Nghiên cứu - Trao đổi
Nhận thức về vấn đề quốc phòng - an ninh trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
10:13' 8/10/2010


TCCSĐT - Trong tình hình mới, chúng ta cần nhận thức rõ hơn quốc phòng và an ninh không chỉ với tư cách là điều kiện phải có, phương hướng để đạt mục tiêu, mà còn với tư cách là mục tiêu trong chỉnh thể thống nhất của xã hội xã hội chủ nghĩa. Vì thế, trong Dự thảo Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), cần bổ sung thêm một đặc trưng mới trong mô hình, đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là: "có nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân vững mạnh”.

Dự thảo Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội - bổ sung, phát triển năm 2011 (sau đây gọi tắt là Dự thảo Cương lĩnh năm 2011) vừa được đưa ra lấy ý kiến về cơ bản vẫn giữ được bản chất, tính chất, kết cấu và nội dung cơ bản của Cương lĩnh năm 1991. Tuy nhiên, những tư duy, nhận thức mới phù hợp với thực tiễn thế giới và đặc điểm, đặc thù Việt Nam của Đảng ta về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội đã thể hiện rõ tầm vóc của một cương lĩnh chính trị, đúng với tính chất của Cương lĩnh bổ sung, phát triển.

Về mô hình, đặc trưng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, trên cơ sở Cương lĩnh năm 1991 và Đại hội X, Dự thảo Cương lĩnh năm 2011 viết: “Xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu; có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo; có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân các nước trên thế giới”.

Dự thảo Cương lĩnh năm 2011 không đề cập quốc phòng, an ninh nằm trong mô hình, đặc trưng của chủ nghĩa xã hội.

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, đòi hỏi tất yếu là phải có nền quốc phòng và an ninh vững mạnh đủ khả năng bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong mọi tình huống, mọi hoàn cảnh.

Sự vững mạnh của nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân cần được hiểu như thế nào?

Thứ nhất, nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân vững mạnh cả về thế trận và lực lượng.

Thứ hai, quốc phòng và an ninh gắn kết chặt chẽ với nhau, tạo nên sức mạnh tổng hợp, đủ khả năng bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.

Yêu cầu "đủ khả năng bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa" đối với quốc phòng, an ninh đòi hỏi lĩnh vực quốc phòng và an ninh cần phải được nhận thức đúng với tầm quan trọng của nó, phải được quan tâm xây dựng và thực hiện tốt trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Trong Cương lĩnh năm 1991 và trong Dự thảo Cương lĩnh năm 2011, những vấn đề cơ bản về quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc đã được Đảng ta nhận thức đúng và đều được xác định tập trung, cụ thể trong phần phương hướng và trong phần “Những định hướng lớn về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại”. Trong Dự thảo Cương lĩnh năm 2011, phương hướng thứ 4 viết: “bảo đảm vững chắc quốc phòng và an ninh quốc gia”. Trong định hướng thứ 7, vấn đề quốc phòng, an ninh được viết: “Mục tiêu, nhiệm vụ của quốc phòng, an ninh là bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa, giữ vững hòa bình, ổn định chính trị và an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội; chủ động ngăn chặn, làm thất bại mọi âm mưu và hành động chống phá của các thế lực thù địch đối với sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta”; “Củng cố quốc phòng, giữ vững an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội là nhiệm vụ trọng yếu thường xuyên của Đảng, Nhà nước và toàn dân, trong đó Quân đội nhân dân và Công an nhân dân là nòng cốt…”.

Vì sao cần bổ sung thêm đặc trưng mới “có nền quốc phòng và an ninh vững mạnh” vào mô hình xã hội xã hội chủ nghĩa?

Cách đề cập như trong Dự thảo Cương lĩnh năm 2011 là đặt quốc phòng và an ninh với tư cách là phương hướng, điều kiện để xây dựng chủ nghĩa xã hội. Trong tình hình mới, chúng ta cần nhận thức rõ hơn “nhiệm vụ trọng yếu thường xuyên” này không chỉ với tư cách là điều kiện phải có, phương hướng để đạt mục tiêu, mà còn với tư cách là mục tiêu trong chỉnh thể thống nhất của xã hội xã hội chủ nghĩa. Vì thế, cần bổ sung thêm một đặc trưng mới trong mô hình, đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là: "có nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân vững mạnh”. Điều này được lý giải trên mấy vấn đề sau:

Một là, bổ sung, phát triển thêm những đặc trưng của chủ nghĩa xã hội là vấn đề khách quan.

Các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lê-nin cũng mới chỉ đưa ra những vấn đề nguyên tắc, phương pháp luận, những phác thảo ban đầu về mô hình của xã hội xã hội chủ nghĩa. Việc nghiên cứu, bổ sung, phát triển thêm những đặc trưng mới là do điều kiện khách quan quy định, được dựa trên cơ sở khoa học chắc chắn. Đại hội X của Đảng chỉ rõ: “Qua tổng kết lý luận - thực tiễn 20 năm đổi mới, chúng ta càng thấy rõ giá trị định hướng và chỉ đạo to lớn của Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (năm 1991), đồng thời cũng thấy rõ thêm những vấn đề mới đặt ra cần được giải đáp. Sau Đại hội X, Đảng ta cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và phát triển Cương lĩnh, làm nền tảng chính trị, tư tưởng cho mọi hoạt động của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta trong quá trình đưa nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội” (1). (tại Đại hội X, Đảng ta đã bổ sung thêm đặc trưng về Nhà nước pháp quyền so với Cương lĩnh năm 1991). Vì thế, việc bổ sung đặc trưng về quốc phòng, an ninh cũng là khách quan và nằm trong quá trình đó.

Trong các văn kiện của Đảng không nêu đặc trưng về quốc phòng và an ninh, tuy có lúc bàn đến với tư cách là mục tiêu cụ thể, song về cơ bản, mới chỉ bàn đến vấn đề này với tư cách là phương hướng, định hướng lớn, là biện pháp. Trên văn đàn lý luận, vấn đề quốc phòng và an ninh cũng chưa được nghiên cứu đề cập với tư cách là một đặc trưng. Trình bày đặc trưng như trong Cương lĩnh 1991, trong Đại hội X và trong Dự thảo Cương lĩnh năm 2011 còn có sự thiếu hụt về lý luận và thực tiễn, chưa phản ánh toàn diện đặc điểm, tính chất của xã hội trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

Hai là, cần tiếp cận theo phương pháp hệ thống, toàn diện về mô hình, đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa.

Theo học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, chủ nghĩa xã hội là một kiểu chế độ xã hội được tạo lập như một cơ thể sống, là chế độ xã hội có đầy đủ các yếu tố cấu thành từ cơ sở kinh tế đến kiến trúc thượng tầng, từ đời sống vật chất đến đời sống tinh thần; trên tất tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại. Điều đó có nghĩa là phải triển khai thành các yếu tố cấu thành cụ thể hơn. Có như thế, chúng ta mới có thể khắc phục được tình trạng chung chung trừu tượng, thiếu cụ thể, dễ dẫn đến phiến diện trong nhận thức và vận dụng vào thực tiễn lý luận mác-xít về hình thái kinh tế - xã hội.

Cụ thể, quốc phòng, an ninh cần phải được xem xét là một bộ phận nằm trong cơ thể xã hội, cấu thành xã hội chứ không đơn thuần là phương tiện, điều kiện, biện pháp để thực hiện mục tiêu của xã hội. Tính chất toàn diện, hệ thống và cụ thể trong phương pháp xem xét xã hội của học thuyết hình thái kinh tế - xã hội Mác - Lê-nin đòi hỏi tất yếu phải nhìn nhận đầy đủ quốc phòng và an ninh với tư cách là bộ phận cấu thành, là một mục tiêu của xã hội xã hội chủ nghĩa cần xây dựng.

Ba là, quan hệ giữa quốc phòng, an ninh với các đặc trưng khác của xã hội xã hội chủ nghĩa là thống nhất, không thể tách rời.

Hiểu một cách đầy đủ thì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh đã bao hàm trong đó có sức mạnh về quốc phòng, an ninh. Không nên hiểu vấn đề “nước mạnh” chỉ là vấn đề kinh tế, văn hoá, xã hội, dù rằng đó là các vấn đề nền tảng và cốt lõi, mà còn phải bao hàm cả sức mạnh quân sự, phải có nền quốc phòng và an ninh vững mạnh. Nước mạnh còn phải bao hàm sức mạnh về quốc phòng, an ninh để đủ sức “đề kháng” và chống lại mọi âm mưu, thủ đoạn phá hoại của các thế lực thù địch; không bị chao đảo, không bị biến chất trước mọi sự chống phá. Nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân vững mạnh là sự phản ánh sâu sắc và trực tiếp bản chất, mục tiêu và khả năng tự bảo vệ của chủ nghĩa xã hội. Vì thế, quốc phòng và an ninh cần được nhận thức rõ hơn, đúng với tầm quan trọng của vấn đề này trong thời kỳ quá độ, đó là sự phản ánh mục tiêu tổng quát của xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng trên một lĩnh vực trọng yếu, đặc thù là quốc phòng, an ninh.

Các đặc trưng chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại… gắn bó chặt chẽ với nhau, tác động lẫn nhau, tạo điều kiện cho nhau, không thể tách rời, phản ánh toàn diện các yếu tố cấu thành cơ thể xã hội xã hội chủ nghĩa. Đồng thời, điều đó thể hiện cụ thể và rõ ràng các phương pháp, các cách tiếp cận và các lát cắt khác nhau khi nghiên cứu về xã hội: cơ sở kinh tế - kiến trúc thượng tầng; đối nội - đối ngoại; vật chất - tinh thần; xây dựng - bảo vệ. Xét trên mối quan hệ giữa các lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội, thì bản thân những đặc trưng về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… lại tạo cơ sở, nền tảng cho sự vững mạnh về quốc phòng, an ninh, cho sự vững chắc của Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Đặc trưng về quốc phòng, an ninh có mặt, thể hiện trong các đặc trưng khác, tạo nên tính chỉnh thể thống nhất của toàn bộ cơ thể xã hội, đồng thời tạo điều kiện cho các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… phát triển. Việc đưa quốc phòng và an ninh trở thành một đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà chúng ta cần xây dựng là cần thiết, phản ánh mối quan hệ chặt chẽ và thống nhất giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, khắc phục sự thiếu toàn diện và đầy đủ về vấn đề này.

Bốn là, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa quan hệ chặt chẽ và thống nhất với nhau.

Bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là quy luật của cách mạng xã hội chủ nghĩa, là một nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam. Xem xét trên lát cắt mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ có hai mệnh đề cần chú ý:

Thứ nhất, xây dựng cũng là để bảo vệ, là "phương thức hữu hiệu" để bảo vệ, không chỉ đơn thuần là mục tiêu.

Thứ hai, bảo vệ tạo điều kiện cho xây dựng, nhưng không đơn thuần chỉ là phương tiện.

Điều đó cho thấy, chủ nghĩa Mác - Lê-nin, cũng như Đảng ta trong khi xem xét một lĩnh vực nào đó luôn đặt trong mối quan hệ thống nhất với các lĩnh vực khác; các lĩnh vực của đời sống xã hội đều được nhìn nhận vừa là mục tiêu, vừa là điều kiện của nhau, đương nhiên tính chất về mục tiêu và điều kiện của các lĩnh vực là không giống nhau.

Mối quan hệ chặt chẽ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cần được hiểu, nó không những thể hiện trong phương hướng, biện pháp và con đường phát triển, mà còn thể hiện cả trong mục tiêu và mô hình cần đạt tới của chủ nghĩa xã hội. Có như thế thì mối quan hệ giữa xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa mới trở nên toàn diện, khăng khít và thống nhất với nhau, như “hai mặt của một vấn đề”. Điều cần chú ý thêm là, đặc trưng về quốc phòng, an ninh là đặc trưng phản ánh sâu sắc sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam; thể hiện đặc điểm, đặc thù của dân tộc Việt Nam. Suốt mấy thập kỷ dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã tiến hành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, thực hiện chiến tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, vì vậy đặc trưng này mang tính lý luận và thực tiễn rất cao.

Năm là, sự chống phá chủ nghĩa xã hội của các thế lực thù địch và tư duy mới của Đảng ta về bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Sự chống phá của các thế lực thù địch đối với sự nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân, đối với chủ nghĩa xã hội buộc chúng ta phải luôn đề cao cảnh giác, xác định đúng tầm quan trọng của vấn đề quốc phòng, an ninh trong chiến lược phát triển, phải thực hiện nghiêm ngặt hai nhiệm vụ chiến lược vốn có quan hệ chặt chẽ với nhau: xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Trong tình hình mới, các thế lực thù địch ra sức đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình” kết hợp với bạo loạn lật đổ chống phá cách mạng nước ta, đòi hỏi chúng ta càng phải thực hiện tốt nhiệm vụ “trọng yếu thường xuyên”, phải xây dựng, củng cố quốc phòng, an ninh vững mạnh.

Theo tư duy mới của Đảng, chiến lược quốc phòng, an ninh của nước ta trong điều kiện mới cần phải tập trung giải quyết hai nội dung cơ bản và cấp thiết có quan hệ biện chứng với nhau:

Thứ nhất, giữ vững hoà bình, ổn định để thực hiện thắng lợi sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nướ.

Thứ hai, tăng cường sức mạnh, khả năng ngăn ngừa, đẩy lùi, loại trừ nguy cơ chiến tranh và khả năng đối phó thắng lợi các tình huống chiến tranh nếu xảy ra, với mọi quy mô và trình độ, bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.

Để có đủ khả năng và sức mạnh giải quyết hai nội dung, hai nhiệm vụ cơ bản và cấp thiết ấy, nhất thiết phải có nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân vững mạnh.

Việc xác định "có nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân vững mạnh” trong mô hình, đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa có giá trị to lớn trong chỉ đạo hoạt động thực tiễn xây dựng nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân, trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa ở nước ta thời kỳ mới. Ý nghĩa quan trọng của vấn đề thể hiện:

Thứ nhất, tạo cơ sở cho việc khắc phục những biểu hiện không đúng, xem nhẹ nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, hoặc tách rời quốc phòng - an ninh với kinh tế - xã hội cả về nhận thức tư tưởng và trong hoạt động thực tiễn.

Thứ hai, tạo cơ sở cho sự thống nhất về chính trị tư tưởng toàn xã hội đối với vai trò, tầm quan trọng của quốc phòng, an ninh trong xã hội xã hội chủ nghĩa. Trên cơ sở đó, nâng cao hơn ý thức trách nhiệm của mọi người dân, của các cấp, các ngành, trong tất cả các tổ chức dân sự cũng như quân sự, trên tất cả các lĩnh vực trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân vững mạnh, trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc; tạo điều kiện tốt hơn cho Đảng, Nhà nước và nhân dân ta thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ “trọng yếu thường xuyên” của cách mạng nước ta trong tình hình mới.

Như vậy, việc xác định “có nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân vững mạnh” trong mô hình, đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là sự phát triển tư duy, nhận thức về chủ nghĩa xã hội và mô hình chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong tình hình mới. Điều đó không chỉ là sự trung thành và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội, mà còn là sự kế thừa và phát triển nhận thức của Đảng ta từ Cương lĩnh 1991 đến nay, phù hợp với thực tiễn, đặc điểm đất nước, phản ánh đầy đủ và toàn diện hơn xã hội xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong những thập kỷ tới./.
 

(1) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, tr 72, 73.

Nguyễn Mạnh Hưởng

VIDEO