đạo của cấp ủy cơ sở đối với chính quyền cùng cấp phải vừa trung thành, nghiêm túc, vừa phải năng động, sáng tạo, đồng thời phải giải quyết hài hòa các lợi ích: cá nhân, tập thể, quốc gia. Chỉ có như vậy thì chủ trương, nghị quyết của tổ chức cơ sở đảng nói chung, cấp ủy nói riêng vừa có cơ sở để chính quyền tổ chức thực hiện, vừa thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân thực hiện.

Hai là, hình thức lãnh đạo phải đúng đắn. Trên cơ sở các nghị quyết, chủ trương thể hiện rõ quan điểm, nguyên tắc, những tư tưởng chỉ đạo các lĩnh vực tổ chức thực hiện đối với chính quyền, cấp ủy không quyết định những vấn đề thuộc chức năng, thẩm quyền và trách nhiệm của chính quyền. Cấp ủy khích lệ tính chủ động của chính quyền, tạo điều kiện để chính quyền hoạt động một cách sáng tạo nhất trong khuôn khổ Hiến pháp và hệ thống pháp luật hiện hành. Cấp ủy cần tập trung trước hết vào công tác xây dựng bộ máy chính quyền đủ tầm, có tâm, trong sạch, vững mạnh. Cấp ủy lãnh đạo chính quyền thông qua hệ thống tổ chức của đảng trong các cơ quan chính quyền, qua các cấp ủy và từng đảng viên hoạt động trong cơ quan chính quyền. Về cán bộ chính quyền, cấp ủy phải chăm lo mọi quy trình, mọi khâu từ quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng, đãi ngộ, kiểm tra, giám sát... một cách dân chủ, công tâm, khách quan. Và hơn nữa, cấp ủy cơ sở phải chịu trách nhiệm cuối cùng và cao nhất về chất lượng đội ngũ cán bộ chính quyền cơ sở.

Ba là, tìm kiếm phương pháp lãnh đạo chính quyền thích hợp. Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với từng thành tố trong hệ thống chính trị nói chung, với chính quyền nói riêng đang tiếp tục được đổi mới, hướng tới hiệu quả cao hơn. Với cơ sở, điều trước hết, cấp ủy phải có phương pháp giáo dục thuyết phục, truyền bá quan điểm tư tưởng tới từng cán bộ trong hệ thống chính quyền của mình, vốn không đồng đều về trình độ, một cách thích hợp để họ có được nhận thức chính trị đúng, đó là điều kiện căn bản tạo sự thông suốt trong thực thi nhiệm vụ. Cấp ủy không buông lỏng sự lãnh đạo, nhưng cấp ủy cũng không bao biện, làm thay, không lạm dụng quyền lực, không áp đặt, không độc quyền chân lý. Cấp ủy tạo môi trường lành mạnh để mọi cán bộ, đảng viên trong bộ máy chính quyền tự do tư tưởng, dân chủ tham gia vào quá trình lãnh đạo của tổ chức đảng, cấp ủy với nhiều hình thức khác nhau, trong đó có chất vấn, phản biện thông qua sinh hoạt đảng. Mọi chủ trương của tổ chức đảng, của cấp ủy phải bao hàm trí tuệ của toàn thể cán bộ, đảng viên và nhân dân địa phương. Đó chính là phương pháp thích hợp để tổ chức đảng và cấp ủy lãnh đạo chính quyền hiệu quả nhất. Bởi lẽ, vận hành ý đảng cùng với lòng dân là vận hành sự đồng thuận.

Trong mọi hoạt động, cấp ủy và từng đồng chí cấp ủy viên phải nêu cao tấm gương của chính bản thân mình đối với xã hội nói chung, cán bộ, đảng viên trong hệ thống chính quyền nói riêng. Dù ở cương vị, hoàn cảnh nào, mỗi cấp ủy viên và gia đình phải hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, gương mẫu trong lao động sản xuất, công tác,... giữ gìn phẩm chất đạo đức, lối sống, thực sự là tấm gương cho cán bộ chính quyền noi theo. Cấp ủy phải luôn luôn chăm lo tổng kết thực tiễn để tiếp tục làm rõ hơn những vấn đề đang đặt ra ở địa phương mình trên bước đường đổi mới, nhằm tìm được phương cách đưa địa phương phát triển nhanh, bền vững./.

-------------------------------

Chú thích:

(1) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khóa VII, tr. 50

(2) Sđd, tr. 21

(3) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1999, tr. 22

(4) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997, tr. 78

(5) V. I. Lê-nin: Toàn tập, Nxb. Tiến bộ, Mát-xcơ-va, 1978, t. 42, tr. 293

(6) V. I. Lê-nin: Toàn tập, Sđd, t. 45, tr. 75

(7) V. I. Lê-nin: Toàn tập, Sđd, t. 36, tr. 209

Đoàn Phạm Hà Trang

VIDEO