Việt Nam trên đường đổi mới
10 năm phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở Kon Tum
14:39' 22/3/2011


TCCSĐT - Kon Tum là một tỉnh miền núi, vùng cao, biên giới, nằm ở cực Bắc Tây Nguyên, được thành lập lại năm 1991 trên cơ sở chia tách ra từ tỉnh Gia Lai - Kon Tum (cũ). Nằm ở ngã ba biên giới Việt Nam - Lào - Campuchia, có vị trí chiến lược quan trọng; Kon Tum hiện có 8 huyện và 01 thành phố với 97 xã, phường, thị trấn (trong đó có 53 xã đặc biệt khó khăn, 10 xã biên giới) với 831 thôn, làng; trong đó số thôn làng là đồng bào dân tộc thiểu số là 736, dân số trên 43 vạn người (53,8% là người dân tộc thiểu số). Đời sống kinh tế của nhân dân trong tỉnh nói chung còn ở mức thấp, tỷ lệ hộ nghèo còn cao (20,3%) nhưng Phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa đã có những chuyển biến tích cực, góp phần ổn định tình hình kinh - tế xã hội trên địa bàn tỉnh Kon Tum và cả vùng Tây Nguyên.

NHỮNG KẾT QUẢ ĐÁNG GHI NHẬN

Phong trào “"Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá" đã được tỉnh Kon Tum phát động từ tháng 8 năm 2000. Qua 10 năm triển khai thực hiện với sự nỗ lực của Đảng bộ và nhân dân trên địa bàn tỉnh, Phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa (TDĐKXDĐSVH) đã có những bước phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu, đạt được những kết quả tích cực. Thông qua phong trào đời sống tinh thần và vật chất của người dân ở trên địa bàn tỉnh đã có nhiều đổi thay tích cực: các cơ sở hạ tầng, điện, đường, trường, trạm... được nâng cấp hoặc đầu tư xây dựng, từng bước đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương; nhận thức của người dân ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số được nâng cao; các quy ước, hương ước của cuộc vận động thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, tang và lễ hội ở các địa phương đã được người dân đồng tình hưởng ứng, thực hiện có hiệu quả; nhiều tập tục tổ chức lễ cưới, lễ tang lạc hậu, tốn kém đã dần bị loại bỏ. Ý thức chấp hành chủ trương, đường lối, pháp luật của Đảng và Nhà nước trong cộng đồng dân cư được nâng lên, các tệ nạn xã hội như rượu chè bê tha, cờ bạc, mại dâm, ma túy đã giảm. Nhiều phong trào, nghĩa cử cao đẹp của nhân dân như: “đền ơn, đáp nghĩa”, “uống nước nhớ nguồn”, “tương thân, tương ái” … được nhân rộng trong đời sống hằng ngày và trở thành nét đẹp luôn được trân trọng, phát huy.

Đến nay, toàn tỉnh có 73.118 hộ đăng ký xây dựng gia đình văn hóa và đã có 63.607/99.588 hộ được công nhận danh hiệu “Gia đình văn hóa” đạt 63,8% trên tổng số hộ toàn tỉnh; trong đó, số gia đình văn hóa được công nhận liên tục từ 5 năm trở lên là: 25.080 gia đình. Kon Tum có có 683/831 khu dân cư đạt tiêu chuẩn tiên tiến, 770 khu dân cư được mặt trận cơ sở công nhận là địa bàn trong sạch, lành mạnh không có ma túy, không có tội phạm, không có mại dâm; 373/831 thôn, làng, tổ dân phố được công nhận là làng văn hóa đạt tỷ lệ 44,9%. Trong đó tổng số thôn, làng được công nhận liên tục từ 5 năm trở lên: 125 thôn, đạt tỷ lệ 32,9% trên tổng số Làng văn hóa. 530 khu dân cư của đồng bào các dân tộc thiểu số tu sửa và xây mới Nhà Rông truyền thống; 100% khu dân cư tổ chức ngày hội “Đại đoàn kết toàn dân tộc” ngày 18-11 hằng năm.

Về xây dựng hương ước, quy ước đến nay toàn tỉnh đã có 831 làng, tổ dân phố có hương ước, quy ước và đã có 774/830 khu dân cư đã làm tốt công tác xây dựng và thực hiện tốt hương ước, quy ước. Bên cạnh đó công tác xây dựng điểm sáng văn hóa vùng biên giới cũng rất được quan tâm, chú trọng trong cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Đến năm 2009, Kon Tum có 13 Điểm sáng văn hóa vùng biên.

Phong trào xây dựng cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp văn hóa cũng từng bước được đẩy mạnh. Đến nay, toàn tỉnh có 437 cơ quan đơn vị đạt danh hiệu cơ quan văn hóa. Phong trào xây dựng người tốt, việc tốt, các điển hình tiên tiến đã thực sự trở thành động lực thúc đẩy thực hiện thắng lợi các mục tiêu về chính trị, kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng trên địa bàn tỉnh. Qua 10 năm triển khai phong trào đã có 20.309 lượt gương người tốt việc tốt được biểu dương khen thưởng. Qua 10 năm triển khai nội dung đoàn kết giúp nhau xóa đói giảm nghèo đã có 11.820 hộ thuộc diện đói nghèo bền vững thoát nghèo có hộ vươn lên hộ khá, hộ giàu. Đặc biệt là hưởng ứng phong trào “Đền ơn đáp nghĩa”, “Uống nước nhớ nguồn”, “Tương thân, tương ái”, hàng năm các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân đã ủng hộ từ 120 đến 250 triệu đồng. Cùng với sự tuyên truyền vận động của phong trào TDĐKXDĐSVH, phong trào “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại” đã có những chuyển biến tích cực. Toàn tỉnh có 18,5% dân số tham gia tập luyện thể dục thể thao thường xuyên. Thông qua Phong trào hoạt động phổ biến pháp luật ở các địa phương được chú trọng, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng dân cư. Đến nay, toàn tỉnh có 72/97 xã phường thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở như tổ chức tiếp dân, niêm yết công khai các quy định của chính quyền, hướng dẫn các thủ tục hành chính cho nhân dân… 100% xã, phường, thị trấn có ban thanh tra nhân dân; quyền dân chủ của nhân dân được phát huy thông qua các hương ước, quy ước và quy chế dân chủ ở cơ sở. Đã thành lập được 386 tổ tự quản hàng năm tham gia hòa giải từ 670 đến 692 vụ xích mích mâu thuẫn phát sinh trong nội bộ cộng đồng dân cư.

Thực hiện phương châm “nhà nước và nhân dân cùng làm” trong việc xây dựng thiết chế văn hóa cơ sở, những năm qua đã đạt được những kết quả đáng kể. Thực hiện Chỉ thị 21 ngày 25/11/1999 của UBND tỉnh về khôi phục Nhà Rông truyền thống vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tính đến nay toàn tỉnh có 530/736 làng đồng bào dân tộc thiểu số có Nhà Rông. Kinh phí làm Nhà Rông dao động từ 70 triệu đến 200 triệu đồng hoàn toàn do nhân dân tự nguyện đóng góp.

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đã và đang là động lực mạnh mẽ khơi dậy niềm tin, sự đồng thuận hưởng ứng của toàn xã hội, phát huy truyền thống đoàn kết các dân tộc, tinh thần phấn đấu vươn lên quyết tâm xây dựng cuộc sống mới ngay trong từng gia đình, dòng họ, thôn, làng, bản buôn với phương châm “Lấy sức dân xây dựng cuộc sống cho dân”. Các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động ở cộng đồng dân cư được đông đảo nhân dân tích cực tham gia thực hiện, tiêu biểu là các phong trào: “Giúp nhau phát triển kinh tế xóa đói giảm nghèo, làm giàu chính đáng” , “Đền ơn đáp nghĩa, uống nước nhớ nguồn”, “Quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc”, “Toàn dân phòng chống tội phạm ma túy, tệ nạn xã hội, phòng chống HIV/AIDS, bảo đảm trật tự an toàn giao thông”, “Xây dựng mái ấm cho người nghèo nơi biên giới”. Các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động đã thực sự góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển khá bền vững, giữ vững ổn định chính trị, an ninh quốc phòng trên địa bàn toàn tỉnh. Các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn không còn tình trạng thiếu đói quanh năm và giáp hạt, sự cảm thông chia sẻ, cưu mang, giúp đỡ lẫn nhau trong cộng đồng ngày một tốt hơn, tệ nạn xã hội được đẩy lùi, người già cô đơn, trẻ em mồ côi được đến trường, các gia đình thương binh liệt sỹ, gia đình chinh sách, gia đình có công với cách mạng từng bước được chăm sóc chu đáo. Đời sống văn hóa tinh thần được nâng lên, nhiều Nhà Rông truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số được sửa chữa và xây mới, văn hóa truyền thống các dân tộc được phục hồi và phát triển, những hủ tục lạc hậu trong việc cưới, việc tang và lễ hội đần đần được khắc phục.

NHỮNG TỒN TẠI, BẤT CẬP CẦN THÁO GỠ

Trong quá trình triển khai thực hiện phong trào trên địa bàn toàn tỉnh, những mặt tích cực vẫn là yếu tố căn bản, tuy nhiên bên cạnh đó vẫn còn bộc lộ một số điểm yếu cần khắc phục, đó là:

Phong trào phát triển chưa đồng đều, bề rộng chưa đi đôi với chiều sâu; ban chỉ đạo phong trào nhiều nơi còn hoạt động yếu kém, sự phối hợp giữa các ngành thành viên trong Ban chỉ đạo phong trào ở các cấp chưa thật sự thường xuyên, chặt chẽ, còn mang tính hình thức. Các thành viên ban chỉ đạo chưa thật sự quan tâm đến phong trào ở địa bàn cơ sở đã được phân công phụ trách; Ban chỉ đạo các cấp thường xuyên thay đổi dẫn đến ảnh hưởng hiệu quả của phong trào.

Nhận thức lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện phong trào ở một số địa phương còn nhiều hạn chế, một số bộ phận cán bộ và nhân dân chưa thật gương mẫu, tích cực và tự giác tham gia hoạt động phong trào. Kết quả thực hiện các nội dung, tiêu chí phát triển đời sống văn hóa chưa bền vững; nhiều bức bức xúc trong đời sống văn hóa chưa được khắc phục. Ban Vận động cấp thôn - khu hoạt động đạt hiệu quả chưa cao, chậm có giải pháp khắc phục những hạn chế tồn tại kéo dài nhiều năm.

Tỷ lệ gia đình văn hóa, khu dân cư tiên tiến, làng văn hóa khá cao, nhưng nếp sống mới chậm hình thành, môi trường sinh thái chưa đảm bảo, tình trạng ô nhiễm môi trường, chăn nuôi gia súc thả rông vẫn còn tồn tại ở một số địa bàn đồng bào dân tộc thiểu số. Tệ nạn xã hội mê tín dị đoan, các hủ tục lạc hậu vẫn còn len lỏi ở địa bàn khu dân cư. Một số nhà văn hóa ở cơ sở hoạt động chưa thường xuyên, phong trào thể dục thể thao còn hạn chế.

Việc thực hiện Chỉ thị số 27-CT/TW ngày 12 tháng 01 năm 1998 của Bộ Chính trị (khóa VIII) về thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội bên cạnh những chuyển biến tích cực vẫn còn tồn tại một số hiện tượng tiêu cực như tổ chức đám cưới phô trương, hình thức; một số đám tang vòng hoa, xe đưa tang quá nhiều gây tốn kém, lãng phí.

Hoạt động triển khai thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ở khu vực cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp còn bị coi nhẹ, nhiều nơi chưa đề ra kế hoạch, chương trình cụ thể để triển khai thực hiện phong trào hoặc đề ra nhưng không được thực hiện hay thực hiện chưa tốt. Chế độ thông tin còn chậm trễ, việc thống kê đánh giá kết quả của phong trào của một số huyện còn thiếu chính xác và chưa kịp thời.

Mục tiêu đến năm 2010, 60% số xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh có thiết chế văn hóa đạt chuẩn quốc gia là quá cao so với thực tế hiện tại toàn tỉnh chỉ có 15 nhà văn hóa, cụm văn hóa xã.

Nguyên nhân của tình trạng trên do:

Trong điều kiện thực tế của tỉnh Kon Tum, đa số là đồng bào các dân tộc thiểu số, trình độ dân trí chưa đồng đều, đời sống của nhân dân còn có khó khăn Phong tục, tập quán ở một số địa phương, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nặng nề lạc hậu, đeo bám hàng ngàn đời không dễ thay đổi để hòa nhập và bắt nhịp với xu hướng tiến bộ.

Thường trực Ban chỉ đạo các cấp có lúc còn lúng túng trong việc tham mưu tổ chức thực hiện. Do cơ chế hoạt động kiêm nhiệm nên các thành viên Ban chỉ đạo có khi chưa quan tâm đúng mức và đầu tư thời gian đến lĩnh vực công tác này. Lực lượng cán bộ nhìn chung còn thiếu và yếu chưa đáp ứng đòi hỏi thực tiễn về quy mô và nội dung phong trào ngày càng đa dạng với yêu cầu cao hơn.

Công tác thông tin tuyên truyền còn hạn chế, chưa đồng bộ, chưa đến được với từng người dân nhất là đối với vùng cao, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc ít người. Công tác kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm chưa thường xuyên, chế độ thông tin báo cáo 2 chiều chưa kịp thời.

Kinh phí hoạt động còn hạn chế, công tác thi đua khen thưởng đã được quan tâm song chưa đáp ứng được với yêu cầu thực tế.

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG PHONG TRÀO TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KON TUM

Để nâng cao chất lượng phong trào và khắc phục những hạn chế, tồn tại cần chú trọng triển khai các giải pháp thực hiện đó là:

Một là, tiếp tục kiện toàn Ban Chỉ đạo phong trào TDĐKXDĐSVH các cấp, thống nhất đầu mối quản lý, theo các quy định tại các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn hiện hành. Ban Chỉ đạo các cấp xây dựng và thực hiện tốt quy chế tổ chức và hoạt động, đưa hoạt động của Ban Chỉ đạo các cấp vào thường xuyên, nền nếp, không ngừng đổi mới về nội dung, phương thức hoạt động, để thu hút, tập hợp, phát huy mọi lực lượng tham gia phong trào.

Hai là, nâng cao nhận thức của Ban Chỉ đạo các cấp về cuộc vận động TDĐKXDĐSVH ở khu dân cư với phong trào TDĐKXDĐSVH ở cấp cơ sở. Đi sâu vào công tác tuyên truyền, vận động các tầng lớp nhân dân, các cộng đồng dân cư đoàn kết giúp nhau "Xóa đói giảm nghèo", xây dựng đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh phong phú; nâng cao chất lượng danh hiệu "Khu dân cư tiên tiến", xây dựng gia đình văn hóa, làng văn hóa, tổ dân phố văn hóa. Thống nhất danh hiệu thi đua, hình thức công nhận và cấp công nhận danh hiệu thi đua, công tác khen thưởng các cá nhân, tập thể, các danh hiệu văn hóa tiêu biểu trong phong trào TDĐKXDĐSVH.

Ba là, đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục thực hiện nhiệm vụ văn hóa trong thời kỳ mới. Tiếp tục quán triệt trong toàn Đảng, toàn dân, ở tất cả các cấp, các ngành về mục đích, ý nghĩa, nội dung của phong trào; chú trọng công tác tuyên truyền, phổ biến về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, giáo dục về tư tưởng, đạo đức, lối sống, gắn với thực hiện cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ”

Bốn là, phổ biến rộng rãi và nâng cao nhận thức về ý nghĩa, tầm quan trọng và tiêu chuẩn công nhận gia đình văn hóa, làng văn hóa, tổ dân phố văn hóa. Nâng cao tỷ lệ gia đình văn hóa tiêu biểu, làng, tổ dân phố văn hóa tiêu biểu; khơi dậy, phát huy ý thức tự nguyện, tự giác, tự quản cộng đồng của các tầng lớp nhân dân trong quá trình xây dựng gia đình văn hoá, làng văn hóa, tổ dân phố văn hóa.

Năm là, tạo chuyển biến mạnh mẽ, vững chắc về xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội; thực hiện quy chế văn hóa công sở, văn hóa trong các cơ quan nhà nước, đoàn thể chính trị; văn hóa trong các đơn vị sự nghiệp, nếp sống văn minh nơi công cộng và văn hóa giao thông; gắn với đánh giá, bình xét các danh hiệu thi đua hiện có trong gia đình, làng, tổ dân phố, cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp.

Sáu là, xây dựng, hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở trên cơ sở tăng cường sự đầu tư, hỗ trợ của Nhà nước, sự đóng góp của nhân dân và các doanh nghiệp đóng trên địa bàn. Phát triển phong trào "Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại", phong trào văn nghệ quần chúng thu hút ngày càng đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia. Xây dựng và phát triển các phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và thực hiện nếp sống văn hóa trên địa bàn toàn tỉnh. Tăng cường công tác chỉ đạo, quản lý của chính quyền cấp xã, sự đầu tư hỗ trợ của nhà nước, đi đôi với việc thực hiện tốt xã hội hóa văn hóa, khai thác, phát huy ý thức chủ động, tích cực và tự quản của các cộng đồng dân cư. Chú trọng đổi mới nội dung hoạt động của hệ thống nhà văn hoá, phục vụ tốt nhu cầu hưởng thụ văn hoá của nhân dân. Tổ chức bộ máy quản lý và hoạt động theo nguyên tắc chuyên nghiệp hoá tất cả các bộ phận trong cơ cấu của một thiết chế văn hoá.

Bảy là, đẩy mạnh thực hiện phong trào xã hội hóa văn hóa: Vận động nhân dân, những người hảo tâm và kêu gọi các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp trên địa bàn tham gia đóng góp xây dựng cơ sở vật chất - hạ tầng, xây dựng thiết chế văn hóa ở cộng đồng. Tổ chức tốt các hình thức, phương pháp hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, lễ hội truyền thống và vui chơi, giải trí phù hợp với các đối tượng, tầng lớp nhân dân ở cơ sở, thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia, hình thành phong trào xã hội hóa văn hóa, phát huy vai trò chủ động, tích cực và sáng tạo của nhân dân trong xây dựng đời sống văn hóa ở Kon Tum.

Nâng cao mức hưởng thụ văn hoá cho nhân dân, chú trọng vùng cao, vùng sâu, vùng xa. Chú trọng đưa các sản phẩm văn học, nghệ thuật, các chương trình biểu diễn nghệ thuật… về cơ sở. Đảm bảo cho nhân dân được tham gia sáng tạo các giá trị văn hoá và tự tổ chức các hoạt động văn hoá mang tính cộng đồng.

Xây dựng lối sống, nếp sống văn hoá ở địa bàn dân cư, cơ quan, đơn vị; thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội, đồng thời chống mê tín, hủ tục và các tệ nạn xã hội khác.

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” là một nhiệm vụ mang tính toàn dân, toàn diện, sâu sắc và có ý nghĩa quan trọng trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế- xã hội. Chặng đường 10 năm triển khai thực hiện phong trào TDĐKXDĐSVH trên địa bàn tỉnh Kon Tum đã khẳng định những kết quả, thành tựu là cơ bản và to lớn. Cùng với sự quan tâm, chỉ đạo sâu sát của các cấp ủy đảng, chính quyền, sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của các ban ngành đoàn thể cùng sự nổ lực của đội ngũ làm công tác văn hóa từ tỉnh đến cơ sở và sự ủng hộ, hưởng ứng của đông đảo nhân dân trên địa bàn tỉnh, trong thời gian tới phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” sẽ thu được được nhiều thành công hơn nữa góp phần thực hiện tốt các nhiệm vụ chính trị và các mục tiêu kinh tế xã- hội của tỉnh Kon Tum nói riêng và của cả vùng Tây Nguyên nói chung ./.

Trần Thị Tuyết Mai

VIDEO