Phòng chống tham nhũng
Báo chí Việt Nam trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng
16:55' 21/6/2011
TCCSĐT - Tham nhũng là một hiện tượng phổ biến trong xã hội hiện đại, nó có mặt ở mọi quốc gia trên thế giới. Vì vậy, đấu tranh phòng, chống tham nhũng là một công việc cấp bách vừa trước mắt, vừa lâu dài. Trong xã hội đang phát triển, tham nhũng trở thành thế lực mạnh mẽ hoành hành, thách thức sự tồn vong của các chế độ xã hội. Để đấu tranh phòng, chống tham nhũng có hiệu quả phải phát huy được sức mạnh tổng hợp của cả xã hội. Và, báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp này.


Tham nhũng và đấu tranh phòng, chống ở nước ta

Tham nhũng là hiện tượng tiêu cực, một tệ nạn xã hội gắn liền với quyền lực của nhà nước. Mọi chế độ xã hội đều coi tham nhũng là tội phạm nguy hiểm, bởi những hậu quả xã hội nghiêm trọng do nó gây ra. Đấu tranh phòng, chống tham nhũng bao giờ cũng là nhiệm vụ trọng tâm của các quốc gia. Cho đến nay, có rất nhiều định nghĩa về tham nhũng. Chẳng hạn, theo World Bank, tham nhũng là sự lạm dụng quyền lực công cộng nhằm đạt được lợi ích cá nhân hay lợi ích của nhóm. Theo Hội đồng châu Âu (The Council of Europe), tham nhũng là hành vi đòi hỏi, đề nghị đưa hoặc nhận hối lộ hoặc một lợi ích khác, hoặc hứa hẹn hối lộ hoặc lợi ích khác, trực tiếp hoặc gián tiếp, làm sai lệch sự thực hiện đúng các chức trách hoặc hành vi theo nghĩa vụ nào đó của người nhận hối lộ, lợi ích khác hoặc hứa hẹn và lợi ích đó. Theo Tổ chức Minh bạch quốc tế, tham nhũng hay tham ô là hành vi của một người lạm dụng chức vụ, quyền hạn hoặc cố ý làm trái pháp luật để phục vụ cho lợi ích cá nhân…

Mặc dù có sự khác biệt, nhưng các định nghĩa về tham nhũng có một số điểm chung là: Chủ thể tham nhũng phải là người có chức, có quyền trong hệ thống công quyền; Hành vi tham nhũng là lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình để trục lợi; Đối tượng tham nhũng là lợi ích cá nhân cho bản thân hoặc cho nhóm của mình. Ở nước ta, ngay từ khi lập nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm nhận ra hiểm họa tham nhũng. Người khẳng định, tham ô, lãng phí, quan liêu đó là “giặc nội xâm”, là “thứ giặc ở trong lòng” và chỉ rõ, nó còn nguy hiểm hơn giặc ngoại xâm, vì nó dấu mặt trong đội ngũ ta.

Luật Phòng, chống tham nhũng được Quốc hội thông qua năm 2005, tại Khoản 2, Điều 1 ghi rõ: Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn, đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi. Trong suốt quá trình đổi mới đất nước, Đảng ta luôn thể hiện quyết tâm sắt đá hết sức quyết liệt trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Triển khai tinh thần của các kỳ Đại hội, Hội nghị Trung ương ba (khóa X) đã ra nghị quyết: “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí”. Tại Đại hội XI, Đảng ta tiếp tục khẳng định: Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, thực hành tiết kiệm là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài. Mọi cán bộ lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân từ trung ương đến cơ sở và từng đảng viên, trước hết là những người đứng đầu phải gương mẫu thực hiện và trực tiếp tham gia đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí.

Cùng với quyết tâm của Đảng, sự vào cuộc của hệ thống chính trị và cả xã hội, báo chí cách mạng Việt Nam thời gian qua là một trong những lực lượng xung kích, tiên phong trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng đầy cam go và phức tạp.

Vai trò của báo chí trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng

Cùng với những thành tựu to lớn của công cuộc đổi mới, báo chí cách mạng Việt Nam cũng có sự phát triển vượt bậc cả về số lượng, chất lượng và vai trò đối với đời sống xã hội. Với một lực lượng tương đối hùng hậu, thời gian qua báo chí nước ta không những đã làm tốt chức năng tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, là diễn đàn của nhân dân mà còn có vai trò đặc biệt trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Điều này được thể hiện trong đời sống xã hội như sau:

Báo chí là phương tiện phổ biến, thông tin kịp thời, chính xác các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước về phòng, chống tham nhũng đến đông đảo các tầng lớp nhân dân. Trên cơ sở chỉ rõ quyết tâm của Đảng, của cả hệ thống chính trị và sự hưởng ứng, đồng tình của mọi tầng lớp nhân dân trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, báo chí góp phần tạo nên sự đồng thuận xã hội, tạo nên sức mạnh tổng hợp trong cuộc đấu tranh này.

Báo chí là diễn đàn của các tầng lớp nhân dân trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, một mặt, góp phần phát hiện, chỉnh sửa, bổ sung các chủ trương, chính sách và luật pháp phòng, chống tham nhũng cho phù hợp, đạt hiệu quả cao; mặt khác, tạo nên dư luận, áp lực xã hội trong đấu tranh chống lại loại tội phạm vừa tinh vi vừa nguy hiểm này.

Báo chí chuyển tải kịp thời, chính xác về mức độ, tính chất thực trạng tham nhũng đang diễn ra trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội ở nước ta làm cơ sở để các cơ quan chức năng hoạch định chủ trương, chính sách và biện pháp đấu tranh phòng, chống có hiệu quả đối với thực trạng này.

Báo chí tích cực tuyên truyền, phổ biến đẩy mạnh chủ trương dân chủ hóa đời sống xã hội, cổ vũ mạnh mẽ những nhân tố mới, những gương điển hình tiên tiến, phê phán các biểu hiện tiêu cực, lối sống thực dụng, hưởng thụ, tha hóa, biến chất góp phần nâng cao phẩm chất đạo đức cách mạnh cho đội ngũ cán bộ, đảng viên góp phần ngăn chặn tệ nạn tham nhũng, lãng phí.

Báo chí tuyên truyền, giáo dục góp phần nâng cao nhận thức, trình độ hiểu biết, nhất là hiểu biết về pháp luật của mọi tầng lớp nhân dân để họ có đủ hiểu biết, trình độ và bản lĩnh chủ động, tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng tại các địa phương, đơn vị sinh sống.

Báo chí trên cơ sở lắng nghe ý kiến phản ánh, sự cung cấp thông tin của nhân dân trực tiếp tham gia điều tra, tìm hiểu, kiểm chứng thông tin, phát hiện những hiện tượng tham nhũng, lãng phí góp phần giúp các cơ quan chức năng, các cơ quan chuyên trách cùng phối kết hợp đấu tranh chống tham nhũng đạt hiệu quả cao.

Sở dĩ thời gian qua, báo chí nước ta thực hiện tốt các vai trò nêu trên; một mặt, là do có sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, sự quản lý sát sao của Nhà nước; được các tầng lớp nhân dân tin cậy và hết lòng ủng hộ; được các cơ quan chuyên trách, chức năng phối kết hợp chặt chẽ; đời sống xã hội ngày càng được dân chủ hóa; đời sống vật chất và tinh thần của người làm báo ngày càng được nâng cao; các cơ quan thông tấn, báo chí được đầu tư, hỗ trợ các trang thiết bị khoa học, công nghệ hiện đại...; mặt khác, là do trình độ văn hóa, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, sự nhạy cảm chính trị của nhà báo ngày càng được nâng cao; bản lĩnh, dũng khí của nhà báo được sự cổ vũ, hỗ trợ của cả xã hội; phẩm chất đạo đức nghề nghiệp của nhà báo được trau dồi, rèn luyện...

Giải pháp nâng cao vai trò của báo chí trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng hiện nay

Trong giai đoạn hiện nay, để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm xã hội của mình cũng như những vai trò quan trọng nêu trên trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, báo chí cách mạng Việt Nam cần phải thấm nhuần sâu sắc quan điểm chỉ đạo sau: đấu tranh phòng, chống tham nhũng phải thực hiện đúng định hướng của Đảng, đúng trọng tâm, đúng thời điểm, quán triệt sâu sắc tinh thần: đấu tranh là để xây dựng xã hội tốt đẹp hơn; đấu tranh chống tham nhũng phải thực hiện đúng pháp luật, đúng qui trình và có lộ trình; để đấu tranh thành công với loại tội phạm vừa tinh vi, vừa nguy hiểm này, báo chí cần phải có quan hệ chặt chẽ với các cơ quan chức năng, các đơn vị chuyên trách phòng, chống tham nhũng; để thành công trong cuộc đấu tranh này, báo chí phải gắn bó mật thiết với nhân dân, dựa vào nhân dân, coi nhân dân là tai mắt của mình; để thành công trong cuộc đấu tranh với loại tội phạm tinh vi, xảo quyệt này, báo chí phải sử dụng tốt nhất thành quả khoa học công nghệ tiên tiến; và, cuối cùng, nhà báo tham gia phòng, chống tham nhũng phải là người gương mẫu, có đạo đức trong sáng, có lối sống lành mạnh, có bản lĩnh chính trị vững vàng và có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cao.

Đó là những yêu cầu cơ bản đối với báo chí và nhà báo tham gia đấu tranh phòng, chống tham nhũng trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, như đã nói, đấu tranh phòng, chống tham nhũng là cuộc đấu tranh vô cùng quyết liệt, vừa mang tính trước mắt, vừa mang tính chất lâu dài, vì vậy, để báo chí ngày càng thực hiện tốt hơn nữa vai trò của mình trong cuộc đấu tranh này cần triển khai một số giải pháp cơ bản sau:

- Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đối với báo chí, nhất là đối với cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Một mặt, tạo ra sự phát triển lớn mạnh của hệ thống báo chí; mặt khác, tạo ra cơ chế năng động, thích hợp để báo chí phát huy được sức mạnh của mình, thể hiện được vai trò thực sự của mình trong cuộc đấu tranh này.

- Hoàn thiện và đổi mới sự hoạt động của hệ thống báo chí nhằm đạt hiệu qủa tối ưu trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Xây dựng báo chí thành những tập đoàn mạnh không chỉ về thông tin, kỹ thuật mà cả tài chính, hoạt động đúng pháp luật, năng động, sáng tạo và có qui hoạch, chiến lược phát triển bền vững lâu dài.

- Dân chủ hóa hoạt động báo chí. Báo chí hoạt động tuân thủ pháp luật, đúng chức năng nhiệm vụ, đưa tin kịp thời, khách quan. Đa dạng hóa đối tượng phản ánh, đối tượng tiếp nhận thông tin, đáp ứng kịp thời và chính xác mọi nhu cầu thông tin của nhân dân.

- Xây dựng mối quan hệ, cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan báo chí và các cơ quan chuyên trách, có chức năng phòng, chống tham nhũng. Cơ quan chuyên trách, chức năng hỗ trợ báo chí trong cung cấp thông tin, định hướng dư luận, bảo vệ nhà báo. Báo chí kịp thời cung cấp thông tin cho xã hội, tạo dư luận, áp lực xã hội đối với các hành vi, các đối tượng tham nhũng hỗ trợ hoạt động của các cơ quan chức năng, chuyên trách. Nhưng báo chí không được bao biện, can thiệp, lấn sân hay làm thay các công việc của cơ quan chức năng, chuyên trách.

 - Xây dựng mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa báo chí với nhân dân trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Báo chí phải thực sự trở thành diễn đàn tin cậy của nhân dân. Là người giúp nhân dân nói lên tiếng nói của mình khi tố cáo các hành vi, các đối tượng tham nhũng, lãng phí. Nhân dân không chỉ là nguồn cung cấp thông tin quan trọng cho báo chí mà còn thực sự là chỗ dựa vững chắc của báo chí trong cuộc đấu tranh này.

- Xây dựng chính sách bảo vệ nhà báo tham gia đấu tranh phòng, chống tham nhũng và bảo vệ những nhân chứng, những người cung cấp thông tin cho báo chí trong cuộc đấu tranh này. Tội phạm tham nhũng là loại tội phạm thâm độc, nguy hiểm, nhiều quyền uy và thế lực, vì vậy, đấu tranh chống loại tội phạm này cần phải có cơ chế ngăn chặn, hạn chế sự trả thù, triệt hạ của những đối tượng phạm tội bị báo chí phanh phui, đưa ra ánh sáng công luận.

- Có cơ chế chính sách ưu đãi không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, phẩm chất đạo đức, trình độ văn hóa, chuyên môn, nghiệp vụ, nhất là trình độ lý luận chính trị để các nhà báo có đủ điều kiện sức khỏe, tài chính, năng lực, bản lĩnh, dũng khí... mang hết sức mình cống hiến cho cuộc đấu tranh phòng, chống loại tội phạm nguy hiểm này trong xã hội ta hiện nay./.

Nguyễn Linh KhiếuPGS.TS Trưởng ban Ban Chính trị, Tạp chí Cộng sản

VIDEO