Thế giới: Vấn đề - Sự kiện
Bầu cử trực tiếp ở nông thôn Trung Quốc
7:11' 11/9/2008


Hiện nay, “tam nông” đang là vấn đề được quan tâm hàng đầu trong chiến lược phát triển, hướng tới một xã hội hài hòa ở Trung Quốc. Trong hệ thống các giải pháp xây dựng nông thôn mới hiện đại, cải cách chính trị với hạt nhân cơ bản là cải cách biện pháp, cách thức xây dựng nền chính trị được coi là vấn đề hết sức quan trọng. bầu cử trực tiếp với những bước đi và cách làm phù hợp, nhiều nội dung sáng tạo, luôn tìm tòi đổi mới là khía cạnh đáng chú ý trong quá trình đi tới nền chính trị dân chủ ở nông thôn Trung Quốc.

Cơ sở pháp lý của việc bầu cử trực tiếp ở nông thôn Trung Quốc

Bầu cử trực tiếp ủy ban thôn, chính quyền hương trấn là sự sáng tạo to lớn trong công cuộc xây dựng nền chính trị dân chủ cơ sở ở nông thôn Trung Quốc từ khi cải cách, mở cửa đến nay. Nó là sự kế thừa nhất định và dựa trên những cơ sở pháp lý trước đây và hiện nay của Trung Quốc.

Căn cứ vào pháp luật hiện hành ở Trung Quốc, bầu cử trực tiếp ở nông thôn bao gồm hai nội dung chính: một là, các công dân từ 18 tuổi trở lên có quyền bầu chủ nhiệm, phó chủ nhiệm, các ủy viên ủy ban thôn; hai là, căn cứ theo các khu vực bầu cử, các công dân trong thôn từ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử các đại biểu của Đại hội đại biểu nhân dân hương trấn (tương đương hội đồng nhân dân cấp xã ở Việt Nam). Bắt đầu từ năm 1995, nhiệm kỳ của Đại hội đại biểu nhân dân cấp huyện có thời gian là 5 năm, hương trấn có nhiệm kỳ là 3 năm; hai cuộc bầu cử này được tiến hành tách biệt. Tính đến nay, thời hạn nhiệm kỳ của ủy ban thôn ở nông thôn cả nước Trung Quốc đã 4 lần thay đổi lớn, trình độ quy phạm hóa, dân chủ hóa trong bầu cử từng bước được nâng cao.

Tìm tòi mới trong bầu cử ở một số địa phương

Bầu cử dân chủ ở cấp thôn

Bầu cử ở chi bộ cấp thôn

Hiện nay, phần lớn các chi bộ đảng ở cấp thôn Trung Quốc thực hiện chế độ "hai giới thiệu, một bầu". Các thành viên lãnh đạo chi bộ qua hai lần giới thiệu: lần thứ nhất, nhân dân trong thôn giới thiệu; lần thứ hai, các đảng viên được số đông dân chúng ủng hộ sẽ được tất cả đảng viên trong chi bộ sát hạch, nghiên cứu và đánh giá, đưa ra danh sách giới thiệu những người xứng đáng nhất, sau đó mới tiến hành bầu cử trong chi bộ. Như vậy, các thành viên lãnh đạo chi bộ được bầu, không chỉ được đa số đảng viên tán thành, mà còn được nhân dân trong thôn ủng hộ, đặt nền móng cho việc phát huy vai trò hạt nhân lãnh đạo của chi bộ đảng.

Bầu ủy ban thôn

Bước 1: Hợp nhất hai khâu đề cử danh sách với chính thức bỏ phiếu làm một, thực hành bầu cử không có người đề cử. Sau bầu cử lần một, những người được số phiếu quá bán sẽ bước vào vòng bầu cử thứ hai.

Bước 2: Từ những người chọn ra qua bước 1, cử tri thôn bầu người đề cử vào tổ chức ủy ban, sau đó tiến hành các hình thức hoạt động tranh cử.

Bước 3: Bỏ phiếu. Một số nơi đề xướng việc nhân dân trong thôn tự đi bỏ phiếu, hạn chế hoặc xóa bỏ việc bỏ phiếu hộ, những người đi làm hoặc buôn bán ở xa có thể bỏ phiếu theo đường thư tín. Để đạt được số đông người dân tham gia bầu cử, việc tuyên truyền ý thức trách nhiệm của cử tri và vai trò của họ trong việc bầu cử được tiến hành mạnh mẽ. Vì thế, đa số người dân các vùng nông thôn Trung Quốc đều coi bầu cử vừa là quyền vừa là trách nhiệm. Đồng thời, hầu hết các thôn đều có chế định nhất định để xử lý những trường hợp thiếu ý thức, không tham gia bầu cử.

Bầu cử dân chủ ở cấp hương trấn

Bầu cử đại biểu nhân dân cấp hương trấn

Tiến hành phân chia theo khu vực (khu vực bầu cử nhân khẩu nông nghiệp, khu vực bầu cử nhân khẩu phi nông nghiệp); xây dựng tỷ lệ kết cấu lãnh đạo trong số đại biểu hội đồng nhân dân, khống chế số người được đề cử, tổ chức cho đại biểu gặp mặt cử tri trước.

Bầu cử cán bộ lãnh đạo hương trấn

Phần lớn do Đại hội đại biểu nhân dân hương trấn (không phải do cử tri trực tiếp bầu) đưa ra danh sách đề cử và bầu. Tuy nhiên, có một số nơi thử nghiệm phương pháp bầu cử sau:

Mở rộng quyền đề cử, ứng cử vào ban lãnh đạo hương trấn của các đại biểu Đại hội đại biểu nhân dân (Chủ tịch đoàn Đại hội đại biểu nhân dân cùng cấp đề cử và 10 đại biểu Đại hội nhân dân cùng cấp trở lên liên danh đề cử). Phương thức này đã được áp dụng cho cả cấp huyện và tỉnh ở một số địa phương.

Mở rộng quyền tham gia đề cử người được bầu vào ban lãnh đạo hương trấn của các cử tri. Một số tỉnh, thành phố như Thâm Quyến, Quảng Đông, đã tiến hành thử nghiệm bầu chủ tịch hương trấn theo "chế độ ba phiếu". Đó là phiếu đề cử ứng cử viên vào chức vụ chủ tịch hương trấn, mỗi cử tri một phiếu đề cử, số người đề cử ngang nhau, đảng ủy hương trấn sẽ tiến hành thẩm tra tư cách các ứng cử viên và xác định số người tham gia diễn thuyết tranh cử. Phiếu thứ hai xác định ứng cử viên chính thức. Những người đã qua thẩm tra tư cách đủ điều kiện tranh cử sẽ đọc diễn thuyết tranh cử tại Đại hội đảng viên toàn hương trấn và đại hội sẽ tiến hành bỏ phiếu tại chỗ, xác định được ứng cử viên chính thức. Phiếu thứ ba là phiếu bầu cử của Đại hội đại biểu nhân dân hương trấn. Cách làm này sẽ là điều kiện tốt để phân loại và sàng lọc lấy những người có đủ uy tín tham gia những vị trí chủ chốt. Đồng thời, phát huy được vai trò của tổ chức đảng trong việc bầu chính quyền.

Một số địa phương đã có sự tìm tòi và vận dụng cách bầu cử khác trong việc công khai đề cử và bầu chọn phó chủ tịch hương trấn. Chính quyền huyện Nam Bộ, tỉnh Tứ Xuyên đã công khai toàn bộ chức vụ của 178 phó chủ tịch ở tất cả các hương trấn cần bầu, sau khi xác định điều kiện và tư cách tranh cử thông qua phương pháp và tổ chức giới thiệu với quần chúng để quần chúng tự ứng cử, bước đầu đưa ra danh sách 694 ứng cử viên. Sau khi số ứng cử viên tiến hành diễn thuyết, trả lời những câu hỏi của cử tri, đã loại được 365 người. Số người còn lại (329) được giới thiệu là những ứng cử viên chính thức cho Đại hội đại biểu nhân dân hương trấn. Sau đó, Đại hội đại biểu nhân dân hương trấn liên danh 10 người trở lên để lựa chọn ứng cử viên từ những người chiến thắng còn lại để giới thiệu với Đại hội đại biểu nhân dân hương trấn.

Vừa mở rộng quyền đưa ra danh sách đề cử cán bộ lãnh đạo hương trấn, vừa mở rộng quyền bầu cử chủ tịch hương trấn của cử tri. Cụ thể: vừa do cử tri giới thiệu ứng cử viên (theo tỷ lệ), vừa do đảng ủy đề cử. Số người này sẽ được diễn thuyết trong một hội nghị. Cuối buổi, những người tham dự hội nghị sẽ bỏ phiếu biểu quyết. Theo quy định, số người có số phiếu cao nhất từ trên xuống sẽ là các ứng cử viên chính thức, tiếp tục tham gia đợt bỏ phiếu kín do Đại hội đại biểu nhân dân hương trấn tiến hành.

Những vấn đề chủ yếu đặt ra trong bầu cử trực tiếp

Thứ nhất, thiếu sự nghiên cứu chiến lược đối với việc phát triển dân chủ trực tiếp ở hương trấn và thôn, biểu hiện nổi bật ở hai mặt: một, cán bộ lãnh đạo không nhận thức rõ vị trí của bầu cử trực tiếp ở thôn, hương trấn trong việc xây dựng nền chính trị dân chủ, coi thường và xem nhẹ công tác bầu cử trực tiếp, việc bố trí lực lượng công tác và bảo đảm kinh phí đều tỏ ra thiếu hụt; hai, việc thúc đẩy lẫn nhau của hai nhân tố chính trị - xã hội, đặc biệt là nhằm phát huy đầy đủ tính dân chủ trong Đảng, chưa được nghiên cứu đầy đủ.

Thứ hai, bầu cử dân chủ trực tiếp ở hai cấp hương trấn và thôn chưa hình thành động cơ thúc đẩy của hợp lực. Hiện nay bầu cử ở hai cấp hương trấn và thôn lại do hai cơ quan khác nhau (Bộ Dân chính và Cục Liên lạc Văn phòng ủy ban Thường vụ Quốc hội toàn quốc) đồng phụ trách, nên thiếu tư duy tổng thể, hệ thống thực tiễn không đồng bộ.

Thứ ba, hiện tượng không tôn trọng quyền của quần chúng nông thôn trong các tổ chức cơ sở và cán bộ lãnh đạo cơ sở ở một số địa phương rất nghiêm trọng.

Thứ tư, tố chất dân chủ của một số quần chúng nông dân cần được nâng cao. Có những cử tri đi bầu không tôn trọng quyền được bầu cử của chính mình, ứng cử viên có những phản ứng, hành động không tốt khi không trúng cử...

Thứ năm, một số hành vi trái pháp luật trong quá trình bầu cử khó có thể được xử lý nghiêm, vì nó không thuộc phạm vi điều chỉnh của luật hình sự và một số luật khác. Vì vậy, đã xảy ra nhiều vụ kiện cáo, gây bất lợi, ảnh hưởng đến trị an và ổn định chính trị - xã hội.

Hướng tới một số giải pháp

Báo cáo Chính trị tại Đại hội XVII Đảng Cộng sản Trung Quốc đã chỉ rõ: Nhân dân làm chủ là bản chất và cốt lõi của nền chính trị dân chủ xã hội chủ nghĩa. Cần kiện toàn chế độ dân chủ, làm phong phú hình thức dân chủ. Trên con đường mở rộng dân chủ, việc thực hiện bầu cử là một quyết sách quan trọng.

Phương hướng chủ yếu là phải tổ chức lực lượng đi sâu nghiên cứu chiến lược phát triển dân chủ cơ sở, bao gồm cả việc bầu cử trực tiếp ở hương trấn, thôn. Đối với cấp dưới huyện, phải từng bước giao quyền bổ nhiệm, bãi nhiệm các cán bộ cấp hương trấn và thôn cho nhân dân tự quyết định, làm cho các tổ chức chính quyền cơ sở và tổ chức tự trị của quần chúng gần với nhân dân nhất được trực tiếp tiếp nhận sự giám sát của quần chúng.

Cải tiến và tăng cường xây dựng dân chủ trong Đảng, dùng dân chủ trong Đảng lôi kéo và thúc đẩy dân chủ trong xã hội. Trước hết, phải loại bỏ từng bước chế độ ra lệnh bổ nhiệm tồn tại trên thực tế trong các cơ sở của Đảng, thúc đẩy chế độ "hai giới thiệu, một bầu" ở cấp hương trấn, loại trừ những người không được đa số đảng viên và quần chúng ủng hộ, lựa chọn những người có uy tín vào lãnh đạo cấp hương trấn và thôn. Tiếp theo, tổ chức đảng cấp hương trấn và thôn phải kiện toàn chế độ quyết sách dân chủ trong Đảng, tăng cường nghiên cứu các vấn đề kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của địa phương mình, đối với những vấn đề liên quan đến lợi ích thiết thân của quần chúng phải giao cho Hội nghị đại biểu hương trấn và Hội nghị dân xóm, Hội nghị đại biểu nhân dân thôn thảo luận. Tổ chức đảng cấp hương trấn, thôn phải luôn tiếp thu sự phê bình và kiến nghị của quần chúng.

Khuyến khích các chế độ dân chủ của cơ sở, đặc biệt là sáng tạo mới trong bầu cử. Cần hoàn thiện hơn các trình tự: đề cử, tranh cử, bãi miễn, bàn giao giữa nhiệm kỳ cũ và mới. Phát huy cơ chế cạnh tranh trong bầu cử để nâng cao tố chất của đại biểu Đại hội nhân dân. ủng hộ đại biểu nhân dân thực hành chức năng theo pháp luật, thông qua trình tự pháp luật, làm cho chủ trương của Đảng trở thành ý nguyện của Nhà nước, bảo đảm đại biểu nhân dân được thực hành chức quyền theo pháp luật, thắt chặt mối liên hệ giữa đại biểu nhân dân với nhân dân, kiến nghị từng bước tổ chức bầu cử đại biểu nhân dân theo tỷ lệ dân số ngang nhau ở thành thị và nông thôn. Tăng cường xây dựng chế độ Ủy ban Thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân từ cấp hương trấn trở lên, đưa vấn đề hiệp thương chính trị vào trình tự quyết sách, hoàn thiện cơ chế giám sát dân chủ, nâng cao hiệu quả thực sự trong việc tham gia chính quyền và thảo luận công việc chính quyền

Hoàn thiện cơ chế thúc đẩy bầu cử dân chủ nông thôn. Việc bầu cử ở nông thôn không nhất thiết phải cần đến Quốc hội phụ trách, mà nên giao cho các cấp chính quyền hương trấn và thôn tự tổ chức xây dựng ủy ban chỉ đạo bầu cử ở cơ sở, đồng thời cần xây dựng chế độ bảo đảm tư pháp dân chủ nông thôn.

Đi sâu cải cách cơ cấu hương trấn, tăng cường xây dựng chính quyền cơ sở nhằm phát triển nền chính trị dân chủ xã hội chủ nghĩa. Hoàn thiện chế độ công khai công việc của chính quyền, thôn, để nhìn rõ được "sản phẩm" của bầu cử dân chủ vận hành như thế nào. Tăng cường giáo dục pháp chế dân chủ, vừa giáo dục quần chúng hành xử quyền dân chủ một cách đúng đắn, vừa giáo dục cán bộ tôn trọng quyền dân chủ của quần chúng./.

Trần Quang

VIDEO