Thứ Hai, 16/9/2019
Giải pháp nào để ổn định thị trường ngoại tệ một cách bền vững
28/3/2011 15:11' Gửi bài này In bài này

TCCSĐT - Hiện lệnh cấm không cho các đại lý tự do thu đổi ngoại tệ trái phép của Nhà nước đã được thực hiện. Từ ngày 7-3-2011 hầu như tất cả những điểm mua - bán ngoại tệ tư nhân ở Hà Nội đã dừng hoạt động công khai. Mục đích của việc làm này là nhằm lập lại kỷ cương đã có cơ sở pháp lý và kiểm soát tỷ giá ngoại tệ. Tuy nhiên liệu có thể “dẹp bỏ” hoàn toàn thị trường ngoại tệ tự do? Đâu là giải pháp cho thị trường ngoại tệ nước ta phát triển ổn định, bền vững?

Vì sao Nhà nước cấm thu đổi ngoại tệ trên thị trường tự do?

Mặc dù nhiều người dân hiện lúng túng chưa biết sẽ mua đô-la cho mục đích chính đáng ở đâu một cách dễ dàng và đúng với tỷ giá mà Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố, song trong những ngày vừa qua bằng những biện pháp quyết liệt, giá đô-la Mỹ (USD) trên thị trường đang có xu hướng giảm, tuy tính bền vững thì vẫn chưa ai khẳng định được.

Đô-la hóa là thực trạng mà ai cũng biết nó đã từng và đang diễn ra rất mạnh ở Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế nước ta trong nhiều năm bị nhập siêu, do tâm lý “sính” đô-la dẫn tới độc quyền, găm giữ trong dân và các tổ chức kinh tế, cũng như do còn nhiều đầu mối quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước.

Tình trạng đô-la hóa càng bị trầm trọng hơn khi thị trường ngoại hối phi chính thức ngày càng mở rộng, đôi khi lấn át, chi phối thị trường ngoại hối chính thức, làm rối loạn thị trường và giảm hiệu quả điều hành của các công cụ chính sách tiền tệ.

Chính vì thế nhằm giải quyết được tình trạng này Nhà nước thời gian vừa qua đã có những giải pháp tổng thể như tìm cách giảm nhập siêu, điều chỉnh tỷ giá ngoại tệ và mới đây nhất là không cho phép các điểm tư nhân hoặc không có phép được thu đổi ngoại tệ tự do. Với những việc làm như thế Nhà nước hy vọng sớm ổn định được thị trường ngoại tệ, ổn định tỷ giá, từng bước giảm tình trạng đô-la hóa với mục tiêu giữ ổn định sức mua của đồng nội tệ và ổn định kinh tế vĩ mô.

Chuyển động của thị trường ngoại hối những ngày qua là một tín hiệu tích cực. Nhưng, những biện pháp chỉ đơn thuần là điều chỉnh tỷ giá theo kiểu “công bố hành chính”, hay mang tính “chiến dịch” ngăn cấm trong khi chưa có đủ và/hoặc chưa tuyên truyền đầy đủ nền tảng pháp lý và tính công khai minh bạch thì khó có hiệu quả lâu dài. Muốn giải quyết tận gốc vấn đề để thị trường ngoại tệ phát triển ổn định, bền vững điều quan trọng là cần phải thẳng thắn nhìn vào sự thật là chúng ta quản lý ngoại tệ còn yếu kém, chưa tôn vinh giá trị của đồng tiền Việt, cũng như chưa nâng cao chất lượng kênh giao dịch chính thức là hệ thống ngân hàng để đáp ứng được nhu cầu chính đáng của phát triển kinh tế và đời sống nhân dân. Do đó tâm lý tích lũy vàng và ngoại tệ luôn ‘thường trực’ trong người dân nhằm phòng ngừa những rủi ro có thể xảy ra. Với sự nhìn nhận như vậy, rất cần thực hiện một số biện pháp trong ngắn và dài hạn với quan điểm nhất quán là luôn bảo vệ giá trị sức mua và cải thiện niềm tin của công chúng vào đồng nội tệ.

Trước mắt nên làm gì?

Trước hết NHNN cần tham mưu Chính phủ cho tăng dự trữ đô-la bằng cách yêu cầu thống nhất ngay một đầu mối quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước duy nhất là NHNN. Đồng thời hạn chế, kiểm soát bằng con đường thanh toán qua NHNN các nguồn thu ngoại tệ quốc gia để chi tiêu thường xuyên bằng ngoại tệ của NSNN. Trong ngành ngân hàng, tăng mạnh lãi suất cho vay đô-la hiện đang thấp hơn lãi suất cho vay bằng tiền đồng tới 10%, tiến tới có lộ trình chấm dứt các hoạt động tín dụng ngoại tệ trong lãnh thổ.

NHNN cũng có thể bơm thanh khoản VND cho ngân hàng thương mại (NHTM) không hạn chế nếu vật thế chấp hay bán đứt là USD (hoán đổi VND) bên cạnh việc bơm tái cấp vốn VND có liều lượng để hạn chế tổng cầu qua các công cụ chính sách tiền tệ và thị trường liên ngân hàng nếu vật đảm bảo là các giấy có giá theo qui định.

Khuyến khích các bên tham gia thanh toán xuất, nhập khẩu bằng nhiều loại ngoại tệ và phát triển thị trường hoán đổi các ngoại tệ đó qua Trung tâm thanh toán quốc gia do NHNN quản lý và tham gia điều tiết trực tiếp.

Siết lại kỷ cương và giấy phép cho phép mua, bán ngoại tệ. Chỉ các NHTM có đủ điều kiện, năng lực, uy tín và là thành viên của thị trường ngoại tệ liên ngân hàng do NHNN kết nạp, tổ chức, quản lý và trực tiếp can thiệp mới được phép kinh doanh ngoại tệ. Xoá bỏ mô hình và cơ chế đại lý hay uỷ quyền thu đổi ngoại tệ tuy mọi điểm giao dịch, thu đổi ngoại tệ vẫn phát triển nhưng phải do NHTM được phép trực tiếp mở và quản lý theo cơ chế hạch toán báo sổ hàng ngày, thông mạch trực tuyến qua bảng điện tử online với hội sở chính để thống nhất tỷ giá và lượng giao dịch, cũng như công khai các điều kiện được mua, bán ngoại tệ qua các điểm giao dịch của NHTM. Việc này phải được công bố bằng văn bản qui phạm pháp luật, đồng thời chỉ rõ mọi hành vi mua bán trái phép với mục đích buôn tiền và hoặc dùng ngoại tệ để làm phương tiện trao đổi hàng hoá, dịch vụ trên thị trường nội địa sẽ bị xử lý nghiêm minh theo luật pháp.

Cần yêu cầu các đơn vị kinh tế nói chung, trước hết là các đơn vịịkinh doanh xuất, nhập khẩu phải tính toán lại giá thành sản phẩm. Tránh tình trạng “té giá theo USD”, trong đó bao gồm cả việc cắt giảm những chi phí gián tiếp bất hợp lý, loại bỏ những phương thức, công cụ sản xuất lạc hậu làm tăng chi phí ngoài nhân tố USD.

Cần những giải pháp “dài hơi” hơn mới ổn định được thị trường ngoại hối

Ngoại tệ tuy là tài sản của cá nhân hay tổ chức, nhưng việc sử dụng nó trên thị trường phải tuân thủ pháp luật phù hợp với thông lệ quốc tế. Do đó, cá nhân hay tổ chức có ngoại tệ nhất thiết không được phép dùng ngoại tệ thanh toán trực tiếp trong trao đổi hàng hoá, dịch vụ trong nội địa, mà chỉ có thể: bán cho ngân hàng, gửi tại ngân hàng hoặc sở hữu dưới dạng chứng khoán ngoại tệ, hay một loại thương phiếu qui đổi nội tệ - được dùng như nội tệ trong nước.

Phải có lộ trình giảm dần tiến tới chấm dứt việc hoạt động tín dụng ngoại tệ trên lãnh thổ. Trước hết các NHTM cần giảm ngay việc cho khách hàng vay ngoại tệ (trừ tín dụng thương mại dưới dạng mua, bán chịu và phát hành thương phiếu hay giấy có giá bằng ngoại tệ trong thời hạn ngắn hạn… nhưng khi thanh toán phải thanh toán bằng đồng tiền bản tệ của nơi người thụ hưởng). Mọi nhu cầu ngoại tệ hợp pháp khác đều phải mua qua ngân hàng hay qua thị trường ngoại hối có tổ chức theo duy nhất một tỷ giá thị trường do NHNN công bố.

Đối với khu vực Chính phủ và nền kinh tế, ngoài việc phải tuân thủ luật pháp về quản lý ngoại hối, cần giảm mạnh chi tiêu công bằng ngoại tệ, mọi phát sinh thu và chi ngoại hối dự trữ nhà nước phải qua duy nhất một đầu mối và mở tài khoản thanh toán tại NHNN.

Đối với các đơn vị hoạt động xuất nhập khẩu, cần phải định kỳ báo cáo phương án cân đối ngoại tệ với ngân hàng liên quan và cơ quan nhà nước có thẩm quyền để khẳng định tính khả thi về nguồn cân đối ngoại tệ trong thanh toán. /.

Nguyễn Đại Lai

Video